Gėzim Ajgeraj

 

ANTOLOGĖT DHE ANTOLOGJITĖ

 

Tė bėsh njė antologji, do tė thot tė bėsh njė pėrzgjedhje tė krijimtaris sė disa poetėve dhe ti pėrmbledhėsh nė njė libėr. Cila ėshtė ajo pėrzgjedhje, si bėhet ajo, cilat janė zhvillimet qė e pėrcjellin atė? - ky ėshtė problemi! Mė herėt kishim shum pak antologji ose fare pakė. Koha e prurjeve tė mėdha, solli edhe antolog. Kjo ėshtė shumė pozitive. Ka antologji tė mira, e pėrjashtime qė meritojnė tė jenė libra. Por ka tė tilla tė cilat ia nxjerrin bojėn qėndrueshmėrisė dhe vlerės sė njė antologjie. Kuptohet se shoqėrin tonė e pėrcollėn shum probleme nė tė kaluarėn, ato deomos u reflektuan edhe nė kulturė, nė kėtė rastė letėrsin. Me hapjen e frymės sė re demokratike, jo qė nuk kishin egzistuar klane, po se po, por ato u parcializuan, siq u parcializua mendimi pluralist politik. Brenda kėtyre rretheve u parcializuan edhe letrarėt e njė mase tė caktuar. U krijuan klane, rrethe brenda njė mendimi politik, grupe interesash tė caktuara e lidhje tė tjera. Pra jo edhe e vėshtirė pėr tu kuptuar burimi i problemit. Dhe si tė tilla, krijimi i antologjive sotė, nga njė pjesė e caktuar merret me shumė rezerva. Pra dozat e dyshimit sotė egzistojnė dhe ka shum arsye pėr to. Dikush pėr tu mbrojtur thotė; jo pse nuk ėshtė pėrfshirė ai qė kritikon, dhe e bėnė pėr smirė ose ndonjė arsye tjetėr. Kjo nė tė shumtėn e rasteve nuk i qėndronė anės mbrojtėse. Pėr deri sa shkilet nėpėr dėrrasa tė kalbura, siq thotė populli, ka vend gjithmonė pėr kritikėn. Por ajo duhet tė bėhet me vendė dhe me fakte. Pa u ndalur nė detaje apo nė emra, qė mos ta lėndojmė askėnd, por vetėm ndėrgjegjien e atyre antologėve, e themi se nga ata qė e pėrcjellin kulturėn dhe pėrcaktimet e individėve antolog, nė kėtė kohė disa nga kėto antologji jan tė pa qėndrueshme dhe pa kurrfar vlere. Ėshtė njė kosh ku hidhet gjithqka pa u selektuar nė kritere, por vetėm nė interesa. Mjafton tu hidhet njė sy disa nga kėtyre antologjive. Nėse i kėrkoni detajet do ti gjeni tė gjitha. Tė gjithė tė pėrmbledhurit i idh njė interes i ngushtė, njė klan, besa edhe mendimi politik etj. Futen aty edhe disa emra tė shėndoshė sa pėr kozmetik, brenda tė cilėve, antologėt e ndėrtojnė murin mbrojtės tė kalas sė tyre. Janė pra kėta antologėt e interesa vicioze qė shesin kopalla nė emėr tė njė bashkimi letrarėsh. Apsurde. Apsurde nga se vetėm ata qė i njohin problemet nga brenda, kan mundėsi ti shohin ato. Dihet se letėrsia nė radh tė parė i detyrohet kombit. Provoni tė jeni tė tillė tė ecni gjithmonė kėsaj vije, pa e pėrfillur epokėn e politikės qė zhvillohet pėr rreth juve, pėr kundrazi duke ja luftuar edhe tė metat e sajė, nė dobi tė atdheut. Do tė bini nė injorancėn dhe mllefin e atyre pendave tė parcializuara dhe tė lidhura fatkeqėsisht ngushtė me llagamin e politikės, qė pėr fat tė keq, atdheut tonė ende po vendosin tė tillė edhe nė kulturė. Duket pak e ashpėr kjo, por qelsi i fatkeqėsive po fshihet kėtu, dhe nga kėtu po i burojnė probleme edhe letėrsisė. Na vijnė antolog nga klane tė caktuara dhe antologjizojnė nga rrethi i klanit. Qudi. Pse asnjėrit si bie ndėrmend ta kundėrshtoj njė ide tė tillė apo tė ndikoj nė aspektin pozitiv kah shėndoshmėria e njerzve dhe planeve tė tyre. Kėto qė u thanė, mendoj se ėshtė mirė tė ilustrohen me ndonjė shembull nga kėto zhvillime. Njė pot nė Zvicėr, kishte vendosur tė bėnte antologji dhe kishte vendosur tė antologjizonte rreth 36 poet nėpėr gjith botėn. Ide e mirė. Njė ofertė e tillė mė erdhi dhe mua. Idenė e pėrkraha, por nikohsishtė e kėrkova listėn e tė pėrzgjedhurve. Pa tė keq, pėrgjigjia ishte pozitive dhe lista nė email. Nė njė analizė tė thubtė dhe nga pėrvoja e njohjes mes krijuesve, mė del njė antologji partie me mbi 50% tė tė ofertuarve. Qudi si isha gjendur nė atė listė, kur nuk i mbroja qėndrimet e asnjė partie dhe se isha largė tyre. Kėrkova kohė pėr tė menduar. Katėr oferta radhazi pa pėrgjigjie. E katėrta ishte mė specialja, nga se aty kėrkoheshin qė vetė autorėt tė paguanin njė shumė nga 300 Fr, ose US-dollar. Njė shumė sa njė gjysėm libri nga 500 kopje sa botohen nė Kosovė. Shumė e majme. Diku mbi 10 mijė franga llogariste antologu pėr fitim. Tė antologjizuarit do ta merrnin shpėrblimin e tyre, nga tridhjet libra dhe kaq. Festa e antologjisė dhe ca pallavra promovimi do ta mbyllnin kėtė investim. Nuk jamė pėr antologji tė tillė i thashė antologut. Dhe ai ua lėshoi mjekrėn tė tjerėve. Pėr vete mori ca lavdata dhe i shtėrngoi mirė xhepat. Dikush tha; ja kjo puna e antologjive tė sotme. Si pėrfundim, mendoj se njė debat i tillė, do ta ndihmonte tė paktėn shėndoshjen e individėve me prirje tė liga, ndėrsa shoqėris sonė e nė veqanti krijuesit do ti largonte nga kėto prirje, pėr tė mos qenė tė viktimizuar, - kuptohet nė raste tė caktuara. Ndėrsa antologėt tė shėndoshen pėrgjithmonė nga ligėsit, qė ndonjėrin aty kėtu e kanė kapluar.

 

                                                             Gėzim Ajgeraj, 7.6.2004, Zvicėr