Global

Metafora poetike

 

 

Shėnime pėr autorin

Iljaz Prokshi u lind nė fshatin Vėrbovc.

Studimet i kreu nė Fakultetin Filozofik,

Dega e Gjuhės dhe Letėrsisė Shqipe nė

Universitetin e Prishtinės.

Herėt filloi tė merret me letėrsi.

Jeton nė Prishtinė.

Deri mė tash ka botuar kėta libra:

POEZI:

Pikė e bardhė ėndėrr, 1983,

Satana nė ferr, 1992, Fytyrė nė pergamenė, 1995,

Psalm arbėror, 1998,Sonatė e dhembshur, 2003,

TREGIME:

Libri i kujtimeve, 1987,

Daullet e natės, 1990, Vdekja nė ėndėrr, 1996,

Magjia e mjegullės, 1997. Vajza e trėndafilave, 2002.

Pallati i Helenės, 2003,

ROMANI:

Fundi i zemėrimit, 1997,

Dashuri nė labirint, 2001

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ILJAZ PROKSHI

 

 

 

 

 

 

PALLATI

I HELENĖS

 

 

 

 

prologu

 

 

dorėshkrimi

 

Nė sirtarėt e moēėm gjendet njė libėr i tra­shė, dhe kushedi qė sa kohė rri aty pothuajse i paprekur, i pluhurosur, por i lirė, qė nganjėherė tė duket si trup inherent. Ka ardhur koha, thashė me vete, ta prek, ta hap fletė-fletė, dhe, mė nė fund ta nxjerrė nga kjo botė vetmitare. Dhe, askush s'mė kishte thėnė se atė e kishte lėnė njė i ditur; dikush thoshte se autori kish vdekur prej kohėsh, tė tjerėt rrudhnin krahėt, duke mos thėnė as gjysmė fjale. Orė e rėndė, bizare, tė mos dihet autori. A thua ēfarė tė bėja tjetėr, qė ai tė dilte sa mė magjepsės. Ishte tepėr i veēantė, ndė­rsa duke zgjeruar  mendimet, mė nė fund ve­ndosa tė bėja njė udhėtim magjik qė t’i afro­he­sha gjithnjė e mė tepėr. Askurrgjė s'mund tė ku­p­toja; autori kishte vdekur apo kishte ikur nga ndonjė bar­bar, si unė qė po e ndiej tani dhe po e lė dorėshkrimin tė ngujuar nė dhomėn time tė errėt. I ulur pranė tavolinės, me fytyrė nga dritarja, do tė thotė nė anėn e kundėrt tė botės, pak i rraskapitur, mendoj pėr luftėn, kam nisur tė shkruaj edhe disa gjėra, herė-herė bie nė heshtje tė thellė, askush nuk mė thotė ndonjė gjė, se mbi varre gjaku flet apo diē tjetėr. I vė pikė pjesės sė pazakontė, dėgjoj tė shtėna para derės dhe njė kėrcitje tė thekshme: “Dilni tė gjithė!" Dhe, kjo ėshtė jeta e paqartė, absurde, tė lėsh gjithēka qė ke krijuar, tė lėsh librin e pakryer, tė ofshash thellė; shikon orėn, i  pėrzien ēelėsat dhe nė ēantėn e mbėrthyer s'di ēfarė tė vėsh pėrpara; tė ngatėrrohet pėr njė ēast gjithēka si realja me irealen apo dhe gjėrat ters qė shpėrthyen papritur. Ku mund tė shkosh ēdoherė i pezulluar  nga liria, duke shikuar dyert, dritaret, qiellin e pėrhitur, duke kujtuar se krismat do tė mbarojnė njė ditė?  “Pesė minuta i keni!" Kaq thanė. Ktheva edhe njėherė kokėn prapa. Prapė mendova pėr dorėshkrimin, u pėrmalla ashtu siē e lashė mbi tavolinė, duke menduar se s'do tė shoh mė asgjė nga bota ime. Ikėm me zhurmė, tė shqetėsuar pėr fatin. Dhe  tani dua tė nxjerrė nė dritė ato qė kisha lėnė nė sirtarė, mbi tavolinėn e drunjtė, qė tė deftojnė hapur gjithė tmerrin dhe krimin e kėtij pushtimi. E paharruar. Ēka? Kėrkojini. Mos kam thėnė gjė ndonjėherė. Oh! mbase paskam gabuar. Ai qė mė ndien mbase do tė nxjerrė diē nga ky dorėshkrim pėr jetėn, pėr dashurinė, pėr botėn. Ē’bėjnė njerėzit e mi. E tėra ndodhi nė Tokė e nė Qiell. Ēfarė?!

 

I.                      MISTERI I HIENĖS

 

 

 

 

 

TERRORI

 

Zallamahia nė qytet vazhdonte, por, me­gji­thatė, frikė nuk kishte. Nuk di prej nga kish hyrė gjithė ajo zhurmė. Si gjithnjė mendoja nė mos vallė dikush pėrzihej me ndonjė vampir apo? Fatkeqėsisht kjo ishte njė mynxyrė. Dhe dikur filloi tė bjerė shi, dyert u mbyllėn pėrsėri, dhe pėrsėri ra perdja nė dritare; ai qė mbante njė kronikė kish lėnė tempullin dhe mendonte me vete sesi ta luftonte tė keqen, por aty ku qėndronte ai e pa tek rrinte ulur njėri qė shtirej mė i dituri nga tė gjithė. Atėherė prijėsit  e disa grupeve thanė se ky mund tė bėjė mashtrime, ndonjė tradhti, dhe, qė tė dyja pėrherė paguhen me kokė. Kur njėri pėrshpėriti se ai skribomani kish pėrfunduar me kronikėn, hapi sytė dhe u nis drejt fronit; ishte libri i mbaruar. Nė atė kohė, njė nga anėtarėt mė besnik tė parlamentit zuri tė qeshte me tė tjerėt. Terrori sillej si xhelat mbi kokat e palės sė pushtuar. Mund tė shtrinte ēdonjėrin dhe, nė ato seanca qė kish  pėrgatitur mė parė, qė nė fillim deshi tė shquante pikat mė tė ndieshme tė kohės plot rrėmujė. Tė gjithė tė pranishmit hodhėn vėshtri­min kur foli njėri, qė rrinte ulur zakonisht nė ka­rri­gen e fundit tė parlamentit. "Cili ėshtė ky", pye­tėn. Dhe, duke iu drejtuar edhe njėherė i tha me zė: "Kush tė solli kėtu, zotėri? " Megjithatė, njė herė nuk deshi tė fliste, pastaj u pėrgjigj: "Jam zgjuar nga varri, dua tė tė flas kėtu, nė kėtė ha­pė­­sirė tė ēuditshme, m'i kanė thyer brinjtė, mė ka­nė plagosur, duan tė mė rjepin, tė mė bėjnė varr pėrgjithmonė. Jam i gjymtuar. A s'mė shihni?"

Shiu fillonte tė binte me rrapėllimė mbi xha­mat e dritareve tė mėdha, tė kthyera nga rruga kryesore e sheshit.

Terrori vetėm djeg e vret, o Zot!, tha njėri.

I dukej sikur kish gjetur pikėn mė delikate pėr tė ndierė gjithė oshėtimėn e tij.Por kish shpėtuar pasi kish nxjerrė gjoksin para Terrorit. "Unė jam kėtu, nuk tė frikėsohem, fati im ėshtė brenda shpirtit tim, varr s'mund tė mė bėsh!"

Dhe, Terrori ishte vetė Satanai, qė shfaqej ko­hė e pa kohė, natėn dhe ditėn, dhe donte tė gėlltitė ēdo gjė para vetes.Ndėrmjet asaj bote tė marrė tė tij dhe realitetit tė beftė kishte dhe aq qėllime shfaro­sė­se, tė bėnte spastrime etnike, tė krijonte pakėnaqėsi dhe udhėtime tė pareshtura tė ikurish si nė udhėti­met biblike.

Qyteti mori njė pamje tė tmerrshme dhe ra nė heshtje. Ėshtė e pamundur tė bashkohen tė parėt e kėtij qyteti, tha me vete, Terrori. Unė kisha lexuar edhe diē tjetėr nė kronikat e tjera…

 

 

 

 

 

 

DASHURIA E FUNDIT

 

Dyert u mbyllėn pėrnjėherė. Man Duka­gji­ni mendonte se po ngjitej pėrpjetė dhe nuk e dinte nga do tė rrėzohej. Urdhėrdhėnėsi i kishte porositur njerėzit e tij nė sallė qė t'ia lėkundnin ca fronin. Pastaj ndihmėsi i tij u ul prapė dhe kėrkoi fjalėn dhe desh t'i bindte tė pranishmit duke thėnė:

- U bėftė  siē pandeh Urdhėrdhėnėsi ynė!

I mbytur nė ato mendime tė ēuditshme dhe tė pakuptueshme, Man Dukagjini u zu pisk, dhe nisi tė hamendej, tė fliste apo jo. Me kaq mbaroi seanca e parashikuar suplementare.

Zėri i tij plot drithėrimė mund tė dėgjohej vetėm nga afėr, ngaqė ēdo gjė i dukej si njė vrimė e hapur nė rrugė; as qė dinte tani se ku fillonin gjėrat as ku mbaronin. Me ato qė kishte krijuar, si farsė iluzore qė i kish bėrė Urdhėrdhėnėsi  sikur e shtynte tė keqėsohej gjendja e tij shpirtėrore. Dhe, tek po rrinin me gruan tė shtrirė nė krevat, mendonte sesi i kishte humbur fuqia; shikoi fotografinė brenda asaj hapėsire tė ngushtė varur nė mur dhe nuk e njihte dot vetveten. Ēuditėrisht kishte nxjerrė trajtat njeri dhe e krahasonte fytyrėn e tij me njė gjini mbinjerėzore... Atėherė, leshverdha e tij, duke e parė tė stėrpikėlluar e preku ngadalė pa dashur qė ta nixtte mė tej.

- E ndjen veten tė kėnaqur, apo? Dhe e pa duke ia hequr dorėn e verdhė qė e kishte rrasur gjer tė kėrthiza; nga njė anė nuk i besonte dot se mund tė bėnte mė tepėr asaj nate. Flokėt e saj ishin shpėrndarė mbi trupin e tij kurm dhe kishte frikė mos po vdiste para kohe.

- Ma jep fjalėn! - i tha ai.

Ajo vėrtet vetėm e vėshtronte dhe hetoi se daurt e tij kishin aq zjarmi, saqė ajo nuk do tė mund t'ia shuante assesi, edhe po ta pėrkėdhelte tėrė natėn. Pėr mė tepėr nuk deshi as t'ia pėrmendte Urdhėrdhėnėsin, sepse mund t’i binte pika nė zemėr.

- A e di ku je?- i tha, - mund tė ndahesh i kėnaqur, ė?

- Ku jam vallė? - foli si i humbur nė shkretėtirė.

S'ishte si tė jetė mė e qartė ēfarė do tė ndodhte pastaj. Ai nuk dinte se jetėn do ta kishte nė rrezik dhe nuk e besonte kurrė atė, qė mund t'ia bėnte gruaja.

- Ata qė bėrtasin duhet tė ikin qė sonte,- tha me nervozizėm, - pėrndryshe do tė pėsojnė.

Ajo gati u pėrshurr sė qeshuri, dhe pastaj iu afrua duke mėrmėritur:

- Ēfarė flet, o Mono? Ti po tallesh me veten apo me mua?

Por pėr njeriun e shndėrruar nė robėr, fjalėt e askujt nuk i hynin mė nė kokė. Sepse ai kish marrė urdhėr nga lart, qė t'i fuste tė gjithė studentėt nė birucė. Ē'ėshtė e vėrteta, Urdhėr­dhė­nėsi dhe vetė leshverdha, Ledi Borėbardha mendonin se ai po bėnte skandal mbi vetveten. Personaliteti i tij tani kishte rėnė dhe ēdo gjė dukej e parandėsishme. Ndėrkaq, ajo ia zbuloi misterin asaj nate, dhe nuk e la dot tė ngjitej nė Olimpin e ėndėrruar. Nisi t’ia gėrrithte pjesėn e sipėrme tė trupit tė tij kurm, duke nxjerrė shkumbė nga goja.

- Ti flet andėrralla, - i tha ajo. Man Dukagjini ishte strukur nė gjoksin e saj tė bardhė si njė qyqar qė diku nė pyll e ka zėnė shiu dhe s’ka dot fuqi tė fshehet nėn ndonjė lis. Ē'ndryshime tė ēuditshme ndodhin kohėt e fundit nė psikėn e tij prej njeriu. Ishte ngatėrruar me tė gjithė tė tijet dhe nga lart mendonte se do t'i kalonte mandati i pėrjetėsisė mbi tė pushtuarit absolut; ishte ky njė akt qė mund t'i merrte mendtė; ishte mbase njė pėrezierje aq fatale, saqė askush nuk do tė mund ta shpėtonte.

- Nuk do sonte tė ēosh dashuri me mua?- e pyeti ajo.

- A ėshtė faji im apo? - tha ai.

- Po ti vetė mė thirre nė shtrat, - i foli ajo me njė zė tė pėshtirė.

- E di, - tha ai ngadalė, - por unė jam njė hamam njeri. Medet! Ledi Borėbardha iu hodh pėrmbi dhe e pėrkėdheli gjersa zuri tė qeshte si i krisur. Mė nė fund e gėrrici si macja e egėr.

Ai buzėqeshi tinėz. A mund ta ketė shpėrfytyruar qejfin e vet pa e kujtuar dhiatėn e Urdhėrdhėnėsit tė shenjtė? Kjo ishte njė detyrė e shtendosur sė njeriut qė nė oborrin mbretėror tė Urdhėrdhėnėsit tė tmerrshėm nuk mund tė ishte diē tjetėr, veēse njė palaēo ose mė pak se shėrbėtor.

- Tani e kam mė mirė, - pėshpėriti.

- Ti mendon se po tallem - i tha ajo, duke e gėrricur sėrish.

- Lermė tė fle njė ēikė. Unė duhet ta lajė atė gjak tė atyre tė marrėve. Unė... Unė... Unėėė..., dhe u kthye nė krahun tjetėr. "E pastaj?"- pyeste veten.

Dhe, ndėrsa fjalėt e tij nuk ia kapte veshi i Ledi Borėbardhės, ishte e qartė se mendjen e kishte turubulluar me fantazira. "Unė jam njė vrasės, dhe pikėrisht sonte do tė dalė para palltit dhe do t'ua them disa gjėra..."

E shoqja duke e dėgjuar se ai ishte nė jerm, e shtyu dhe me t'u zgjuar tha:

- Lėri shakatė, o i ēmendur. Unė s'tė erdha tė mė tregosh pėrralla. Ai ndėrkaq, prapė fliste: "Tė gjithė, mbase i pari i shtėpisė sime, i dyti i treti"- tė gjithė emra fiktivė qė i dinte vetėm ai; nuk i kallėzonte as tė shoqes; vėrente se ajo mund tė qitte nė fushė misterin e tij lemeritės, dhe tani mė kot tė bėnte plane e tė numėronte se kush do tė hynte nė atė lėmshin e llahtarshėm. "Po duhet tė shtirem si nė ėndėrr!"

Megjithatė, qyteti ziente nga zhurma makabre qė nuk pushonte sė shpuari veshėt pamėshirė; mbase nė atė ėndėrr mund ta vriste egoja e vet, dhe, duke u pėshtjellur me atė leftenare, tė hynte sėrish nė valle lugetėrish. Ishte njė egoist i pacipėt, mbase thelbi i smirėziut, i ashtuquajturi Man Dukagjini.

E preku me dorė trupin e tij tė ftohtė, dhe, ai si nė ankth prapė mbeti i shtrirė, mbase nė ėndrrėn me emocione mendonte se dikush e perkėdhelte.

Mbase njė gjė e tillė e tmerronte. Dhe priste prapė se ē’urdhėr do tė vijė nga lart.

- Ē’lumturi do ndjesh nėse nė ēastin e fundit tė nxisė pėr diē tjetėr?

- Ti je mbretėresha ime. S’njoh askė, as Urdhėrdhėnės, as Zot. Vetėm ti ekziston.

- Dhe ti je qeni i mbretėreshės,- ia ktheu ajo,- por, ngadalė se po na ndjejnė.

- Ē’poshtėrsira bėjnė ata?,- tha ngadalė.

- Ti je mjaft konfuz, i dashur. A nuk ėshtė kėshtu,ė?

- Ėshtė e ēuditshme  sesi m’i merr fjalėt pėr tė keq,- i pėshpėriti nė vesh.

- Jo,- rrudhi bythet leshverdha e harlisur,- ti vetė mė pate thėnė se unė nuk njoh askė dhe as di ē’po ndodh nė qytet.

- Do tė mė rrėmbesh gjithēka qė dua, apo jo?

- Unė mendoj se ti nuk frikėsohesh dhe nuk e ha lehtė.

Man Dukagjini ishte mbase gati tė hiqte dorė nga ato detyra, bile s’mendonte dot pėr farė hakmarrjeje ndaj kėshilltarėve tė vet. Mbase i vinte keq edhe prej saj, qė e donte me gjithė turpin e vet.

Dhe njė natė papandehur prapė u ndie njė zhurmė e madhe nė qytet, zėra tė

pėshtirė vinin ndanė sheshit. Nė anėn tjetėr dikush po i afrohej dhomės sė tyre.

Ishte e ēuditshme se si nuk nuk ndjenin asnjėri atė ecje aq tė ngadhėt, por me njė zhurmė tė lehtė qė mund tė largonte mysafiri i paftuar. Gjatė atyre ēasteve makabre, ecte nėpėr dhomė dhe donte tė zhbėjė besimin e rremė tė Urdhėrdhėnsit; t’ia rrėmbejė leshverdhės burrin dhe t’i shėrbejė si viktimė. Ē’qenka i zymtė nganjėherė fati, mendonte me vete. Gjithnjė i trazuar ky krimb dheu.

- Desha tė tė prek pak, shpirt!

- Mos tė lutem,- ēirrej sa mundte.

Duke u rrėzuar pėrdhe, gjaku i pėlciti pėr hunde e pėr goje. Leshverdha sė bashku me tė huajin ndienin njė vrull krenarie.

 

*

Tėrė kjo ka mundur tė ndodhė nė ndonjė tragjedi tė Shekspirit, dhe jo nė kėtė vetmi tė errėt. Ledi B., iu duk se ishte bėrė tėrmet, dhe as e lodhi dot mendjen pėr vdekjen e tij.

 

 

 

 

 

 

 

 

MISTERI I HIENĖS

 

Rruga mė dukej e gjatė, e gjatė dhe e pa­ka­lueshme, saqė mezi e shihja me sy; para por­tės ndenja njė copė herė. Tinėz m'u afrua njė grua e bukur dhe mė tha: "Ti do t'i shohėsh tė gjitha". Kur u ktheva nuk e pashė mė. Qielli kish marrė njė pamje tė bruztė, dhe ēuditėrisht, sa ēil e mbyll sytė rruga m'u shndėrrua nė gjarpėr dykrerėsh.... Mė vonė pashė minj, fytyra tė shtrembėra dhe qentė tė shumtė me nga njė asht nė gojė, qė vraponin qytetit; krimba qė lėviznin mbi ta si qenie tė lemeritshme. Ardhacakėt as kėtu s'ishin tė urtė, zurėn tė merrnin nėpėr kėmbė ēdo njeri, andaj i urrenin apo ndjenin neveri tė ēuditshme ndaj tyre. Sepse mbi vrushkullin e dritės pashė se njė pėllumb i zi i ndiqte, duke mėrmėritur me zėrin e tij ftigonjės, tė ngjirur. Ka tė ngjarė ėshtė zė njeriu, thashė me vete, por, kushedi, mbase s'mund t'i pėrgjigjesha me kohė. Nuk e dija. Fundja ē'duhej tė dija. Njė verė me udhė, njė lemeri, njė rrezik mė tepėr. Ēdo gjė e paqartė dhe e verbėr. A ėshtė kush kėtu apo?, pyeta veten. Zėri mezi mė dilte, qesh bėrė si i gjetur dhe kur thashė: Jam i lirė, dua tė di pėvuatjtjet tuaja, menjėherė pėrpara mė doli njė pėllumb tjetėr, pastaj njė tjetėr, e njė tjetėr dhe nisėn tė fluturonin rreth meje. I kuptoj mėrmėrimat tuaja, thashė, por ec e bjeri nė fije nė kuptonin diē nga ato fraza tė mia. Jam pellazg, si ti, tek ndjeva njė zė pas nja gjysmė ore. Ēuditem si ke arritur ta shpėrthesh kėtė verbėri, nuk e kuptoj dot. Ē't'u desh tė vish pa kaluar misteri?

Ē'shkruan nė kėtė gur?,pyeta paksa mė zė mė tė lartė. Pėrpara dukej njė shenjė e lashtė, si hieroglife, e fshirė vende-vende, qė fliste me mirėqenie; mbi tė ishte kėrrusur njė trung dhe Shenja tė mbushte mendjen si tė ishte njė mumie. Dhe zura tė spikatja mrekullinė e tė folurit, tė tė shkruarit, si nė ėndėrr.

Po ju tregoj se si arrita ta ndiej ofshamėn e njė Plaku qė mė thosh se kam dalė tė tė pres, pastaj sapo u afrua, sėrish iki dikah; prapė erdhi dhe desh tė mė befasonte, duke thėnė se, mė nė fund e shporra misterin.

Si gjithnjė po vėshtroja. Po vallė ē'do tė mė pyes ky Plak? Koka nisi tė mė rėndohej turbull, gati rashė si njė viktimė qė vėshtirė do tė ishte pastaj pėr t’u zbuluar; tė dytė u ndalėm nė udhėkryq. Ai ishte gati t’m'i kallėzonte tė gjitha, pra, edhe ato tė fshehtat e brishta, tmerret e djajve. S'do mend, kjo s'ishte e sigurt, ngaqė rrugės tek pashė njė hienė duke ecur pėrmbys; e pashė se kish diē tė shėmbėllyer nga brirėt. Ecja rreth e rrotull Dodonės, skaj alesė me karafila,dhe mjafton qė pashė shėmtinė e saj tė tmerrshme. Me gjasė, gjithēka pėrtej kėsaj ishte  tepėr e paqartė dhe e mbushur sall mister.

 

*

Duhet tė mė kuptoni. E dini se misteri me vėshtirėsi e zbulon fytyrėn e vet tė vėrtetė. Dhe vetė mezi u ktheva nė Arbėri.

Ē’pashė, o Zot! 

 

 

 

 

 

 

 

 

I BRAKTISURI

 

Mjegulla kish rėnė pėrtokė dhe nuk shihej dot asgjė. Gjatė tėrė kohės kisha udhėtuar, duke mbledhur forcė qė tė bėhem si tė tjerėt. "Mė ndihmo, perėndi!", thashė kur desha tė ta shuaja zjarrin qė ndieja nga brendė. Pas kėsaj, njė Judė kish mbuluar fytyrėn dhe s' mė lėnte dot tė shihja asgjė pėrpara. Sillesha rreth e rrotull, bile as u pėrgjigja. Mbreti i zi kish vdekur dhe, flamuri ishte lėshuar nė gjysmėshtizė... M'u desh njėfarė kohe dhe shumė gjėra tė tjera, qė tė mė shpėrthente dufi i mbledhur nė shpirt. Njė pikė e zezė apo njė ditė pėr njeriun e braktisur kish shpėrthyer si pikė misteri nė humnerė. Pikė nė zemėr kur nuk vdes tirani, pikė malli kur nuk ndjen lirinė; vazhdimisht tani ktheja tek ai vend, nė atė udhėkryq qė ta mėnjanoja ngatėrresėn me hijen e zezė, por pa sukses. Njė ditė nisėn tė flasin, duke thėnė se shėtitjen e kisha pasion. S'di ēfarė bėn, thoshte njeri. Disa syresh mė shikonin duke zgurudulluar sytė, dhe sikur habiteshin pamasė me mua. Apo mbase kishin arsye, por veprat e mia, kėto psherėtima, panot e mėdha tė ngjitura nė llamarinat e rrethojave tė godinave qė ngriteshin e shkaktonin kaosin e tmerrshėm...

Oh! i shenjti Atė, ēdo gjė ėshtė gati pėr rrėnim, vijnė dhe ikin xhindet. Pastaj njė zonjė me thonj tė ngjyer me llak bojė vjollce m'u afrua dhe mė pyeti: "Ē'bėn kėtu?" Unė vetėm e shikoja. Ē'ėshtė e vėrteta kėrkoja vitet e humbura, kohėn time, ndėrsa dikush qante ditėt e zeza tė udhėtimit; fillova ta lyej murin me ngjyrė gjithfare; qetha flokėt, e nė njėfarė mėnyre nga pendimi qaja me vete. Por askush nuk mė ndjente.

Dikur e pashė se dielli ishte ngjitur lart nė qiell dhe kish shpėrndarė mjegullėn, dhe  s’frynte dot asnjė erė. Ajo zonja qė herė pas here mė shikonte, pakėz me drojė m'u afrua.

- Ti prapė sillesh kėndej?!- mėrmėriti.

- Tė pengoj, vallė? - i thashė, - ti mallkon fatin tim, apo?

- Ta marrė djalli! Prapėsi e mallkuar! Po ikin tė pafatėt.

E kishin lagur rrugėn pastruesit e qytetit, pastaj kish rėnė njė pluhur i verdhė nga qielli, gjethet e drurėve buzė rrugės kishin marrė  ngjyrė bakri, sorrat mbi plepa, te Televizioni krrokatnin, njerėzit endeshin si tė pakokė poshtė-lart, dhe, asnjėri nuk e dinte se pas gjysmė ore aty do tė bėhet rrėmujė.

Sė pari ra njė djalė, pastaj dy-tre veta dhe e fundit njė vajzė. Unė nuk mund tė hesht gjithmonė, mendova. Zonja qė ishte pranė meje u largua menjėherė. Udha me pikėn e zezė, pak mė vonė ishte qarė pėrmjedis; ishte krijuar njė skenė e tmerrshme; ishin bėrė gjėrat lėmsh si nė Sodomė. Nuk kish vend pa pika tė zeza, tė kuqėrremta, tė pėrhitura...

Pastaj ata qė vranė, ikėn mė nė fund tė dehur duke klithur si  tė marrė. Megjithatė, akoma ndihej nami i tmerrshėm dhe njerėzit kishin frikė. Harrova se ku gjendem, ndėrsa nė qiell, diku nga fundi i udhėtimit e kuptova se sa zor na qenkėsh tė jesh i braktisur. Mė bėhej se qyteti kishte marrė njė pamje tė ēuditshme, dukej tmerrėsisht i braktisur apo nė mua ndodhte tė ishte zgjuar ndjenja e ėndėrrimit nė netėt e verės, tamam kur isha i vetmuar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BARBARI

 

I

Ai e pa Helenėn. Ajo i kishte lyer shumė vonė buzėt dhe flokėt, dhe ecte drejt rrugėve tė ngushta qytezės. Ishte fshehur nėn njė fustan tė vjetėr, si duket ia kishte marrė tė ėmės, qė linte pėrshtypjen se akoma nuk kishte nisur tė krijojė shijen vetjake. Nuk ishte mė e bukura, por Poeti e kishte marrė si tė tillė. Ai shpesh thoshte se Qytetėrimi i Njėmendtė ėshtė njė Dhuratė e Zotit.

Prej atij ēasti kur ai u pa me Helenėn, ēdo gjė filloi tė marrė njė pamje tjetėrfare ; nisi tė fanitej dashuria, bredhjet, ngjarjet, kuarti.

-Bija ime, - i tha Barbari i zi, -ti duhet tė vish me mua.

-Bah, ku e gjetėn tashti, - i thashė Nėnės sė saj.

-Jam e shqetėsuar, mund ta dhunojnė.

Qyteza N., mori njė pamje tė shėmtuar, Barbari i zi, qė vuante nga njė sėmundje e pashėruar kishte dalė pas njė muaj nė rrugė dhe desh ta merrte Helenėn me vete.

-Dėrgojeni atje, - ua bėri me gisht dy vetave.

Mė vonė Helena mė pati treguar se ē'kishte ngjarė me tė gjatė atij uikendi.

"Je e bukur", mė fliste njėri.

"Mund tė tė hamė si pulėn" ia kriste tjetri.

"Mos ki frikė", mė hatronte njėri.

"Unė jam i pari", i thoshte mikut tė vet.

"Jo unė, ti prit".

"Mos ha mut", e thoshte tjetri.

Vrasėsi i sėmurė ishte vonuar tė kthehej. Nė ato ēaste dolėn nė njė dhomė tjetėr dhe u dėgjua krisma e revolės. Unė isha e zgjidhur dhe nė atė pėrzierje kaosi ika me tė shpejtė.

- Helenė!-e thirra.

- Fol!

-Unė magjepsem me sfidėn tėnde, - i thashė.

Dhe nisi tė mėrmėrinte diē me vete.

Kish kaluar ora njė pas mesnatės dhe ne flisnim pėr flijimet, pėrdhunimet, vrasjet. I zoti i urdhėresės tė nesėrmen kishte vdekur. Te shtėpia e tij ishin mbledhur vetėm dy-tre veta; njė befasi e ēuditshme, mbase njerėzit ishin fatlumė qė ai mė nuk gjendej mė mesin e tė gjallėve.

 

II 

Dhe, nėn atė pikėllim tė shpifur tė tyre disa sikur kishin gjetur lumturinė apo ėndėrronin njėfarė kujtese, qė s’ishte tjetėr veēse njė trazim.

 

 

 

 

 

 

LIBRI I  GJYQIT

 

Nė mėngjes, para hotelit "Grand" takova njė njeri qė dikur iu kishte prirė aeroplanėve luftarakė nė Luftėn e Dytė Botėrore. Nė atė takim pėrmendi vetėm dy fjalė: "Fatzinjtė dhe njerėzit". Kėto dy fjalė i shqiptoi dhe iku me tė shpejtė, duke u kthyer njė mbrėmjeje me njė rrėfim tjetėr, duke mė thėnė se i takoja ushtrisė sime, por ligjet e Botės s'i kam pėrfillur, kurrė  s’kam dashur gjymtyrė tė copėtuara, vrasje, dėbime...

Mos e vrit mendjen pėr ato qė kanė shkuar, - i thashė.

Njerėzit, megjithatė, ėndėrrojnė lirinė, mė tha.

Nė paē diē tjetėr ma thuaj, unė nesėr udhėtoj, ia pėrkujtova.

Kjo vėrejtje e goditi, por s'do mend, mbase ishte njė trillim. Ai, edhe pse synonte tė ringjallte njėfarė kujtese tė tijėn, Magdalena me forcė e tėrhiqte prapa. As shfrenimi i saj i tepėrt, as preferimi i mangėt nuk e pengonin, sepse aq i bėnim njėri-tjetrit. Ai qė veten e quante gjeneral, mes kėshilltarėve m'u kthye pas pak dhe mė tha:

Ditėn e shtatė i kemi shtyrė tė dorėzohen armiqtė.

Pastaj pėrfundoi lufta, apo jo?, i thashė.

Ka vetėm njė ndryshim kėtu, shtoi ai. Lufta vazhdoi dhe kjo ishte e tėra.

Pėrse atėherė nuk dorėzoheshit?

Nė betejė s'ka kthim mbrapa, mė tha ca si rrept.

Por, kur e di se s'mund tė ecėsh pėrpara,ė?

Sepse lufta ėshtė njė ligj i pashkruar, mė tha. Dhe qė ta dish ti kėtė mė qartė, mund tė ndalesh tek lufta qė bėhet nė Ballkan. Ata po vrasin njerėzit tu, po hapin varre dhe po i varrosin njė mbi njė viktimat.

Zura tė trishtohem dhe mė dolėn lotėt. Pas pak ai mė vėrejti se isha prekur shumė dhe nuk mund tė dėgjoja edhe mė tej llafe tė tilla.

Po ikin, tha dikur.

E pėrse u dashka tė ikin tani, ė?

Ikin, ikin, ata shkojnė nė Tokėn e Premtuar.

Shumė mirė, ti paske goxha informata pėr tė "ikurit".

Atėbotė patėm ikur ne, dhe, Hitleri, megjithatė ra.

Dhe?

Fshatra tė tėra, qytete tė mėdha qenė djegur, diku-diku rrafshuar pėrdhe.

Njėsoj si tek ne.

Mirėpo, as ata nuk ishin mė tė vrazhdtė.

Nuk po bėhesh i sinqertė, zotėri.

Pėrse, tė lutem?

Hitleri nuk ishte figurė e shpifur, kurse ky Hitleri i Ballkanit ėshtė njė figurė e sėmurė, njė kriminel.

Mund tė tradhtohesh, u pėrgjigj me gjysmėzėri. Tregojnė se nuk del jashtė qytetit tė tij.

Atėherė, pėrse tė bėjė luftė kėndej?

Sepse, ti donte tė rrish i mbyllur veē me kujtimet.

Por u mashtua keq.

Jo, mė tepėr ishte njė huti.

Ashtu mendoj edhe unė.

Ndėrsa deshi tė vente nė WC, e ndali njė i panjohur. Nisi t'i rrėfente diē pėr mua, por ai e kishte mendjen pėr t'u kthyer sėrish nė tavolinė, dhe mė kot ankohej.

"Lufta ndodhi!, dėgjova tek thoshte.

"Njerėzit i kapėn armėt pėr tė fituar lirinė", ia ktheu burri qė fliste pėr figura reale, pėr kriminelėt e gjallė e tė vdekur, pėr luftėn.

"Ē'do tė bėhet me mua?", e pyeste.

"Aty ku mundesh shko, mos rri vetėm!" i thoshte.

“Pėrse?”

“Sepse po tė fusin nė Librin e Gjyqit!”

Me tė rėnė dielli, kur padroni ndezi dritat nė kafene, ai mė kėrkoi falje, duke thėnė se duhet tė takohem me njė mik tė vjetėr.

Ndėrkaq, unė mendoja pėr njerėzit, pėr armėt dhe pėr egon qė duhet ndierėr kundruall tė ligave nėpėr kohė. Forcat e NATO-s nuk do ta lėnė kėtė tokė tė shpartallohet, as ata qė rrokėn armėt nuk do tė heshtin kurrė; ata tanimė rrinė tė zgjuar…

Tė nesėrmen njė grup ekspertėsh kishin dalė tė mbledhnin fakte pėr tė zhdukurit, pėr tė vrarėt dhe pėr tė gjithė ata qė kishin pėsuar.

"Unė kam urdhėruar qė t’i vrasin", ishte e shkruar nė njė notes njė fjali e njė krimineli.

"Dhe populli tė duronte!", e pyeti njė koleg jo larg selisė sė tij.

 

Barbaria, megjithatė, njė ditė do tė mposhtet.

 

*

Vetėm hijet qahen, vetėm njerėzit ecin nė vazhdim. Tjetėr qiell, tjetėr kohė. Duket sikur tėrė lufta kthehet nė kujtesė. Nuk ndahesh dot prej dashurisė, prej dritės, prej pavdekėsisė.

 

 

 

 

 

 

REBELIM NĖ FERR

 

Mbreti II ishte njeri me teke tė mėdha. Ai  sikur fuste tėrė mėrzinė njerėzve dhe nuk ēante dot kokėn pastaj. Dhe nė kohėn e sundimit tė tij deshi tė mė verbonte pėr jetė tė jetės, tė m'i fshinte tė gjitha ėndrrat, tėrė tė kaluarėn time, qė ai e quante tė paqenė... Po kthehen zakonet e vjetra dhe autori i ligjeve tė forta, shkrova diku nė ditarin tim. Mė poshtė e shėnova edhe kėtė frazė: "Mbreti II, e sundimtari me tė gjithė tė tjerėt, saherė qė duan mė pėrdhosin, mė vrasin.Eh! mė djeg gjithēka. Njė zot e di kur do tė ndalet". Nė kėtė shėnim tė shkurtėr kronikė ndieja njėfarė neverie saherė qė e lexoja. Por, ai nuk e mundonte gjithaq veten, nuk ndjente vetėm tė vetėn, lumturinė, por donte tė rriste mynxyrat mbi mua. Dhe kish vėnė re se nė qytet na paskėsh aq shumė rebelė, sa donte t'ua shkonte hujin... Qeverisjen e vet e shtrinte pėrmes njė tė ēmenduri, qė nė realitet nuk ishte mė i krisur sesa ai. Duke pėrforcuar pushtetin e egėr nė kohėn kur triumfalisht mendoi se po ngrihej, njė pasdite ra heshtje e rėndė: Mbreti II ishte gjetur i vdekur. Pėr varrimin e tij u organizua ceremoni e madhe. Pas tij e emėruan njė tjetėr sundimtar dhe i thane: "E ke gjithė pushtetin e mundshėm nė dorė!" Dhe, nė e parė ai rimėkėmbi pushtetin e mbretit, por ishte ca mė sentimental, lejoi tė botoheshin gazeta, libra dhe mė kryesorja lejoi qė njerėzit tė tuboheshin, tė bisedonin njė ēikė mė ēlirshėm, mirėpo, nė anėn tjetėr kujdesej qė tė mos formohej kurrfarė vetėqeverisjeje e tyre nė qytet.

Ndaj kėtyre masave unė s'ndenja duarkryq, prapė zura tė rebelohem, por Mbreti i ri urdhėroi tė mė fusnnin nė burg. Pas  reagimit qė bėnė disa asociacione tė jashtme, mė liruan, por njė ditė ndjeva nevojė pėr rebelim tė sėrishėm; ai mė thirri nė zyrėn e vet tė kuqėrremtė, mė qortoi, duke mė thenė se ti si   njeri i letrave, nuk bėn tė ngrihesh kundėr njė pushteti qė t'i ka mundėsuar tė gjitha. Unė vetėm e vėshtroja, edhe pse e dija, qė po tė flisja, ai prapėseprapė nuk do tė mė dėgjonte pėr asgjė.

- A je pėr shtetin tėnd? - mė pyeti.

- Po, - i thashė.

- Do tė vuash shumė, atėherė - mė tha, duke shtrėnguar dhėmbėt, ndėrsa goja i shkoi vesh mė vesh nga krekosja e zakonshme.

Pas ca minutash mė kapėn gardianėt dhe mė shpurėn nė Ferr. Unė duke ecur pėrmenda fjalėn “ferr”, ndėrsa njėri mė pyeti:

- Ē’flet kėshtu,ė?

- Ferri,- pėrsėrita prapė.

Kuptohet, Ferri ishte njė hon i errėt, qe ngrehur pėr rebeluesit, ata qė e kundėrshtonin pushtetin e mbretit. Gjithēka ishte nėn urdhrat e tij, dhe shėrbėtorėt nuk mund tė ndėrronin asgjė nga ato qė i kish pėrcaktuar nė ligjin absurd tė tij. Por, njė ditė qe pėrhapur nė qytet njė fjalė aq skandaloze dhe imorale:"Gruaja e vejė, qė para pak ditėsh e varrosi burrin, e tani po shkėrdhehet me Mbretin  e ri". Unė as qė u befasova, as e mora kėtė si diē serioze, ngaqė e dija se ē’mund tė bėnin gojarėt, gazetat, vagabondėt, pijanecėt…

Askush nuk e kish pritur shpėrthimin aq tė menjėhershėm tė atij skandali, as qė njė primadonė e dikurshme tė bėnte diē tė tillė nė qytet. Me vėmendje filloi tė pėgjonte ato qė thosh Mbreti nė senat, por njėkohėsisht edhe ai i pranonte kėshillat e saj. Dukej se ishte e hareshme, por, me gjasė as ai nuk i besonte gjithherė, sepse ajo mund t'i luante njė mijė fytyra brenda ditės. Njerėzit nuk kishin guximin tė shėnonin fajėsinė e saj, edhe pse denjonin tė pėrmendnin plotfuqinė, gazin histerik dhe valsin e saj me mbretin nė sallonin luksoz.

Pas disa ditėsh bėra njė kėrkesė pėr tė mė liruar, thjeshtė nuk  tė heshtė, por tė ndieja frymėn e lirisė, por mė kot dėrgoja letra dhe tė dhėna shtesė. Edhe mė tej mė mbajtėn nė Ferrin e zi, dhe njė gjė tė tillė e bėnin pėr shkak se vetė Mbreti i ri donte tė mė shihte vetėm tė mbyllur e tė verbėr pėrjetė. 

 

 

 

 

 

FANTAZMA

 

Njė natė fantazma kish lojtur menē dhe me vestalet donte tė luante vals.Unė thosha jam njė dragua, dua tė bėj qejf me ju. Dhe ato i kishin thėnė se ti s'merr vesh nė dashuri. Dikur deshi tė ikte, por e hetoi se nuk mund tė luante dot vendit. Vėshtrimet i kish hedhur nga grupi i vestaleve; i kishin bėrė disa lajka dhe prapė ishte mbėrthyer ne vetvete, duke u munduar t’i kėpuste zinxhirėt; ku pas njė vegimi mori udhė si hamshor, dhe filloi tė fliste pėr laviret si njė somnambul; buzėqeshte idhėt, ėmbėl.

Pastaj kish rėnė nė gjumė dhe nė ėndėrr iu dėftua prapė hija e Matildės, duke ia shkėrdhyer fjalėt, trurin, duke u zgėrdhirė si coftinė para hijes se vet, duke e thirrur nė emėr prapsht, saqė dridhej si thupra nė ujė.

Ti je vetø Juda, i tha ajo.

Bėn shaka apo?, tha ca me nervozė.

Kot s'mund tė mė kafshosh, ti vetėm  flet kuturu, e fėlliq gojėn.

Jo more, vetėm erdha tė tė frikėsoj.

Ti je njė kufomė, ti pėrgjon gjithēka qė flitet nė qytet, sa dashnore qyqare qė je, ėndėrron hyjnitė, mallkon zanat, duke iu vadisur prore ndonjė engjėlli.

Kush tė ka gėnjyer,ė?

Hė! Por ti nuk sheh as viktimat e rėna, ti i ke vrarė.

Nuk po tė kuptoj.

Eh, ē’mendoje se do tė thosha?

Mos tė lutem, unė do t'i shkruaj tė gjitha kėto.

Me ē'ka, ti s'ke mend, hijet e vdekura s'kanė shpirt.

Tė kam ēmuar shumė.

Unė me shpirtra tė vdekur nuk flas.

Fantazma, qė prej asaj nate ishte zemėruar shumė; ishte mė e shqetėsuar se kurrrė. S’kish ide si t’iu bėnte ballė akuzave tė sė dashurės? Kėnd e kishte nė radhė ta sulmonte? Si do tė vepronte kundėr tė tjerėve? Ē'do tė bėnte, vallė nė fund, nė mos do tė bėnte vetėvrasje.

Nė hapėsirėn e pafund tė skėterrės njohu dhėmbėt e pėrgjakur, kurmin e ėnjtur dhe mi­shin e qelbur; lėngun e fėlliqur qė e kish lėnė rrugėve tė qytetit; ra dhe u dogj nė zjarr.

Dhe filloi t’i bjerė shkrumbi nga buzėt; me dorėn e vet ia futi flakėn trupit, ndėrsa akoma mendonte se do t’i skaliste si Fidia nė mermer heronjtė. Bah! Kur i hapi sytė, pa se akoma nuk mund tė lėvizte, as dinte nė do lindte dielli pėr tė mė apo jo?! Gjithēka i ishte pėrzier, e ndjente veten tė mėrzitur, dhe ėndėrronte kohėn kur sėrish do tė ringjallej…

 

 

 

I. ABSURDI

 

 

 

 

 

tregimi obskur

 

Rrėfimi nuk fillon me "mors", as me "fex", por me metaforė qė ndrit fundin e errėsirės. Ky ėshtė njė shqetėsim i njeriut qė e kishin mbytur gjarpėrinjtė. Ai vazhdonte tė fliste me pėrgjėrim, duke shprehur atė se pikėrisht nė mbrėmje mė kanė nxjerrė nga dhoma dhe mė shpurėn nė drejtim tė panjohur; ata sikur kishin zgjedhur realitetin mbi llahtarinė e zemėrimit. Kish zbuluar dikur vonė sesi njė dritė e tejdukshme pasqyronte diēka tė paqartė, dhe, ai tamam, duke ngrėnė e vėrejti qė Hija dhe Iblisi kapėrcyen pragun e shtėpisė dhe u rrasėn nė dhomė.

Tek i thoshin se mund tė ecėsh pėrpara pa detyrim tė pėrgjigjej nė pyetjet e tyre.

E pėrcolli tėrė ngjarjen me sy, pa ditur ē'do tė ndodhte; lumi qė pėrshkonte oborrin, pastaj drurėt, objektet qė e rrethonin i dukeshin tmerrėsisht tė huaja. Vetėm nė ēastin kur ndėrhyrėn me forcė, hetoi paksa sesi Hija apo Iblisi kish mbuluar sytė me njė pėlhurė tė tejdukshme; i brengosur thellė as mund tė ndėrhynte, as tė ndalte gjakun mbi plagėn e thellė, qė ia ngriu tėrė trupin e tij. Intermexot ballė Kullės sė Gjakut dhe ithtarėt e tij qė e kishin futur aq thellė, tė shumtėn e herave nuk e pėrfillen sa duhet. Pas pak kohėsh iu afrua Hija, e preku me njėrėn dorė, ia qiti gjuhėn pėrjashtė, dhe e detyroi tė mos pranonte asgjė, ndėrkohė qė si lugetėr i silleshin mbi kokė tė tij pėr tė shpifur mbase njė ēikė kohėn pervers, tė cilėn njėkohėsisht nuk mund tė shpjegonte assesi; ai mendonte se tigrat e kishin futur me forcė nė qeli, edhe vetėm ata  kafshojnė me dhėmbė e kurrsesi gjarpėrinjtė.

Iblisi ish i pari qė filloi ta zhveshte dhe e quajti illunis, fjalė e ngatėrruar apo. Mendohet se ia kishin prekur nervin e tė qeshurit dhe nuk mund tė ndalte dot veten pėr njė kohė; mund tė dėgjoheshin gjėra tė tjera nė emėr tė lemerisė pėr tė shpjeguar ngjarjen dhe shemtinė, me njė gjuhė banale, duke idealizuar idhuj me defekt tė tashėm dhe kohėn e tyre, por kjo nuk kish ndonjė efekt.

Ky mallkim me ka zėnė keq, tha , as jam vetėm, as mund tė shpreh zemėrimin. Kush mund tė mė brengos mė tepėr se ky implikim helmues, qė mė zhbiron trupin e mbase do tė mhvarrosin ditėn e pikėllimit tė madh. Pastaj mendonte si t'i hiqte, qė aty gjithė ato qė ia ngrinin shikimin, dashurinė, udhėn pėr nė qytetin e tij; ky as ish ndonjė mendm iluzor, as ekzistonte farė ngatėrrimi, por atij i duhej tė zotėronte dhunėn  mbi shpirtin e vet, dhe tė mos ia mėsynte dot udhės sė humbur, siē pandehej nė librat e rilexuar. Zakonisht udhėtonte tė shtunave, ngaqė thosh, unė dua tė mbėrrij me kohė, para flijimit. A mund tė mos pėrjetonte atė mallkim tė beftė? Kur iu afrua Hija, apo Iblisi, ai publikisht e shpalli dhembjen skaj dashurisė sė vėrtetė qė e ndjente, njė dashuri qė gjatė tėrė jetės ia kish shpuar kokėn si me gjilpėrė. Hija mė ka pėrshėndetur, thosh me vete, tani ē'vlerė mund tė kenė kėto figura qė mė sillen. Mos vallė ndokush kėtu mund t’i kenė kėto figura tė tmerrshme? Mos vallė ndokush kėtu mund tė ish magjistar, qė duhet njohur me kohė? Dikur Hija, qė tani luante edhe rolin e Iblisit, pasi ndaloi nė stacionin e fundit, e tėrhoqi ngadalė nė mol, ia vuri njė rrjetė nė kėmbė, ndezi njė fije qiri dhe e lėshoi; ai nxori njė zė tė ēuditshėm, gati-gati tė ēmendur.

Thuhet sesi kishin dalė i madh e i vogėl nė shesh, ishin tubuar miq e armiq, kishin ecur Udhės sė Qumėshtit, ishin ndarė pėrsėri dhe kishin nisur tė plandosnin njėri-tjetrin rishtas, ndėrsa zemėrimi i njeriut, qė e kishin vėnė nė burgun e qytetit sikur kish zgjedhur enigmėn e abstrakcionit; kish tri ballė tė pjerrėta, dhe dikur vonė, duke parė namin e armiqve bėrtiti me sa zė: "Kali mos  tė futet brenda!" Zėri i tij ish i shterur, dhe ata qė duhej ta dėgjonin ishin larg dhe tirani pasi e ndjeu tha: "Lidhene!"

Megjithatė, disa kureshtarė nuk ia dolėn tė ndalnin atė qė ia bėrėn zotat; ai filloi tė shtrėngonte veten dhe gjarpėrinjtė filluan tė ikėn njė nga njė. Vetėm Iblisi apo Hija i thanė: Ti je illunis, dhe nuk ia ndanin dot sytė. Filluan ta kafshonin mė nė fund gjarpėrinjtė gjer te veshėt, kėmbėt, brinjtė dhe e pėrqeshėn  tė mallkuarit. Ky akt sikur i kish ikur dhe vetė Sundimtarit; dhe, sikur tė mund tė vepronte tani dikush do tė pyeste: "Pėrse e dėnuan Laokoontin?" Sepse atij i takonte shpėrblimi mbretėror, sepse pikėrisht ai pėrqeshi tmerrin e shfaqur mbi trupin e tij dhe, mbase pikėrisht ai me Hijen zhvilloi njė gjysmėbisedė brenda nė birucė, qė mund tė quhet njė ėndėrrim fund e krye i lemeritshėm.

Ai mbase do tė mund tė pėrmbyste gjarpėrinjtė.

Mė kot shikonte Helena muret e qytetit se si digjeshin.

Po, ish vetė kali qė shkaktoi rrėnimin, o zot!

Ata tė gjithė duhej tė ishin tė vdekur!, u dėgjua prapė njė zė qė mbase vinte nga Iblisi.

Vetėm Laokoonti foli para turmės nė shkallėt e pallatit.

Po vetėm ai e pėsoi. A tė kujtohet?

Saktėsisht nuk dihet, por, dikur para mėngjesit, hapi gojėn dhe me dhėmbė e preu njė gjarpėr; e kish kaluar mbase gjysmėn e vdekjes; me gjuhėn sall gjak e eshtra tė imėt, me trupin e shpuar tėrthoras as bėrtiste, as lėshonte ndonjė mėrmėrimė.

Pas dy netėsh e panė se nuk mund tė shpėtonte. Fytyra i qe bėrė e verdhė si limoni, nė gjoks mbante njė shenjė tė ēuditshme, qė askush nuk mund ta shpjegonte prejardhjen e saj. Mendohet tė ish njė shenjė kėrcėnuese, apo diēka e braktisur thellė nė vete. S'ka asgjė mė hipokrite kur fjalėt e njeriut tėnd tė pėrvidhen ēmendurisht, tė bėhen si tė huaja dhe nuk beson asgjė as ndjen dot dikė tjetėr. Njeriun e dėnuar mund ta mbytnin nė ēdo kohė, por misterin e tė bėmit tė tillė, ai prapė do ta zbulonte. Sepse ai kish kundėrshtuar mė sė njėherė, prapė mund tė thoshte, se kjo "jo" mund tė mbetet e pashtjelluar, si njė trajtesė e pazbėrthyer, ngaqė dhe njeriu mbase ka njė prejardhje prej gjarprit; mbase ai pi vetėm gjakun e vet dhe ikėn, ėndėrron diēka, pastaj gjarpri tė zbulojė fytyrėn e vet tė vėrtetė.

"Barbarėt", tha Hija apo Iblisi, duke pėrsėritur fjalėt e tė dėnuarit. Mos u ngut, sepse ata jemi ne, ose pikėrisht ti.

Vallė s'bėn tė shprehėsh pikėn obskur, t'i  afrohesh vetes dhe tė pėrjetosh njė ēikė gjithė atė shėmti tė lemeritshme, qė ai e kish ndierė mbi trupin e vet dy-tre netėt e fundit.

Kuptimi i vdekjes sikur ėshtė zbehur. Unė nuk respektoj fijet magjike as tė fantazmės, as tė gjarpėrinjve.

E di vallė ē'do tė thotė tė bėhesh varr, sy i ngrirė, trup i djegur apo dru i kalbur.

Kėshtu mendon pėrherė dhe ky ėshtė njė tmerr.

Jo, mendoj vetėm kur duhet tė rifillojė flijimi.

Me demonė do tė thyesh muret e qytetit.

Jo, e ke gabim. Muret dhe njerėzit.

Kjo ėshtė njė mynxyrė. Mos e fsheh dot qėllimin.

Po, a nuk i sheh thundrat e kalit?

I shoh dhe i ndiej ulėrimat para mėngjesit.

Kaosi vjen zakonisht nė mėngjes.

Domethėnė vjen pikėrisht pėr tė shtruar jetat pėrdhe.

Tė ka mallkuar Helena. Ah, Helena!

Ē'bėn kjo Helena juaj?

Fshehet pas turpit tė vet, ose hyn e pi gjak nė plagėt e tua.

U kthye qė tė shikonte. Ē'mund tė shihte vallė tjetėr? I dhimbte tėrė trupi. Pastaj desh tė ecėn, por nuk i bėnin kėmbėt; mbase ėndėrronte Hijen apo Iblisin e zi, mbase sytė e Helenės sė rrėzuar mbi Trojė. E kishin kėqyrur tė gjithė me radhė, tek i thanė mos ta hapte dot gojėn, tė mos tentonte tė shpėtojė nga ky llahtar...

Mund t'ju quajnė tradhtarė.

Unė kam pritur diēka mė tepėr, i tha Hija.

Dhe nisėn tė vėshtronin njėri-tjetrin. Trillet e tyre sikur magjepsnin tmerrėsisht. Ata e kishin katandisur, dhe ai ende ėndėrronte. Dhe nga njė illunis u shndėrrua nė njė illusor, qė do tė thotė, nė tallės, pėrqeshės, sepse ata nuk e lejonin tė kėrkonte shpėtim. Mė ngadalė, tek tha diē me vete, duke u mbajtur pėr muri; ndjeu sesi iu mbush goja me gjak, ndėrsa krimbat iu versulen pa dhimbė nėpėr shtrat. Ē'kėrkojnė a thua? pyeste veten. Ēfarė duan tė mė bėjnė? I ndali me duar dhe pastaj iu vėrsulen gjarpėrinjtė sėrish; ata  vetėm sa ishin zgjuar nga gjumi. Po nisen, tha me vete. Po mė hanė!, bėrtiti.

E shihni, tha Hija ose Iblisi.

Ah, ju duhet tė vdisni. Nuk bėn tė mbeteni gjallė.

Ėshtė ky njė dėfrim apo tallesh me ne?

I pėrngjan paksa njė dėshpėrimi tė zez, tha ai, mbase ėshtė njė shqetėsim zemėrak.

Thuhet se ty tė mbyti zemėrimi i vdekjes.

Pastaj gjarpėrinjtė u futėn nė birucė dhe njeriu i lidhur me zinxhir, qė pėrngjante nė Laokoontin u mbulua sėrish me gjak. Duke bėrė me dorė kah muri trekėndėsh, humbi vetėdijėn dhe, mbase nė shikimin obskur tė aktit tė parafundit sikur u ēel njė vrimė pėrmjedis qelisė, u hap prapė dera dhe dy-tre veta e mbanin tė ngritur nė arkivol, ata rendnin pėr nė varrezat e qytetit, u bė rituali i mortit, u dėgjuan zėra tė pėrvajshėm dhe nė vend tė vuajtjeve e torturave dikush tha: "Tani do tė shpėtojmė nga flijimet qė bėjnė kėta barbarė!" Njė tjetėr ia priti:

"Ky njeri ra viktimė pėr atdheun, ėshtė njė simbol!"

Njėri qė ish paksa mė i vjetėr se tė tjerėt tha: "O bijtė e mi, largojeni tmerrin nga sytė tuaj, mendoni nė gjakun tuaj, ky qytet ra. Ėshtė rrėnuar nga dorė e huaj, por tjetėr ėshtė jeta qė duhet tė jetohet; mos dyshoni nė kėtė, ruajini njerėzit, mbajeni veten dhe mos vuani kot.

Edhe kjo mund tė jetė njė ēlirim!

Udha nga duhet tė kalonte njeriu i pėrvuajtur apo mė mirė tė shpiente pėr nė skaj tė qytetit ish e shtruar me zhavor. Muri sikur kish ende lagėshtirė, mund tė rrinte me vjet i vetmuar. Varrezat e qytetit mund tė mos kalonin kurrė numrin e parashikuar, dhe njeri qė u bė fli, tė mos mbetet harrim. Ata tė dytė, Hija dhe Iblisi, apo asnjėri, qė nuk shiheshin dot mė, buzė humnerės kishin ngritur njė mur tjetėr tė lartė. "Kėtu ėshtė  varrosur njeriu me emrin Ilir"- shkruante njė pllakė e varur pėrmbi derė. Bėrtitėn gjer nė mėngjes, veēanarisht donin tė fitonin kohėn mbi mėrzitshme, tė mbytur nga tmerri, t'i detyronin njerėzit tė heshtnin nė atė gjysmėjetė, gjysmėdritė, gjysmėkohė dhe, ē'ėshtė me rėndėsi tė mos bėzanin kurrė mė.

Vėrtet na qenkėsh i tmerrėshėm ky mur.

Po, tha Hija, vetėm vrasėsit e durojnė dhe pikėrisht ata ruajnė dashurinė me "engjėjt" e tyre, tė krisur,

Po nė qoftė se pushon dhe ky Custos turris (Roje e Kullės) ēfarė mund tė bėhet vallė?

Nuk e di, tha Iblisi.

Obsesionet mund tė futin kundėrshtime mes nesh.

Mbase dhe njėri prej nesh duhet tė vdesė.

Si mė drejtohesh kėshtu?S'buxon tė mallkosh. Kjo kullė s’do tė bjerė, por dhe mbase do tė bėhet e ravijėzuar. S'sheh se prapė mund tė rilindė diēka mbi hirin e kėtushėm?

Fati apo vetėm jeta?

Hija qeshte me sarkazėm, kurse ē'ndjente Iblisi nuk mund tė tregohej dot. Ishin tė zhgėnjyer, por mbase edhe tė lumtur. Ky trill i tyre vetėm sa ēonte drejt ndarjes sė tyre, sepse ky ish njė fund i shqetėsuar. Tė dytė ishin hakmarrės. Para portės ku kish kaluar njeriu i dėnuar, njė Laokoont i ri, kish hingėlluar kali, Sikur ra njė tjetėr mynxyrė; ish krijuar njė zallamahi e mjegullt, me tym pėrzier, qė mbuloi sytė e tė dyve dhe nata erdhi mė herėt se zakonisht; pastaj iu dėftua njė lubi si njėrit, ashtu edhe tjetrit. Qė atėherė, njėri pret lindjen e diellit, tjetri perėndimin. Fundja asnjėri nuk kuptojnė pėrsiatjet e njeriut qė ra fli. Mė vonė flitej se si Hija pranoi kobin, ose Iblisi u pėrqesh nga Hija. Kulla e gjakut ende ruhet dhe ngrihet, duke mbruajtur brenda vetes njė mallkim. Gjarpėrinjtė dalin e rreziten pas shiut, prapė ka arrestime, burgosje, merren njerėzit nė pyetje; endacakėt sikur bėjnė magjira, vjedhėsit dhe  vrasėsit futen nė burg dhe dėnohen njėsoj; njėsoj dėnohen rebelėt, mashtruesit, gjyqtarėt; njėsoj jetojnė tė marrėt dhe tė ndriturit. Tė tilla ngjarje ndodhin pėrditė nė qytetin Ulpianė, as mund tė bėhet farė pėrkufizimi tjetėr, sepse inspektorėt pėrēajnė dhe nuk merren me shkakun e kaosit; pėrveē kėsaj ata qė e shpurėn njeriun mes gjarpėrinjve, mbase njė ditė mund tė shpallen heronj, mbase dikush mund tė thotė se ishte vetė mbinjeriu, drejtėsia, ligji... S'mund tė flitet ndryshe, ngaqė shpeshherė vetėm mund tė dėgjohen disa gjėra dhe vėshtirė mund tė flasėsh me ndokėnd. Njeriu tė gjitha kėto mund t'i ruajė me njė autoritet, me lehtėsim dhe padyshim do tė bėjė diēka mė tepėr qė t'i ikėn pėrfundimisht shqetėsimit, pikėllimit, ose rrėfimit tė kallėzuar copė-copė, dhe kurrė mė tė mos pranojė tė bėhet njė humbės.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FYTYRA

 

Gjithēka mund tė ndodhė nė shpirtin e njeriut dhe mbase vetė vdekja lind brenda botės sė tij. Brenga herė ndryshon herė-herė mbyllet nė vete. Fytyra zverdhet, mund tė shkosh udhės tėnde;  ta ndjesh veten tė braktisur. Pėrzierje e lemerishme  si nė labirint.

Tani ka tre net qė mbeta pa gjumė. Mė zurėn ethet dhe mendimet mė vinin njėra pas tjetrės, qė dikur thashė, kjo mund t'i ngjajė njė ėndrre tė keqe. Rashė dhe sėrish hapa sytė, prapė mė doli pėrpara njė Fytyrė, por tani e zhveshur, krejt lakuriq, nė diell. Po vetėm ėndrrat mund t'i qasen kėsisoj shpirtit; isha bėrė pothuajse i plotfuqishėm. Qėndroi njė copė herė para meje dhe ashtu e zymtė, e pėrhitur e shoi dritėzėn e llambės, dhe u hodh mbi buzėt e mia; fjala ime nuk desh t'i shėrbente dot. Populli ishte bėrė helm. Legjenda qė rronte akoma nė popull pėr njė grabitēar, fliste se si e kishin zhveshur nė mėnyrė torturonjėse, dhe ajo rrėqethas kishte dalė pėrpara tyre, duke thėnė se unė e kam krijuar mynxyrėn. Dundje gjaku larg dheut, llahtaria nxinte Hapėsirėn time pėrditė, pėrvjet. Isha betuar se do tė rrėfeja deri nė vdekje dhe, duke parė tiraninė e saj njė shpend desh m’i nxori sytė, desh m'i shkurtoi duart, qė tė mos vazhdoja dot me dorėshkrimin. Ndėrsa, unė mendoja nė mos vallė kish hyrė ndonjė mi apo flutur, dhe ēuditėrisht ngacmon nervat e mia, por pashė si ajo u hodh nė betejė me lakuriqin e natės; nėn dritėn e llambės tani Fytyra u shkri nė vaj dhe, ēuditėrisht iku nga unė.

Ē'je zhveshur? Pėrse vetėm mė frikėson?, i thashė.

Duke shikuar ē'po bėnte, hataja mori dhenė; mbrojtėsit e saj humbėn, ėndrra ime nisi tė bėhej e errėt dhe njėkohėsisht magjike. Ēaste rrėqethėse, qė s'mė lėnin dot tė vė as pikė nė pjesėn e parė tė dorėshkrimit; unė kėrkoja fjalėt e mia, vetminė e braktisa ca mu para syve tė mi, edhe pse ende besoja se dorėshkrimi do tė mbijetojė. Sepse gjithēka u shenjua nga Mendimet e mia. Pastaj ndodhi fugė e madhe dhe nėn dritėn e zbehtė, mė tepėr tė mugėt se zakonisht, herė-herė nė tė kuqėrremtė, kėrkonte shpėtimin, merre me mend nga kush se, nga njė flutur e humbur, qė mua mė dukej se ishte vetė Engjėlli.

A dėshiron ende tė kėndosh?, mė pyeti.

Po e shoh se rri i mėrzitur, dhe mbase do tė ngazėllehesh, i thashė.

Pas njė shikimi pothuajse tė ēuditshėm,ne u njohėm, pastaj nisi tė fliste mė me pėrkushtim.

Po si erdhe?, mė pyeti prapė. Unė hoqa letrat mbi tavolinė, ngaqė  njė mizė ishte dhirė mbi to dhe desh tė mė bėnte edhe trupin balsam. Vura padashje vetėm tri pika mbi letėr. Atėherė, nė kėtė pėrforcim ndjenjash, sėrish dėftova brengėn e saj nė shpirt, ndėrsa befas pėr njė ēast shndriti, duke marrė njė pamje tė purpurt. Me ndihmėn e saj u ēlirova ca nga mynxyrat, por njė demon sėrish endej natėn dhe mė rrinte mbi kokė, duke bėrtitur pėrēart.

Tiran i pashpirt, i thashė, ti shtyp dot ndjenjat e mia dhe ma shton vuajtjen.

Sa mė pushtoi njė mllef i marrė. Dorėshkrimin nuk e lashė mė aty. Ligjdhėnėsi zuri tė heshtė ca, ndėrsa Fytyra mori pėrgjegjėsinė mbi kujtimet, frikėn, luftėn, epshet, duke iu bindur vetėm kryelartėsisė sė vet. Po ringjallem. Unė nuk ik dot, mbase njė ditė do tė mė shpėrblejnė, thashė me vete.

 

*

Mė vonė gjithēka filloi tė mė sillej vėrdallė. Dola pėrjashta, duke mbajtur dorėshkrimin nėn sqetull, e unė si gjithnjė mendoja se kisha gjetur njė zgjidhje fatlume jo vetėm pėr vete, por edhe pėr tė.

 

*

Ēuditėrisht nesėr mbase mund tė ndodhė diē tjetėr. Kushedi.

 

 

 

 

 

 

MLLEFI

 

Para se tė perėndonte dielli dola pėrjashta, dhe qielli ishte i  bruztė. Qėndrova si i mpirė, sikur nuk shihja dot asgjė pėrreth,  mbėshteta bėrrylat mbi njė dru tė zhbiruar nga krimbat, zura kokėn me dy duart dhe nisa tė eci ngadalė. Nė brendi sikur dėgjoja njė zė, por nuk kuptoja dot asgjė mė saktėsisht. Ēfarė thoshte me tė, vallė? Ka lumturi? Jo. Ka dėshpėrim? Po  ē'mllef e kish kapluar? Po ēfarė po ndodh nė kėtė Botė tė vetmuar, qė e ndiej pėrherė e mė tepėr? Kjo fuqi hyjnore qė synonte tė mė pėrulte s'ishte diē tjetėr veēse njė digresion i pakuptimtė. Nėn atė qiell hyjnor pothuajse isha i vetmuar, pashė Engjėllin tim, pashė fytyrėn e Zotit, pashė Sundimtarin, dhe, nė njė farė largėsie tek qėndronin tė tre bashkė. Mė thanė se po pėrgatitet njė luftė, qė paskėsh filluar qė kur, por nuk e dinin, a tė pėrdornin armė moderne apo anije si kuaj tė akejve nė Luftėn e Trojės. Tani e kisha vėshtirė pėrcaktimin e saktė, ku ishte fillimi e ku do tė jetė fundi. Nė kėto orė tė prapshta nuk ndihej asnjė zė, as ndonjė krismė bombash, qė nė kėtė labirint shpėrthenin zakonisht nė kohėn kur tė gjithė binin nė gjumė. Atėherė,  nė qoftė se ndonjėri do tė mė shihte, nata do tė vazhdonte me gėlltitjen e hijeve; tė papriturit mund tė hynin brendė, dhe tė digjnin qytetin fund e krye; ndonjė duke hipur shkallėve tė pallatit do tė rrėzohej dhe, para pasqyrės do tė shihte se fytyra i ishte gėrvishur, ujė tė vakėt mund tė mos gjente nė banjot luksoze. Atyre, tė cilėt mohonin Tokėn dhe Fjalėn, se kokat i kanė bosh, flasin pėrēart, pėrshtjellin paradoks pas paradoksi, mund t'u thuhet se e kanė hėngėr... Pastaj eca dhe ca. Ndjehesha nė pikėn mė dramatike, nėpėr ato labirinte ballė asaj hapėsire tė pėrhitur pjesė-pjesė, dhe s'pashė mė asgjė. Ti je ai qė u the armiqve se kėtu s'mund tė bėjnė dot pushtet. Unė iu thashė se po e kėrkoj Zotin tim. Gjithēka ishte sa e paqartė, aq edhe abstrakte, mė tepėr se njė akt komik; subjekti lirik i fabulės, esenca e tė qenit tė sė vėrtetės u shkri para tyre dhe, u pėrdorėn mekanizmat tjerė, me tė natyrshėm; nisi tė krijohej njė klimė tjetėrfare, ca e ēuditshme, krejt e papritur, por prapė nuk vura re asgjė. As shikoja dot andej. Ai qė mė kish folur dikur pėr disa gjėra, po mendonte; unė rrija i hutuar, ish shndėrruar nė njė ėndėrronjės, duke mos e kuptuar mbase as realitetin. Edhe ai i ra kokės me grusht dhe nuk e shprehu me zė. Porse, pakėz mė vonė shpėrtheu me sharje, sepse fyerjet i kish pėrherė nė majė tė gjuhės, as nuk zhveshi uniformėn e shkopsitur, qė ishte e ngjashme me ato tė vrasėve tė qenve, qė e bėnin zakonisht aty rreth mėngjesit e herė-herė natėn me hėnė. Dhe, duke shpėtuar nga ato kėrkėllima, marramenthi, duke nxituar, u largova si njė zog i plagosur, lashė prapa Kaosin dhe Asnjėnėsin e marrė. Pak mė vonė m'u bė sikur ēdo gjė u zhduk. Bėja krahasime mes ėndėrrimit dhe dashurisė. Gjithēka, ishte rrokullisur gjithandej, duke filluar nga e para, dhe sėrish mė dukej se mund tė pėrmbysja tė vampirosurit e zinj. Tė bėsh pandehma, tė sjellėsh mendime torturonjėse, qė tė hynė nė kokė dhe ta ngrisin tensionin, mund tė rritet edhe shkalla e mllefit mbi gjėra tė tjetra. Tė bėhesh njė fatalist fantazmagorik, njė princ qė kapėrcen zjarrin e ferrit dhe ta mundosh veten nga ato llafe fyese, qė mund t'i dėgjosh vetėm nga tė marrėt, ėshtė paksa skandaloze dhe njė paradoks bosh.

 

*

 

Patjetėr m’u desh tė ndalem njė ēikė. Mundohesha ta qetėsoja veten. Dhe denjoja fatin qė nuk mposhtet aq lehtė, por, megjithatė, isha vėrtet i humbur, i tronditur dhe i pikėlluar pamasė. Gjithnjė vėshtroja ndryshime, mizori tė maskarenjve, ērregullime, poshtėrsi. Ēfarė tė bėj tjetėr, vallė?, thashė me vete. Tė hesht apo  vetėm tė shkruaj?!

 

 

 

 

 

 

KALI I HARBUAR

 

Kishin kaluar pak mė shumė se dy orė qė kur kali hingėllonte pranė Kullės sė Trimit, duke u endur pėrreth ēuditshėm; dilte nė tė djathtė, herė nė tė majtė, dhe prapė hingėllonte, tani mė pak, por kish zė ogurzi.

Nė mes tė tufanit sikur qante. Ai, megjithatė, ish rebeluar, ndaj pavdekėsia si asnjėherė para vdekjes pėrshkonte dyluftimin e tij nė terrin e natės; me potkonj i mėshonte murit tė rrėnuar dhe, sė fundi, mbase kuptoi se aty nuk ish askush dhe nga ajo anė qė shqelmonte nuk mund tė shihte asgjė, as tė zotin, as varrin...

Orė e ēast me buzė tė fryra u merrte erė gjėrave tė shkrumbosura, saqė edhe eshtrat i bėheshin thuajse tė zhbirosur, tė shkrirė, dhe prapė ēante udhėn me mundim, duke nxjerrė avull nga goja, herė duke rėnė nė gjunj tė merrte Trimin e plagosur.

Hingėllima e tij ish e ngjirur; ish njė kėrcėnim i heshtur, dhe afėr tij asnjė qenie e gjallė, gjithēka kish nisur tė mungonte, tė rėnėt, lavdet; kulla si gėrmadhė fshihte faqet e njė shprishje me drithėrimė qė nxirrte gjithė historinė fatkeqe. Pastaj, si nė ditiramb unė nxora jashtė gjithēkajen e njė rrėfimi tė shkurtėr, pashė se si ruante njė trashėgimi tė pavdekshme.

U kthye, e pak mė poshtė, nė oborr iu afrua qerres sė drunjtė, e nėn tė qeni i zi lehte me sy tė zgllibosur, ngaqė ai e njihte kalin. Nė pjesėn e prapme tė kėtij imazhi tė dhimbshėm, njė dritare e rrėzuar pjerrtas e kullės sikur njė ēast rrėfente heshtjen e njerėzve tė braktisur.

Kali prapė lėshoi njė hingėllimė tė ēuditshme.

Vetė ai qenka, thashė. E njoh unė kalin e Azemit.

Ai nisi tė mėshonte nė tokė me kėmbė dhe tė kasdisurit e tij tė lėnte tė kuptosh se diēka gjurmonte. Ku ta dish. Mos ndjen dhimbje, thashė me vete. Mos i dhemb ndokund? Pėrse dėnesė, ė? Tė dytė vėshtronim njėri-tjetrin. Ndjeja se si mė afrohej dhe kur e pashė se rendi prapė nėpėr tufan m'u duk se mė zuri qielli; ish si dimėr dhe nė vete mbaja zemėrimin. Ē'ke qė kėlthet, desha ta pyes. Sytė i shndrisnin, dhėmbėt iu kishin brejtur, ē'ėshtė mė keq edhe bishtin mė dukej e kish pakėz mė tė shkurtėr.

Pastaj zuri tė sillej pėrreth, duke lėpirė gurėt. Unė ia shikoja kokėn, veshėt, jelėn e trupin e tij. Pėr njė ēast m'u soll e tėrė shtėpia, pemėt dhe rashė si i alivanosur. Po ē'e paskan munduar tė gjorin. Kur hapa sytė e ndjeva frymėn e tij aty pranė meje. Ish tronditur dhe kali nga rrėzuarja ime, e unė nga kthimi i tij nė kėtė kohė tė mbrapshtė, tė trishtme. Nė Arbėrinė e Vogėl tė Drenicės, kthimi i tij ish mbase i pashpresė pa Trimin. Kali, pėrfundi kėsaj shprese kish rėnė pėrdhe dhe me hingėllimėn e tij mbase desh tė nxirrte dufin e shpėtimit nga ai lėmsh fatzi. Ai erdhi. Dy javė kish qė e kishin parė nė Pėrdrini. Dhe ardhja e tij as mė gėzoi, as mė zemėroi. Ish njė kthim qė nė brendi tė vet kish njė trajtė tjetėr. Nė Lushnjė e kish blerė njė plak kosovar, qė Shota e kish shitur t’u siguronte jetimėve bukė. Nė qytezėn Skėnderaj tė Arbėrisė sė Vogėl, e kish blerė bashkėluftėtari i Azemit, Emin Prekazi, dhe, i tėrė rrėfimi i pakryer ndodhi nė ēastin kur shėmbėllimi ish njė dhimbė; kali s'duronte askėnd ta mbathte te nallbani. Emin Prekazi, disaherė e ēoi, por mė kot. Gjithēka qė tentoja tė bėja dhe unė atyre ditėve ish e tepėrt, sepse ai sikur ēitte zjarr nga goja; kali ish i zemėruar sė tepėrmi...

Ai kėrkonte tė zotin. Nisi tė ecėn me vrap dhe prapė u ndal dhe mė shikoi si njeri.

Rendi nė Qyqavicė, u soll oazave tė saj dhe krojeve ku kish pirė ujė Trimi; i ra kryq e tėrthor gjithė Drenicės, por askund nuk e gjeti tė zotin. Kohė pas kohe, nė sytė e tij sikur i dilte tėrė lufta, plagėt e trimave, gjaku i rėnė nė dhe si ujė. Njė pasdite e qiti bishtin nė shpinė dhe iku si rrufeja; u fsheh pėrsėri pas bjeshkėve dhe rendi nė drejtim tė panjohur. Kish raste kur donin ta kapnin, por instinkti i tij i fortė nuk lėnte dot askėnd ta prekte. Njė herė e panė nė periferi tė Skėnderajt, deshėn ta kapnin, por prapė iu humbi sysh. E di unė se nė ēdo udhėkryq shihte dikė. Herė-herė bija dhe vetė nė dėshpėrim, qė pushtuesi vazhdonte dhunėn, kishin djegur shtėpi, e njerėzit kishin marrė botėn nė sy. Kėshtu ndodhte verė e dimėr. Dhe prapė pas ardhjes sė kalit ish si dimėr.

Si erdhi?, pyetėn.

Erdhi vetė, u thashė. E kėrkon tė zotin.

Herėn tjetėr nuk do tė flas, thashė me vete. Pėrse tė flisja kur dhe qeni e kish njohur. Kali vėshtronte si njeri dhe hingėllonte.

Ndėrsa kisha siguruar njohjen e tij, nė Fortesė xhandarėt e kishin djegur prapė shtėpinė e Smajl Murselit; ia kishin plaēkitur dhentė e dhitė; i kishin ngrėnė, ose ua kishin falur kolonistėve serbė.

Populli derdhte gjak.

Filloi rebelmi, lufta, zemėrimi.

Kali do t'i trondisė xhandarėt, mendova me vete. Dhe do t'u ikėn hingėllimave tė tij.

Lakuriqėsia e asaj dite kish rėnė nė delir; unė hyra me tė nė kullėn e rrėnuar; ecnim ngadalė, duke dashur tė ēoja njė tra pėr tė ndrequr kurrizin, ai u ndal dhe mė shikoi si fėmija. Mė mbante shpresa, dielli, por, megjithatė, e ndieja veten tė pikėlluar. Kisha mundėsi qė tani nė murin e rrėnuar tė ngrija njė skelė dhe aty nga ata gurė tė rėnė tė ngritja njė ngrehinė pėr vete dhe pėr kalin. Dhe, ai sa ēil e mbyll sytė ish larguar, nuk i zinte vendi -vend; barkun e kish tė tkurrur, kryqat nė rruzė tė shpinės i kishin dalė, rrinte me veshė tė zvarrur, dhe shikonte fshehtė, e nė sytė e tij kushedi ē'ruante; as ish i qetė, as mund tė rrinte gjatė mbi kėtė greminė.

Shpirtėrisht e ndieja atė trupvarr, qė rendte nėpėr tym e kohė tė lagėsht, nė kėtė ditė pranvere. Tek ia prekja ballin, sytė; dukej  i turbulluar dhe herė-herė nuk pėrjetonte pothuaj asgjė. Kjo mė dukej si njė ėndėrr ku njė hingėllimė kali tė zgjon e ti mendon se ėshtė bėrė tufan ēdo gjė nėn ty.

Asgjė tjetėr nuk mė duhet.

Po ti s'ke ardhur kot, sikur i thosha.

Vetėm zėri i trimit pėrtej shpellės kumbonte nė brendinė time, dhe kėsisoj donte tė zhgjonte dhe zemėrimin e kalit. Drithėrimė e errėt. Ujė i mistershėm i kroit tė akullt do t'ia ngrinte fytin, dhe, mbase mė nuk do tė mund tė lėshonte zė, as tė kafshonte me dhėmbė tė bardhė vdekjeprurės.      

Pėrgjysmė i zbathur, me potkonj tė fshirė ish nisur nėpėr Via Egnatia pėr tė arritur nė Galicėn e Arbėrisė sė Vogėl. Sa ftoht rrinte. Ē'heshtje nė sytė e tij tė zgllibosur, tė kuqėrremtė? Ecėn duke shikuar pėrmallshėm.

Tė kujtohet kali i Azemit?

Qenka ai apo mė bėjnė sytė?

Nuk duron dot frerin.

Tė gjithė pastaj e njohėn kalin e Trimit.

Shaka nuk bėnte dot askush; ish njė dhembje e madhe, ngaqė ai ish kthyer nė njė kohė tė prapshtė, kur pushtuesi akoma shtrinte pushtetin nė rrethin e tij dhe mė gjerė. Dėgjoheshin vetėm krisma pushkėsh tė kolonistėve, fjalė tė kėqija mbi fatin e njerėzve nė Arbėrinė e Vogėl tė Drenicės dhe pėrreth saj. Vetėm tek-tuk ndonjėri dilte dhe i bėnte ballė terrorit tė krajlit tė zi, dhe prapė i duhej tė mbyllej nė heshtje brenda vetvetes.

Jo nuk e varrosen Trimin.

Qielli ra nė heshtje. Nė shpellė e ruajnė gjarpėrinjtė dhe hija e kalit; e ruan mbase njė muzė e shenjtė.

Vallė jam nė ėndėrr?, thashė. Eshtrat po nxirren nga shpella.

Po kali nuk ėshtė ėndėrr.

As kali, as unė.

Kjo nuk ėshtė ėndėrr, mė tha, Emin Prekazi. Kėtu ai ndien rehatinė e vet.

E kėqyrnin njėri-tjerin tė habitur.

Vėshtroja ē'ish bėrė, a foli kush, ē'ish ai akt ngashėrimi aq njerėzor, mes kafshės dhe njeriut. Dukej njė gjė krejt e natyrshme, tė vinte kali dhe tė ringjallej Trimi.

Plaku qė e kish sjellė, u thosh, kali mė takon mua. Por, kalin nuk mund ta zinte dot askush. U soll prapė rreth kullės, ndėrsa unė e ai e shikonim ēuditshėm. Nė pyll kish rend i vetėm, kėtu ishte kthyer prapė i vetėm. Prapė u dėgjua zėri i tij i ēirrur dhe pėrfundimisht ish zgjidhur enigma e kalit.

Po hingėllonte, ndėrsa unė mendoja me vete.

Tani as mė ndihmonte dot asnjė rrėfim tjetėr. Kėta zėra tė urtė, kishin qitur nė dritė qysh prej fillimit gjėnezėn e kthimit tė kalit nga Shqipėria. Ai ish i lodhur, dhe dinin tė gjithė se nuk heshti, as mund ta prekte kush; ditė pėr ditė flisnin dhe trajtėn e zėrit tė tij nuk e kuptonin asnjėri; unė, ndėrkaq, nė thembrat e tij sikur shihja shenjat e llodhjes, shqetėsimit dhe gjithė ajo tani mė doli si trup i gjallė i Trimit, dhe tani e kisha tė qartė se herėt e vonė, poshtė e lart, kjo nuk ish e rėndėsishme, ata tė dy do tė ktheheshin...

Ky kujtim ish pothuaj si diēka e shprishur. Emin Prekazi vuri duart nė faqe, si ndonjė rrėfimtar, tha se njėherė mė iku kali dhe mua, por prapė e kam gjetur. Mė nė fund nuk e pyeta asgjė tjetėr, ngase atij i kujtohej gjithė drama e luajtur nė Galicė, te shpella, udhėtimi i ēetės dhe i kalit; i zbehtė mė kėqyrte, me njė kėmbė nė varr, dhe shikonte kohėn gjysmė tė errėsirės sė trishtuar anės Drenicės, pa i bėrė pothuaj pėrshtypje as ē'ndodhte  tani, as kali, as dimrat e egėr.

Ai dhe kali ishin njė mishėrim i ēuditshėm, i heshtur, i vetmuar, i dhembshėm.

Mbase nuk mund ta gjejmė dot, i thashė.

U zgjua nė kėmbė dhe nuk bėzani.

Pastaj gjersa rrėmeti kryengritės i qenve hidhej si prej gryke, ai sikur rrėmbente rrezet e hėnės dhe thosh kėto janė gjepura. Vetėm ndonjė fjalė aty-kėtu mbaj mend, qepallat mė rėndonin, mė dridheshin duart, sikur doja t'ia falja njė puthje nga larg Vashės sime.

Mėngadalė, me foli dikush prapa, do tė bėhesh princ.

Prapė ra njė heshtje e gjatė dhe mjegulla mbi Arbėrinė e Vogėl nuk u tėrhoq shpejt. Kali kish disa ditė qė endej reth e rrotull andej nga shpella e Pėrēevės, dhe pandehnin se si pinte uji nė Mirushė, ndėrsa nė muzg humbaste dikah, sikur ikte me rebelim, taman si njė kalė magjik. Unė mendoja diē qė nuk e dinte askush me tamam punėn e tij, sepse njė variant tjetėr fliste sesi e kishin parė Trimin mbi tė; me zemėr tė plagosur, saqė e kish pushtuar njė gjakderdhje e tmerrshme.

Kisha rėnė vėrtet nė hall, ngaqė secili qė rrėfente pėr tė ia shtonte nga njė pjesė nga vetvetja, dhe se rrėfimi vazhdonte, andaj si t'i kuptoja vallė. Mendimet mė valviteshin dhe djalli qė fshihte tė vėrtetėn mund tė shkatėrronte atė kalė tė harbuar; ai madje dhe mund ta vriste. Njė plak nga Fortesa e kish parė nė Shkozė dhe e kish njohur. Porsa mė pa, i thashė filloi tė hingėllonte, kasdiste sa mundte, por, unė, megjithatė, s'mund ta kapja...

Ē't'u thuash vallė atyre? Prita. Kali u tėrhoq diku, mendoja me vete, dhe nuk do tė kthehet. As Emin Prekazi, qė kish rrėfyer pjesėn mė autentike tė rrėfimit nuk mund tė qetėsohej. Ē'ėshtė e vėrteta ai mė premtoi se ajo qė kish ndodhur midis tyre dhe me mua, njė ditė do tė mbetet ose enigmė, ose do tė zbulohet tėrėsisht. Trimi me gojė tė vet kish thėnė: "Mė hidhni diku thellė qė tė mos mund tė m'i gjejė armiku eshtrat! " Dhe nga ajo frymė sublime e tij, kali rendte herė si hije, herė si kalė magjik, dhe atė me nxitim. Vetėm njė pyetje ish nė funksion tė sugjestivitetit: "Si tė shpėtonte pa e shqyer ujqit?"

Trimi, kali, Arbėria e Vogėl. Ēdo gjė ish njė rėfim nė vete. Edhe Shota qė rendi me fėmijėt dhe e shiti qė tė mos vdisnin jetimėt urie; zemra e tyre tė mbetej e paprekur a pėr tė vendosur fatin e  madh tė tyre. Ē'trazirė ndieja nė shpirt. Ē'tufan tė fshehtė e mendime mbi mynxyrėn. Dola para Shpellės... Ah, jo mbase nė tė diē mbruan, mbase heroi kish ngurruar dhe tė tjerė qėndronin nė heshtje apo mbase ai ishte bėrė gjysmėperėndi.

O, kalė, thirra njė natė. M'u bė sikur gėgjova zėrin e tij tė lemeritur, tė pakuptueshėm; qėndronte para meje me vesh curril, fytyrėtrembur, duke iu ikur fantazmave. Unė mendoja gjithnjė pėr amshimin e tė dyve; ish njė kalė qė s'harrohet dhe  i harbuar gjer mė fund.

Mbase ka vdekur dhe kali, i thashė plakut Emin Prekazi.

Jo, tha ai. Askush s'mund ta zė.

Mund tė pėsojė natėn apo ta shqyejnė ujqit.

Hė!, bėri ai.

Pastaj krejt papritmas diku nė thellėsi tė grykės u ndie hingėllima e tij; m'u duk sesi u ėshonte dyerve mė shqelma, e plakut i hipi me kėmbė tė para nė parzmė; ai sikur ia hidhte kurorėn hyjnore.

Fill i vetėm brenda njė bote tė ērregullt, tė tmerrit as mund ta sillja nė shtėpi, as t'i vėja emėr tjetėr. Sepse, edhe rendi i rrėfimtarėve u prish; kali s'ishte kthyer, apo rrinte dot si i ēmendur, pa lėshuar asnjė zė; i pakuptueshėm. Ē'ėshtė bėrė me tė?, pyeta me vete. Diē torturonjėse mbase ka mundur tė ndodhė, dhe s'ėshtė e lehtė t'i shpėtosh kėtij ankthi tė llahtarshėm.

Vetėm hingėllima e tij kish diē tė madhėrishme, herė-herė mė bėhej se ia dėgjoja  zėrin e Trimit, qė kredhej nė atė botė tė ēuditshme.

 

*

Po e shoh prapė, thashė me vete. Po lehin qentė lehnin. Hapni rrugė, ai po vjen me njė trok tė ēuditshėm, dhe pėrmbi i rri njė aureolė e dritės. Dhe do ta tundė tokė e qiell...

 

 

 

 

 

HIJA

 

I

 

Asaj mbrėmjeje pese-gjashtė veta mė rrethuan, dhe, duke parė se nuk mund tė ikja zunė tė bėnin njė vijė si Kryqi i Davidit. Njėri kishte njė kamxhik nė dorė, tjetri njė pushkė, tė tjerėt ishin bosh, as qė e dija se ē'u mungonte. Dikur mė hipėn nė njė kamion, pa mė pyetur se kush isha, si quhesha dhe pa mė treguar shkakun e rrėmbimit. Ndihesha si midis dy zjarreve: tė bėrtisja apo tė pranoja mallkimin.

Ndonjėherė kisha dėgjuar se njerėz tė panjohur, herė-herė krejt tė huaj me fytyra tė ēuditshme, ndodhte qė tė mbanin dhe maska nė kokė rrėmbenin njerėz; i shpienin nė drejtim tė panjohur, por kėsaj here ndodhi diē e pazakontė. Erdhėn dhe nuk zgjatėn shumė bisedėn, duke lėnė pėr tė zbuluar mė vonė kėtė ngjarje.

Njė natė, mėtuesi zbriti shkallėt, mė tha duke mė dėrguar nė dhomėn e tij tė errėt, aty ku mbante tė varur nė mur Kryqin e Davidit, duke dashur ta zbuste paksa ndjenjėn e fajėsisė apo tė dhunės; mbi aktin e shėmtuar ai shkile mbi gjak pėrditė, pėrnatė, dhe atė pikėrisht nė katin e dytė tė kullės.

Nuk po kuptoj, i thashė.

Je njė valltare e mirė, mė tha duke qeshur.

Unė s'jam as valltare, as ndonjė qė mendon ti.

Por?

Mbase e keni marrė gabim, i thashė.

Atėherė pėrse tė kanė sjellė kėtu?

Nuk e di.

Pak mė vonė erdhėn dhe dy veta tek ai. Folen diē ndėrmjet vete dhe shkuan. Unė as i kuptoja se ē'kėrkonin nga unė, por ata s'e kuptonin ē'kėrkoja unė nga ata. E ndieja njėfarė dialogu tė ēuditshėm, ndėrsa nganjėherė flisnin edhe Esperanto, njė gjuhė shumė e pakapshme pėr mua.

Duke u shikuar mes vete, njėri me gjakftohtėsi tepėr tė madhe m'u afrua dhe m'i zgurdulloi sytė, prapė ma bėri njė kryq.

Nuk e di ēfarė do tė ndodhė me ty?

Unė rrudha krahėt.

Po ti duhet tė nėnshtrohesh, tanimė s’ka tė thuash: “Nuk dua!Apo s'do tė pranoj”, mė tha me zė pakėz mė tė lartė.

Ėshtė e domosdoshme tė di ēfarė do bėsh me mua.

Jo, jo, por ti je nėnshtruar tani, do ta humbasėsh identitetin tėnd. Ah!

Nė tjetrėn anė ishin mbyllur frengjitė e gurta, edhe porta e trashė prej bungu. Interesant, nxori njė bllok me shėnime dhe m’i pėrmendi tė gjitha takimet me Poetin.

Duhet tė kesh kaluar shumė gjėra,mė tha.

Po, po unė merrja letra, poezi nga ai gati pėrēdo ditė.

Ia lexoi disa poezi dhe letra dhe e sugjeroi t’i mbante mend. Mos i harro!

Nuk e di, i thashė.

 

II

 

Me dhjetra ditė prita tė mė vinte ndonjė lajm nga Vilajeti im, por mė kot. Jo vetėm ditėn, por edhe natėn shikoja si e marrė rrugėn e ngushtė nga dritaret. O Zot sa isha mėprzitur pėr Ilonin.Duke ndenjur nė kėmbė hyri ai kaxhabashi me mjekėrr dhe i dha  urdhėr tė mė lėnte tė qetė dhėndri i zi. Ndezėn cigaret dhe nisėn tė bisedonin pėr gjahun, sepse atė ditė, e diel ishte dhe kishte qenė ditė gjahu. Ai qė priste njė takim tė kahershėm me mua nuk i durohej dot tė flisnin pėr ato gjėra, dhe nisi tė rrėfente para tij se kjo vjen nga njė zonė e rrezikshme, mund tė jetė pėrzier nė shumė gjėra;  askund nuk pėrmendi fjalėn dashuri, martesė apo diē tė ngjashme.

Gjithēka ėshtė e mundshme, ia priti ai. Kokėn shpeshherė e mbysin iluzionet, idetė dhe jo arsyeja.

Por kjo ka lexuar librat e tij dhe ėshtė dashuruar nė tė. Apo ėshtė e kundėrta.

Po librat janė tė  rrezikshme, ato janė njėlloj si kryengritėsit.

Pajtohem, tha ai, por njeriu Shpirtin e vet duhet ta mbajė me diēka. Nuk ėshtė edhe gjithaq rrezik.

Pas pak, m'i sollėn gjėsendet, rrobat  dhe m'i qitėn mbi tavolinė.

Veshu dhe rri gjersa tė gdhijė, mė thanė.

Duhet tė kesh mė tepėr kujdes, mė tha njėri nė fund.

 

III

 

Vazhduan tė mė shikonin me habi. Mė vonė unė u shtriva njė ēikė, ashtu e veshur, pa bėrė zė, as pa ditur si do mė gdhijė mėngjesi tjetėr; dridhesha e tėra. Njė apo dy dhoma mė tej dėgjoheshin tinguj tė violinės, qė nė zemrėn time hynin me njė ngashėrim; tek ėndėrroja njė dashuri tė moēme. Para syve tė mi mė dilte prapė ai Kryqi i Davidit dhe hija e Poetit, qė pėrziheshin me imazhin e paskajshėm tė pikėllimit tim.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RONDO

 

I

 

Mezi lexova romanin tim nė dorėshkrim. Kisha parė disa gjėra si nėn thjerrėz dhe njeriun qė pėrpėlitej me vdekjen. Dhe pas ikjes sė saj pėrveē vajit qė ia bėri e ėma dhe njė rreth i ngushtė, askush tjetėr nuk qante dot kokėn. S'di sesi mė erdhi diē e ngatėrruar nė mendje, mbase e ēuditshme. Mes cepit tė njė kėmishe tė pėrgjakur kisha zėnė njė motiv tė kuqėrremtė dhe, duke ecur skaj murit desha tė ta kem dikė pranė, tė ndieja frymėn e saj, ato klithje tė mbytyra apo dhe shumėēka tjetėr. Kurrė s'e kam parandier ndarjen pa njė rrėfim tė thuktė, qoftė edhe ireal, ngaqė nė imagjinatėn time mbijetonte vetėm ajo.

Por dikur mė vonė, mendova me vete. A thua ē’bėn njeriu kur mbetet i vetėm. Herė pas here mbaja kokėn me dorė, por askush nuk mė shihte dot. Njėfarė mėnyre mė dukej diē e pazakontė. Nėn dritėn e llambės sė vjetėr, me padashje udhėkryqa kujtimet e ikura dhe zura njė pjesė tė tyre gati bosh. Po si t'ia bėj vallė? Fletėt e librit i kish shpėrndarė era nėpėr dhomė qė hynte pamėshirė nga dritarja e hapur; tymi i cigares gati kish vrugnuar disa cepa tė tyre dhe saherė shkundja shpuzėn vinte njė erė e rėndė, si tė digjej diē nė vaj. I shihja ta gjitha subjektet e librit, njerėzit, gjakun e fshirė nė hollin e ndėrtesės sė pėrhitur, dhe eshtrat e zbuluar nė varrezėn masive skaj qytetit Ulpianė. Diē e zhurmshme pipėtinte dhe nga jashtė vinte njė zė i ngjirur, qė mua mė dukej shumė i njohur.

- Jam unė, - mė tha.

Koha ime kalonte, derisa minutė pas minuti unė vrapoja herė nė  njė kėnd tė dhomės, herė nė tjetrėn qė ta zė  kadencėn e zėrit, qė mė dukej si tė ishte i fantazmės.

Kisha harruar pėr njė moment disa gjėra, shumė gjėra i kisha planifikuar si subjekte tė planifikuara, dhe kundruall skajit tjetėr tė rrugės, qė mbronte dhuntinė e pazakontė tė njė krijimi tė dikurshėm aq sublime s’ke si tė mos e thuash qoftė me hair. Porsa e kapa me tamam zėrin, mendja mė vajti te njė ēast tjetėr, i rinjohjes sime me hijen e parė, apo me primadonėn e Shtėpisė publike, qė nė vizion donte tė vinte apriori pa ma parė fytyrėn.

Lidhja ime me tė ishte e moēme. Si gjithnjė shumėēka ishte e paqartė, absurde dhe here-herė e tmerrshme. I kisha preferuar njė monopauzė para lojės me tė, dhe, duke bėrė njė rondo nėpėr dhomėn e ngushtė, desha ta mund si armikun nė fushėbetejė. S'kishte kah t'ia mbante, kur mė pa, dhe sapo mė njohu, uli kokėn, pa mė shikuar mirė me pėrulje, mė tha:

- Sa idiot qenke!

E para herė pas dhjetė vjetėsh u takova me tė, dhe ē’ėshtė me rėndėsi tė pėrmendet ndėrruam vetėm dy-tre fjalė. Kish harruar se dikur e doja, se si mė mbante ligjėrata pėr dashurinė, dhe asaj mbrėmjeje unė i thashė prapė: “Tė dua!”

Letrat e shpėrndara, qė mė dukeshin tė bardha, tė verdha, tė pėrhitura, pėrplot me  shkronja, qė sikur lėviznin nėpėr ajrin e ftohtė tė dhomės; sepse dritaret ende qėndronin tė hapura; sepse kur ia pata afruar, njė pjesė qė duhej ta  lexonte, e refuzoi, por mė tha:

- I kam marrė me mend tė gjitha.

- Por, kėto s'janė ato qė tė kanė rėnė nė dorė.

- Po?, - mė tha.

Atėherė, vetė kėrkoi qė t'i afrohesha. Vetėm unė gati ia ndieja ngashėrimin, por, ja qė tekefundit ishte ndarė nga unė pas njė rrėfimi tė gjatė, qė mua asaj nate mė dukej fare bosh.

- E kam parė, - mė tha ajo, - ti kėrkon shumė, shumė, shumė.

- Rri pranė meje, lagėmi buzėt.

Dhe tek u dėgjua njė zhurmė nga jashtė. Hoqi shaminė nga xhepi i ēantės dhe ma fshiu tė kuqėt e karminit nga faqet, m’i fshiu dhe lotėt, dhe filloi tė sillej pėrreth, siē ishte mėsuar nė dhomėn time gri.

Pėrralla, thashė me vete. Do tė ma zhveshėsh lėkurėn, mishin, ndiej dhembje. Moj e ēmendur!

E lashė si zakonisht prapė dancingun dhe ikėm nė qytet. Kur i ramė kryq e tėrthor qytetit Ulpianė, nė njė ngrehinė me trembėdhjetė dhoma primadona e Shtėpisė publike krekosej si e pėrhėnur, donte tė humbaste gjithēka nė emėr tė dashurisė e vet.

Dorėshkrimi mbeti mbyllur, dhe brenda meje e tij ishte njė vegim i paqartė. Unė mė kot thosha se ti je njė dashuri e vonė, as nuk mė kėrcehet dot.

 

II

 

Ēuditėrisht erdha nė pėrfundim se gjėrat e absurdit sikur mbajnė diē tė pashpjeguar nė vete, mund tė plotėsoja ndonjė pjesė, por prapė diē mbeti bosh, qė nė fillim tė kallėzimit. Riti i ndarjes aq i papritur dhe me njė romantikė tė theksuar mund tė ripėrtėrihet, por jo nga njerėzit e atillė qė pėrgjonin, por larg botės vetmitare, tė sfilitur.

 

III

 

Tani si magjistare vjen e ikėn, e kalon ndonjė natė me zjarr, duke lozur vetėm si Helena e mbyllur nė kullė, pakėz e hutuar dhe shumė, shumė e shqetėsuar.

 

 

 

 

 

 

BALADĖ UDHĖTIMI

 

Kur ra terri, filloi tė lexonte disa letra tė shkruara dikur moti nga njė mikeshė, qė kishin qenė bashkė nė kolegj. Dhe e tėra kishte tė bėjė me njė histori tė pashkruar, shumė delikate dhe tė shumtėn e rasteve tė dhembshme.

Nė kėtė mėnyrė e kuptoi se ishte i urryer nga pushtetarėt, dhe ēuditėrisht nė vetminė torturonjėse, armiqėsia e mistershme e bėri njeri tė dėshpėruar.

Njė natė iu afrua abazhurit, pa njė grumbull pusullash nga borxhet, dhe letra tė tjera nga miqtė, tė gjallė e tė vdekur, poezi tė mbetura nė dorėshkrim, dhe nisi tė shfletonte njė libėr. Pasi u thellua mė tej mezi shqiti ngazėllimin e dikurshėm, ritmin e asaj kohe; njėkohėsisht mundohej tė mos bėhej dot mohues i realitetit.

Kur u ndal njė ēikė, dhe, s’ dinte as vetė sesi iu pikė qė nesėr tė mos dalė nė qytet, me buzė gjysmė nė gaz, me mendje tė lirė, si retė kur ndiqen mes vete, rrėmbeu penėn dhe nisi tė shkruajė anash librit. Njė e qeshur tinėzisht ia ndėrroi mendimet, duke pandehur mbase dashurinė e humbur qė prej vitesh.

I dola nė fund misterit, tha ngadalė.

Mirėpo njė forcė e brendshme nuk e lėnte dot tė shpaloste tėrė dufin, as nuk desh tė vriste akoma mendjen mbi disa sentenca qė ishin ngritur dikur rreth lirisė, pėrjetėsimit tė saj dhe bashkimit. A s'mė marrin kotėsirat kohė?, tha ngadalė. A s'e kam shkruar baladėn mė tė dhembshme? Edhe ajo qė gdhin kėtu, nė kėtė dhomė s'mė bėn aspak tė ēuditem, sepse pafundėsia ėshtė e mistershme. Pėrbrenda mė shqetėson diēka pėrherė. Papritur njė ditė ishte zgjuar dhe kishte ecur. Dhe kur e kishte parė Rozitėn i tha: "Brenda fjalėve tua gjeta dashurinė, tani erdhi ora ime, dhe nuk dua tė te jem i braktisur".

Edhe unė kam menduar pėr njė takim, por mė vonė, mbase pėr ditėlindje.

Njeriu nuk rri gjithmonė indiferent ndaj botės, qė tė shumtėn e heras ėshtė e pandėrgjegjshme ndaj tij.

Tė braktisurin, mė nė fund e kishin pyetur se ku e gjete lumturinė, ndėrsa ai ishte pėrgjigjur:” Nė shkrimin e shenjtė”! Nuk i kish bėzanė askush, dukej si njė foshnje, herė-herė kthente kokėn dhe nga errėsira donte tė ikte me nxitim.

I tillė ishte nė ato rrethana tė krijuara qė ishin tragjike. Ai kish mėsuar dhe Historinė Vetjake; sepse ata e kishin detyruar tė gjente fatin; sepse edhe unė mendoja se t’i abstrahosh gjėrat nė botė nuk bėn; sepse pėrherė ndodhin ndryshime tė vazhdueshme, pėrherė lind dhe vdes nga diēka.

Por, barbarėt njė ditė e hodhėn me dhunė nė rrugė, dhe ai veshi rrobat e ushtarit tė lirisė, iku natėn pa bėrė zhurmė, atje nė zonat ku bėhej luftė.

 

*

 

Ē’gjė e tmerrshme tė rrish si qyqar, tha me vete. Ndenji njė kohė duke menduar, kapi armėt, duke thėnė se dua tė bėhem pjesė e lirisė sime.

Ashtu ka qenė. Pastaj mendonte se kur tė zbresė nė qytet si ēlirimtar, nuk dėshiroj tė tė shoh dot ndonjė tradhtarė. Dhe nėse nuk ndodh kėshtu do mė kaploi zemėrimi… 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SHKABA

 

Kaloi njė vit dhe ajo binte tek unė me krahė tė lodhur nga fluturimi. Dreqi e di pėrse e kishin plagosur drengojntė. Mbase do mund tė mos e thyente asnjė pjesė tė gishtėrinjve; do t'i  kthehej prapė fuqia pėr tė mė dashur, t'i ikte aty­re copėzave tė granatave, e mbase dyfish tė da­shuronte. Pėr mė pak se njė vit shtatėdhjetė e shtatė herė e kam ruajtur nė dhomė, duke dalė herė pas here nė dritare; e kam mekuar, por kur u zgjuam njė mėngjes iku, e kish mėsuar gjuhėn time tė ēuditshme. Njė fjalė tė madhe ia pata thėnė, dhe, vėrtet kurrė s'do merrte nė thua. "Mos vallė tė kanė mashtruar stėrgjyshėrit, bota e huaj, vetvetja apo?!” Pėrnjėherė mė shikoi habitshėm. "A ėshtė ai Prometeu qė mund tė mė pėrziej nė kėtė takim?" Unė hapa sytė dhe nuk dija ēfarė po ndodhte. Tantali, thashė me vete. Unė mezi shpėtova nga sytė e gjarpėrinjve, nga bishtat dhe, ja tani dhe kjo luftė e egėr.. As vetė nuk e di ē'i kam thėnė nė ato ēaste, veēse e di, mė kujtohet se i pata thėnė me gjysmėzėri "Mos mė kafsho, unė nuk jam Prometeu". Por, pa mbaruar mirė fjalinė, mė shikoi vėngėr dhe sytė iu mbushėn me lotė. E dinim se pushtuesi ishte i zorshėm. A thua ē’do tė bėhej me fatin tone? Pastaj mua m’u kujtuan luftėrat e Pirros, tė Skėndėrbeut, vetė Beteja e Kosovės e gjer te lufta e fundit; njė luftė qė pėrmbysi djajtė pėr tė shpėtuar zhbėrjen e njerėzve tė tij, se tani Shkaba kėtu e kishte vendin, por, megjithatė, pati pakėz mėshirė dhe nuk mė bėri si Prometeun nė Kaukaz. Urrejtja i bashkon nganjėherė edhe njerėzit, dhe njėri apo tjetri mund tė kryejė krimin. Por, vrasėsit nuk mund tė bėhen engjėj… "Duhet ta dish ē'kėrkon nga unė", sikur mė tha. Dhe tek pashė se bėhej gati tė ngrihej lart nė bjeshkė, t'i kėrkonte tė vegjlit e vet."Mos u pendo pse ishe tek unė. Pse po hesht? Vazhdo tė fluturosh. Mos u vono tė mė thėrrasėsh! Vetėm rri e qetė”. Ndjente krenari pėr pėshpėrimėn time. Kish mėsuar diē pėr dėbimin e bishave, dhe “kafshimin” qė ma bėnte me qejf; ishte mėrzitur nė fillim tė largimit, por, tanimė tė dytė mėsuam disa shenja. Unė i thashė: "Ti Helenė s'mund tė bėhesh, as tė shkaktosh luftėra". Rrudhi krahėt, u ngjit pėr trupin tim, deshi ta marrė njė copė mish, por mė fali. "Mė ke zbutur, jam e para qė preka altarin zemrės tėnde". "Kėshtu ėshtė shruar", i thashė. " Ti eja, mos hesht , as mos rri gjithmonė aq larg". Ē'ėshtė kėshtu, mendova me vete. Porsa e shikova veten nė pasqyrė pėpara mė doli fytyra e pėrgjakur e Prometeut, sytė e zhbiruar dhe vetullat si bjeshkė tė zeza; pash dhe njerė tė mi pėrreth; lotėt e shkabės, qė pėrherė e mė tepėr ndiente mėshirė ndaj meje. Tė gjitha ma rėndonin kokėn. Nganjėherė ndodh qė mė kot flet pėr diēka, ngase ai qė nuk pranon tė dėgjojė, s'mund tė kapė mrekullinė as mesazhin. Po t'u japėsh udhė tė gjithave gjėrave, t'i renditėsh dhembjet, jetėn mund ta bėsh copė-copė, dhe prapė kot. Po atė ditė Shkaba mė fali, nuk hėngri njė trup, por ma grimcoi shpirtin, qė nė rrėfimin e parė, tė dytė, tė tretė, e pas shumė e shumė rrėfimeve mė mbeti gjallė vetėm njė gisht. “Atė ma fal!”, i pata thėnė herėt, qėkur nė shkallėt e kolegjit ia bėra njė kryq nė parzmė. Porsa erdhi lufta, u dogjen shtėpitė, e u vranė shumė njerėz. Ra kambana e mallkimit apo e ngadhėnjimit? Unė e Shkaba ngandonjėherė, oh i afroheshim njėri-tjetrit, duke e prekur thellė ndjenjėn e ngashėrimit. Dhe filloi tė lindė diēka e re, por sapo i mbylli disa plagė, sėrish u hapėn tė tjera. Ec e tregoju tė gjithėve. "Po, mirė kthehu!", i thashė. Ndėrsa m'u afrua ngadalė, nė atė oazė pylli. "Ji i tėri imi, jepu pas meje, mos shiko as poshtė, as lart, rri me mua, tė ofroj dashuri, kujto mbretėreshėn tėnde!" Stuhia mė pati mbėrthyer me zhurmė, veēse Shkaba mė dėgjonte edhe mua me mall. Heshta pa i thėnė ndonjė gjė tė madhe. Ėshtė e sojit tim, thashė me vete.

 

 

 

 

*

Kaloi njė vit plot, por edhe shumė vite tė tjera; nė botėn e saj sikur kishin ndryshuar shumė gjėra, dhe tėrė ajo qė kish ndodhur mes nesh tani ishte shndėrruar nė plagė, nė gjak, nė kėngė…

III. QYTETI I HUMBJES

 

 

 

 

 

QYTETI I HUMBJES

 

I

 

Pas tėrė asaj lemerie, autoritetet e Qytetit u futėn brenda dhe mė s'pyetėn askė nė kishin zbuluar diē apo jo. "Ne jemi bijtė e Tantalit, ne jemi fitimtarė. Korridori oshėtinte dhe nė krye tė radhės ishte njė Djalė qė nxirrte zėrin i pari, e mbante nė dorė njė pano tė madhe ku shkruante: “Poshtė vrasėsit!" Vende-vende, herė nė tė majtė, herė nė tė djathtė, pėshtilleshin tymi dhe gjaku. Arritėn te njė pikė dhe Djali klithte, mudohej tė hapte rrugė; korridori zgjerohej, ndėrsa majė plepave tė Qytetit tė Humbjes sorrat pėshtilleshin si tė pakokė, duke lėshuar sė prapthi tepricėn e keqe nga zorrėt.

Edhe ai qė kish ngritur kokėn, edhe ai qė ishte ndalur njė ēikė me Vashėn, pėr t'ia falė njeri-tjetrit ndonjė puthje, ēuditej. Sorrat, shpėrputhje ecjesh, zhurmė e pazakontė, sikur ndesheshin nė pikėn mė tė dhimbshme tė ditės. Djali i pari vėrejti eklipsin e diellit dhe me vete kėndone baladėn e ndarjes, duke pyetur me vete: "Kush jeni ju? Ē'doni kėtu,vallė?"

Nė tė shumtėn e heras korridori ngushtohej, sytė merrnin ngjyrė tė errėsuar dhe asgjė pėr njė ēast nuk shihte. Befas tė gjithė ishin ndalur. Dikush done tė fliste, dikush tė shpjegonte arsyen e trazirave, tufanin, por mė kot. Njėri qė thoshte, unė jam njė rapsod, i afrohej Halil Garrisė dhe fshinte pluhurin nga sytė. "Po shoh, po shoh" – thoshte. Ai vetėm  shikonte dhe habitej pamasė. E panė se ishte larė nė gjak, kish guhė tė njėjtė me tė tjerėt, pamje tė njėjtė dhe mbase hall tė njėjtė.

"O mėkatar!" - e thirri dikush nga larg.

Ai zuri tė dėgjonte atė zė tė mbytur nė vaj dhe nuk u pėrgjigj. Errėsira thellohej gjithnjė e mė tepėr, Qyteti i Humbjes vinte duke u mbytur nė greminėn e pafund.

"Fol!" - i tha pakėz me murmurimė njė zė.

"Ē'tė them, o i gjorė? - ia ktheu.

Dielli doli nga njė cep i reve, ndėrsa korridori shkėputej nga zallamahia e mbytur; rapsodi prapė u ul nė karrigen e drunjtė, por tani s'i bėnte dot zėri. Mbi Qytetit e Humbjes ishte ēelur njė vrimė e tejdukshme dhe pas pak ia shkrepi njė vetėtimė.

 

II

 

Qyteti i Humbjes s'arriti tė merrte dot fuqinė e mėparshme, as t'i bėnte njerėzit e vet mė tė lumtur. Sidoqoftė, krye udhėkryqit, nė anėn e djathtė tatėpjetės, nė Shėpinė e Lavireve, Vasha e priste Djalin. Tėrė natėn s'kish futur gjumė nė sy dhe mėngjesi e zuri nė dritare si qyqe. Njė kohė tė gjatė kish ndenjur duke qarė, pastaj recitoi diē nga baladat e humbura dhe kur erdhi te pjesa e ndarjes, zemėrplasur klithi me xhelozi. Ti mė bėre tė ēmendem. Prapa kėtij terri gjendem unė dhe askush tjetėr... Mė shpojnė sqepat e sorrave, dhe nesėr do tė mė ftojnė nė gjyq pėr fėmijėn qė e mbyta... Ai ishe i gjakut tėnd dhe gjithnjė e mė shumė po trallisem.

Afrohu!, dėgjoi njė zė.

Akoma mė afėr.

Vasha afrohej, ndėrsa njė hije i lėshoi udhėn. Mbi Qytetin e Humbjes edhe njerėzit u lemeritėn, macet u fshehen labirinteve, qentė ikėn; nė shesh qėndroi vetėm Djali. "Unė jam ai qė kėndon, dua vetėm njė flamur dhe dua tė tė ngul kėtu mu nė mes sheshit. Ky ėshtė gjaku im, dheu im, dashuria ime".

Fytyra e tij shėmbėllente nė rreze dielli. Bėri nė ajėr njė shkronjė nė formė tė T-sė, ra pėrmbys, shikoi prapė diellin dhe lėshoi tri ofshamė.

Pastaj mė ngadalė, sikur ndjeu njė kambanė tek binte sėrish, dhe vėrejti u hap qielli dhe pastaj ai e ngriti zėrin.

"Plangprishurit me shkatėrruan, pushteti i Urdhėrdhėnėsit, marroēėt".

Pėrpara shihte hije dhe midis njerėzve shumė pakėz shpresė. Erdhi dita e katėrt e vitit dy mijė. Dje u bė sot dhe nesėr vazhdoi tė mos jetė, as mund tė merrte dot pėrgjigje.

Dhe, derisa shikonte, pa me sy tė vet  sesi nga tė gjitha vrimat e trupit i dilte gjak. Po ēlirohet nga plagėt e marra nga pushtuesi, tha njėri.

 

III

 

"Po ikin nga Qyteti i Humbjes" - seē klithi Orfeu.

Ra heshtja dhe shenjat e trazimit u sosėn nė fund tė fillimit tė korridorit. Dielli prapė u fsheh, tė dytė hapėn sytė dhe kapėrcyen muret e rrėzuara.

"Po hyjmė nė vitin e kaosit tė ri".

"Vasha nuk tė ndjeu, apo?",tha Orefeu.

"Kujt i duhen kėto fjalė?", ia priti tjetri.

Si jeni bėrė, tha ngadalė me vete dhe shtriu duart nga sheshi. Mė tej prapė britmė, torzot binin mbi trupat e gjallė. Halil Garria me tė motrėn u shtrinė mbi barin e djegur nė oborr tė shtėpisė dhe e puthen tokėn e ēarė; nė ēastin mė tė tmerrshėm  u pikėlluan shumė, ngaqė panė tė pėrmbysur Qytetin e Humbjes dhe, pasi mori njė grusht dhe tė pėrzier me gjak e mish ofshani: "Mos prano poshtėrimin, e dashur!" Ajo s'kish dot fuqi ta ndjente , vetėm nisi tė mendonte pėrherė tė parė, si t’u ikėn atyre ofshamave tė mbytura; si tė ēlirohej nga ngulmi i tepėrt dhe mosbindja, pėrjetėsimi, shpresa e pėrēudshme.

"S'qenkam nė ėndėrr", tha dikur Orfeu.

"Unė s’po shoh. Ku ėshtė dielli?".

Dhe u nisėn rrugės, duke vazhuar secili me monologun e vet, pa kuptuar dot nė do ta gjenin ndokund lumturinė, nė kohėn kur i tėrė Dheu ishte pėrfshirė nė luftė dhe, ishte mbytur nė gjak.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PUSHTUESI

  

I

 

Heroi kish dalė herėt nė sheshin e qytetit D. Edhe diell rrezonte,  ishte ca i ftohtė dhe si pėr inat ndriste zbehtė. "Ē'ngjan?" - pyeti Nėna. "Heroi do tė dalė pėrtej mureve", - tek i thoshin. "Nuk bėn, jo!",tha ajo. "Pėrse vallė?" - e pyetėn. "Sepse mbrėmė e kam martuar me Vashėn mė tė bukur tė Ulpianės".

Ishte krijuar njė tollovi. Qetėsi e rreme, urrejtje, mllef. Ai, megjithatė, qėndronte  nė shesh. Gjithēka ishte ndezur dhe bėrė hi. Unė, ndėrkaq, rrija i mbėshtetur pėr njė trung bliri. Nuk e dija nga tė ikja, nga t'ia mbaja. Hynė katilėt, medet! Hynė!

 

II

 

 Pushtuesi kish futur tmerr. Pikėrisht kur duhej tė takohesha me Rozafėn, Heroi kish pėrmbysur njė kalorės barbar. Asaj i thashė se ky ėshtė qyteti im dhe Heroi ėshtė njė djalė nga Rrethi i Drenicės, por kėtu i kemi tė dytė shtėpinė. Pushtuesi po vret e po djeg, po pėrhap lemeri; i bėhet qejfi pėr tė gjitha kėto dhe sikur s'njeh askėnd veē robėrisė sė kėtij Dheu. Me tė dalė nga honi i zi, ajo mė pyeti: "Mė fal, por mbrėmė m'i morėn tė gjitha dorėshkrimet, ca libra, nė mesin e tyre edhe poezitė e tua, librat e tu... Shėnime tė tjera nuk kam, as ditarin tim intim s'di ku e kam..."

Atė natė, Heroi kish hyrė tinėz nė dhomė dhe shtrihej sikur s'po ndodhte asgjė. Apo?

Pakėz me vonė doli sėrish nga shtėpia, si nga ėndrrat, Rozafa ime mė tha ngadalė: "Mos humb, ėshtė kohė shqetėsimi, por duhet qėndruar." Unė zura ta dėgjoja dhe nisa tė zhvishem para saj, dhe kur ma pa kėmishėn e pėrgjakur, mė pyeti e trazuar: "Ēfarė tė ka ndodhur, o Zot? Ofshamė tė thellė lėshuam tė dytė pėrnjėherėsh. Pastaj zura t'i pėrshpėrisja nga i dinte tė gjitha, por me gjasė sikur s'deshi tė kuptonte asgjė tjetėr. Mezi arrita t'i thosha: "Shqiponjė, ti je shqiponjė". Edhe mė tej i pėrshpėrisja, por ajo mendonte se flisja nė ėndėrr pėrēart.

"Mund tė mė grabis hiena e egėr", mė tha.

 "Po unė jam me ty, tė kam zgjedhur vetė, ti je si unė, unė jam si ti", i thashė.

"Dua tė shikoj ēfarė po ndodh, s'dua tė ndiej  dot klithma tė fantazmės", mė tha shkurt.

Heshtje e mbytur. Shtatė ditė e shtatė net zgjati grindja, pėrleshja, varrimi dhe zhvarrimi. Pushtuesi endej gjithandej qyteteve dhe u shtri edhe nė pjesė tė tjera tė Dheut. Gjithēka  nisi tė venitej dhe tė merrte pamje mortore. Nėna ishte sėmurė dhe mezi ēonte kokėn pėr tė parė ē'e ligė do tė ndodhte; ajo kish mbase njė amanet pėr tė birin. Prapė mėrmėrimė dhe ofshamė.

Fshehtas, si furtunė, fryma e sė keqes po merrte dhėnė. Heroi ngadalė mė iku nga rrėfimi.

 

III

 

 Kish kohė qė Nėna mbeti e pagojė, tė gjithė mendonin se me qėllim nuk po e shpallnim vdekjen e saj. Njė zot e dinte ē'ziente qyteti. Heroi disa herė u kish thėnė se ajo e do Shėmbėllimin e Shpirtit tė Shenjtė. Mirėpo, barbarėt  filluan tė qeshnin, duke e tmerruar gjithnjė e mė tepėr Heroin. Por, pėr fat tė keq disa syresh nisėn tė bėnin marrėveshje me Pushtuesin. Vetėm njėri qė arriti tė hynte nė dhomėn e tij klithi: "O trim , po dil njėherė nė shesh"! Ai s'ishte pėrgjigjur. Fėrkoi sytė dhe mati veten. Mbase qenkam nė ėndėrr apo ka kaluar kohė e Gjergjit. Oh, do tė dal, dhe prapė do ndeshem me barbarin, thashė me vete.

Prapė rrėmujė, vrasje, klithma, pikėllim. Pastaj Rozafės nisi t'i rrahte mė shpejt zemra dhe vrapoi pas meje...

Tė nesėrmen e varrosėm Nėnėn jo larg Fushės sė Mollės. Pakėz mė vonė, tek u gjet njė trim dhe vrapoi si nė Maratonė, por tani lajmėronte diē tjetėr, jo fitoren, qė ishte njė tragjedi, apo mbase e mbushur sall mister. Disa i afroheshin Hėnės, tė tjerėt Kryqit magjepsės. Kjo farė kohe zgjati me muaj e vjet...Laviret e qytetit Ulpianė vrapuan pas pėrbindėshit dhe ndonjėra e shpalli princ tė vetin. Heroit ia pėrgatitėn kalin, por ai nė fillim tha: "Mos u ngutni, duhet tė dalim nga kjo amulli tė gjithė, pastaj tė shohim".

Ende qan Rozafa?

E po s'dinte kush e donte mė tepėr, Nėna apo unė.

Heroi deshi tė dilte i pari.

Fol bir, i kish thėnė e ėma.

Po unė isha mbrėmė nė Ulpianė, s'di ē'ka ndodhur.

Na ndjeftė Ati i Shenjtė!

Bota ime s'mund tė shpėtojė nga kjo mynxyrė.

Heroi ishte ndalur. Gjaku i ishte tharė dhe kapur pėr kėmishe, njė vijė e zezė, sikur i lėvizte mbi trup. Me net s'pushuan gjėmat, klithmat nė qytet...

Terrori ishte dėftuar ballė portave tė qytetit. Dhe pikėrisht, nė natėn e parė, njėri nga prijėsit e pushtuesit e kish shpallur veten mbret.

Shiu lagi rrugėt e qytetit D., dhe u bė vėrshimė nga ēdo anė. Qentė nisėn tė ulėrinin  me tėrbim.

"Mos mė lini tė ngopem me gjak. Askujt s'i dhemb shpirti si mua", thoshte Rozafa ngadalė.

 

IV

 

 Njė prift me kryq nė duar ecte pėrpara turmės. Heroi kish ditė qė s'dinte ē'po ndodhte, as ē'ish bėrė me njerėzit e sėmurė nga murtaja. Ethe, mugėtirė, zallamahi me gjak; rrėmujė nga ēdo anė. Po kush do ta ndiejė vajin e Rozafės, pyeta dhe njėri nga telallėt seē ia prishi qetėsinė Mbretit tė huaj, qė pas disa ditėsh shpalli arrestin.

Ēfarė bėn?, e pyetėn Heroin.

Vėshtirė e kam pa Nėnėn.

Robėrit po i kėpusin litarėt, po heqin gurė nga porta e qytetit.

Po?

Pushtuesi s'ka mė si t'ia bėjė, plagėt e njerėzve po shtohen.

Edhe murtaja.

Herėt nė mėngjes, Heroin e kishin parė tė therur dhe mbi trupin e tij shpėrthente gjak. Minjtė silleshin birucave dhe pak nga pak brenin mishin e kufomave. Mė vonė flitej se Rozafa kėrkonte ndjesė, thoshte se kishte parė njė ėndėrr tė keqe, duke ia vėnė kurorėn e mbretėreshės. “Thuam qė mė do”, thoshte. Mbi varrin e Heroit kishin vajtur gra dhe nuse, vashat qanin me zė si vajtoret e moēme nė Iliri.  Njė plakė e verbėr vjet pėr vjet  hidhte valle te varri i tė birit, si hija mister rreth varrit tė Edgar Alan Po-sė. Mbi tė gjitha, diē prapė dėgjohej andej-kėtej. Prapė ofshamė tė mbytura me pikėllim, dhe vetėm njė zot mund ta dinte se kur do t'u hiqej mėrzia.

 

V

 

 Mezi kishin pushuar ofshamat e nėmat e Plakės. Pastaj ra sėrish ora e pikėllimit. Heroi sikur kish dalė nė shesh i vetėm dhe bėhej gati tė hynte nė rrėfimin tim... Unė qesha me vete. Rozafa mė thoshte se ata qė luftojnė nuk e kanė lehtė tė bėhehen heronj. Ēfarė paradoksi. Tė luftosh pėr t’u bėrė hero. Mbase heronjtė janė mėrzitur nga kjo kohė absurdi. Mora penėn dhe nė fillim bėra dy vija, pastaj njė lulėkuqe. Mora brushėn e zezė dhe mbi figurėn hijerėndė tė Rozafės bėra dy vija tė trasha, tė kuqėrremta. Njė mizė, si pėr inat, mė sillej mbi kokė si sorrė e zezė, dhe mbi kurmin e saj pas mbytjes nxjerra dhe vetė njė klithmė. Pas mbarimit tė klithmės njė shpendi sė pari m'u duk si shqiponjė, qė mbante nė sqep  njė gjarpėr tė zi. E hodha brushėn e zezė dhe rashė pėrmbys. Para se tė bėja pjesėn tjetėr, Plaka e Verbėr kish hyrė brenda duke mėrmėritur: "Eja se u fshi ujėt e zi". Njė herė nuk bėzana, por, duke menduar se do ta pėsonte, i thashė: "Lėrmė ta dua Rozafėn time. Vetė do ta godas pushtuesin”.

Tė gjithė e pamė se kush ishte. Mbase s'paskėsh vdekur Heroi, nisėn tė pėshpėrisnin, dhe mė kot kishin futur lemeri. Mua, ndėrkaq, ēuditėrisht njė natė mė zuri ankthi, dikush mė ndiqte dhe deshi tė mė kafshonte si qeni. Por nėn dritėn  e hėnės, mu te Kulla e Sahatit, unė dhe Rozafa, si dy tė lėbyrė nga vetmia mitare, pėrqafuam njėri-tjetrin me ngashėrim. Kish ditė e muaj qė s'ishim takuar; ajo mė fliste pėr Ulpianėn, unė pėr qytetin tim, asnjėri s'qanim dot kokėn ēfarė do tė fliste bota. A ishte mė e zezė murtaja apo mė i zi pushtuesi. Vetėm njė gjė mė nevrikoste. Sepse kish nga njerėzit e mi qė bėheshin gati tė venin nė koncertin e madh pėr hir tė Mbretit tė huaj.

Nuk ėshtė post mortum. Asnjėri s'mė tha dot asgjė. Vetėm Rozafa m'u afrua nė mėngjes dhe bėri shenjė me dorė... Mund tė shkoja pas saj, por prapė e dija se mynxyra nuk do tė marrė fund me kaq; qentė lehnin dhe Heroi ishte shpallur i pavdekshėm. M'u desh njė kohė tjetėr tė kuptoja ēfarė po ndodhte, njė kohė pakėz mė tė ēlirshme dhe pas asaj qė ishte bėrė e folur tė mos linim qė tė vdiste dashuria...

Yjet pastaj nata, pastaj trupi dhe shpirtrat sikur hedhnin mllef tė zi. Deheshin endacakėt dhe ėndrrat e zhgjėndrrat e mia s'mund ta pėrmbysnin dot kotėsinė e marrė.

Mbi varrin e Heroit u ngirt njė lapidar, qė Mbretit tė huaj nuk i pėlqente. E mora brushėn  dhe ua trasha ngjyrėrat tė gjitha figurave qė kisha bėrė mė parė. Fjalė fati mbi trupin tim, thashė me vete, duke shtuar se na paskėsh qenė kohė e mėrzitshme, heshtje e paqartė dhe tepėr e gjatė.

 

VI

 

Ēuditėrisht, tė lodhurit ndoqėn me mllef hyrjen time nė qytetin e pushtuar.

 Rozafa mė mbante pėrkrahėsh, e veshur me rroba solemne, mjaft elegante, por ca tė kėputur nga rrugėtimi, me ata sy tė kaltėr, tė pėrlotur, duke mė pyetur herė pas here: "Ē'do tė bėsh me Heroin?" Unė ia shtrėngova duart dhe i thashė asaj se Heroin nuk bėn ta prekin dot katilėt.

“Dhe ti je si unė, e unė jam si ti”.

“Dhe ti fluturon si shqiponjė”.

 Dikur mbylla njė ēikė sytė dhe herė kthehesha nė njėrin krah, herė nė tjetrin; mė kot bezdisja veten. Megjithatė, u desh tė qėndronim edhe pėr njė kohė nė qytet. Kur u zgjova, kish filluar sėrish lufta, njė luftė qė me gjasė do tė zgjasė mė tepėr se tė gjitha luftėrat e tjera.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PALLATI I HELENĖS

 

I

 

Si tė gjitha pallatet, ai ishte mė i ndrituri, me njė stil tė mrekullueshėm, mbi pellgun e ēuditshėm, dhe i ndėrtuar sigurisht nga mjeshtrit mė tė mėdhenj tė kohės. Mozaikėt e sheshit, tė pallatit para portave, vetė oborri, dhomat, korridoret dhe hyrje-daljet ishin magjepsėse.

Nė atė kohė, Helena s'ishte e vetėdijshme qė s’mund tė dilte aq lehtė nga ai pallat. Kishte labirinte gazmore, tė tmerrshme, por, kur e pa Paridin desh i ra tė fikėt. E zbukuruar pėrtej  madhėshtisė sė natyrshme, i doli pėrpara atij luftėtari, dhe u kthye sėrish nxitimthi nga kish ardhur. Gjithēka qė ndodhi, pothuajse u bė sikundėr dihet tinėz, dhe pėr pak kohė, ajo u mishėrua me tė zgjedhurin. Gati tėrė natėn qėndroi nė kėmbė para luftėtarit, duke pritur qė t’ ia thoshte sė paku njė fjalė.

- Gati u alivanosa, - i tha mė zė tė ngjirur.

- Gjithēka mori fund me sonte nė kėtė pallat, - i tha ai ngadalė.

- Atėherė?

- Ikim, shpirt, - tha. - Ikim, ikim, ikim!- ofshante sa mundte.

Luftėtari iu ngjit trupit tė saj, nė pallatin tjetėr magjik, nė Trojė.

Ai digjej nga zjarrmia qė e kish pranė Helenėn; dilte rallė nė oborr, dhe kur nuk mundte, donte tė rendte vetėm pas saj kudo. Pandehte se mjaftonte tė hapte ajo gojėn dhe pas t'i vinin shėrbėtorėt rend e rend, kurse ai tė largohej njė ēikėz nė anėn tjetėr.

Pas njė takimi tė tillė, nė pallat, prapė ndodhi njė rrėmujė. Tė gjithė mbanin vesh. Tjetėr send as qė dėgjohej hėpėrhė.

"E kanė marrė, e kanė rrėmbyer, Helenėn!" – bėrtiste njė ushtar i panjohur, duke mėrmėritur si i ēmendur nėpėr oborrrin e pallatit.

"Helenėn? Oh, zot!"- tha njė shėrbėtor.

"Helenėn,  a s’e  keni parė Helenėn?"- pyeti dikush tjetpėr.

"Cilėn Helenė?"- iu afrua Menelau.

Dhe ngriu nė vend.

"Eh! sa kokėtrashė qė je, o Zot!"

Kudo flitej se Helena erdhi nė qytetin e Trojės, dhe pėrnjėmend rasti i rėnies sė pallatit magjik ishte shkak jo vetėm i rrėmbimit, por i njė tradhtie; diē e ngjashme kish ndodhur edhe nė Dardani para se tė ndodhte lufta nė Ilion; ishte pėr mė tepėr njė braktisje e dashurisė.

"Ka ikur nga sėmundja e kohės apo?”,- pyesnin.

"Gratė e bukura gjithmonė ikin dhe s'rrinė dot brenda mureve tė ftohta"- ia priti magjistari.

"Po, por mund tė ndodhė lufta, e tė derdhet gjak"- tha ai.

"Luftė!" - u habit.

Dhėndri shikonte nga dritaret, ndėrsa Helena i rrinte mbėshtetur nė krahė. Nganjėherė dėgjohej njė zė: "Helenė! Helenė! Helenė!, duke e kapur kėtė emėr tashmė tė panjohur gjer atėherė.

- Po na ndiejnė, - tha Helena.

- Ti je imja!- i tha ai.

- Oh, zot!- ofshani Helena.

Pastaj ra heshtja dhe asnjėri nuk bėzani. U shtrinė tė dytė si nė kohė tė Adamit dhe Evės.

Pastaj pas dy muajve Troja u sulmua; gjithēka ishte shkatėrruar,  ishte pėrgjakur, qenė pėrmbysur pallatet dhe vdiqėn shumė njerėz ndėrkaq.

 

II

 

Kishte rėnė Troja apo e tėra ishte vetėm njė trill, si vetė rasti i Helenės. Dhe, Helena kushedi ē’pėrfytyronte larg atij pallati magjik. Mbase ajo s’kishte qenė kurrė nė Trojė. Vėrtet as unė s’e kam parė, kishte thėnė njė magjistar, veēse nė mos na paskėsh qenė ndonjė ėndėrr mashtruese, e kobshme apo e futur fshehtė nga hynjitė.

 

 

 

 

 

 

 

TANGO

 

Pas hapjes sė panairit tė librit u bė dhe njė ceremoni e rastit. Mora pjesė edhe unė, dhe aty pėrjetova ca gjėra  sa interesante, aq  edhe tė hidhura. I fundit erdhi z.Lamutan G., i veshur me rroba solemne. Ai u kėrrus menjėherė mbi tryezė dhe futi turirin nė pjatė, duke qeshur me vete.

Me t'u kthyer nė dhomė, afrova pranė komodinės dhe bėra kėtė shkrim.

Nė sallė s'mbeti asnjeri. Kisha kaluar sallonin e poltronėve dhe pashė tryeza tė rrėzuara. Nėse mė pyetni ēfarė pashė tjetėr aty, ja po e them. Lamutan G., pėrdridhte trupin mbi Aurorėn e bukur; e tėrhiqte pėr kėmbėsh, duke i pėshpėritur diē nė vesh, qė unė nuk e ndjeja. Njė skenė e ēuditshme, mizantrope. Por, kjo nuk ishte e tėra, ai hipi pastaj mbi njė kalė tė drunjtė dhe kėrkoi t'ia bėnin njė foto, qė tė merrte atė me vete nė vendlindje pėr t'ua treguar miqve, tė bėrtiste rrugės si trubadur, se si ishte dikur njė kalorės oborrtar, njė njeri i zgjedhur, i pari nė qytet. Megjithatė, nė kthinėn e parė, qė pėr mua ishte njė pamje tmerri, u shfaq diē e lemeritshme. ishte Gjarpri i vjetėr, qė sipas Librit I tė Moisiut, zotėrinjtė nuk dinin ē'ėshtė mirė, e ē'ėshtė keq. Pėrse kėrkonin ta thosha kėtė, vallė? Sepse buzėqeshjen e Aurorės nuk e dogji helmi, as kafshimi i gjarprit, por vetė Lamutan G. Dy robėr e kėrkonin natė e ditė Aurorėn, pėrkundėr asaj qė bota kish marrė vesh tė gjitha. Tani ēdo gjė nuk qe nevoja tė pėrsėritej, si: Shenjtėrimi, Mallkimi, si dhe shumė gjėra tė tjera... Dhe, pėr ndėrtimin e Pallatit hyjnor e desh tė vendoste Senati i qytetit N. Aty ku duhej tė ngrihej pallati gjendej shtėpia ime; e dija se atė do ta rrėnonin tė parėn, por nuk kisha ēfarė tė bėja, as kisha farė pushteti, madje pėr kėtė as qė do tė mė pyesnin.

Pėrjashta, nė shesh, deri nė njėfarė shkalle do tė dilnin mbase njerėz, ku secili ia mėsyu panairit, por kish tė atillė qė mendonin se si do t'i sillnin edhe kafshėt pėr tė bėrė njė ekspozitė, qė ndonjėra mund tė hynte nė rreth tė ngushtė edhe pėr shpėrblim. Gjithēka u fol atė ditė, dhe shumė gjėra mbetėn tė pashpjeguara.

Sė andejmi vinte njė zhurmė, qė nuk do tė thoshte gjithaq. Njeri kish ngulur kėmbė se Aurora ishte dhunuar, se si nata nė qytetin N., ishte njė pis natė dhe Lamutan G., duhet tė bjerė nga froni. Brenda nė qytet, nėn pushtetin e gėnjeshtrave, filloi tė demistifikohej tėrė kaosi pėr Gjarprin e vjetėr, saqė dolėn zėra qė e shtrembėruan shumė ngjarjen. Para pallatit, tashmė tė ngrehur vazhdimisht rrinin dy robėrit e mėparshėm; ata nė heshtje shikonin duarkryq, duke denjuar drejt dritareve tė sallonit tė kuqėrremtė. Robi i parė tha: "Kam ardhur pėr ta marrė Aurorėn time". I dyti sapo ndjeu kėto fjalė, ktheu kokėn me mllef, si vetė gjarpri dhe tha: "Aurora, megjithatė, ėshtė imja". Derisa bredhja panairit, dhe pasi i bleva disa tituj nga autorė botėrorė, papritmas e pashė Lamutanin me Aurorėn pėrdore. Robi i parė u ēudit dhe tha se e kafshuaka keq. Gjatė kėsaj skene tė ēuditshme dhe paksa tė kurdisur, tė gjithė ecnin mbi qilimin e kuq dhe gati harruan se pas darkės do tė luhej tango. Robi i dytė u ndal dhe vėrejti se diē nuk ishte nė rregull, gjithēka i dukej e mbrapshtė, por nuk bėzani.

Lamutan G, nuk foli, por me gjasė desh tė tregohej i vėmendshėm. Eh, i gjori, thashė me vete. Ju afrova stendės ku ishin vendosur librat shqip dhe aty bleva njė roman qė kish ngjashmėri me temėn time. Nė holin e madh mund tė humbasin edhe luanėt, e lėre me njeriu. Ē'ėshtė e vėrteta Lamutan G., ra shumė nė sy, megjihėse unė mendoja se ai nuk e meritonte njė vėmendje tė tillė. Habia mė e madhe qe, kur para foltores doli tė fliste ai vetė. E dija se ka qejf tė bėhet ngapak Aristotel, Budė apo Krisht, por ato i merrja si andėrralla tė tij. Vėshtirė ėshtė tė tregohet fundi. Kush mund tė kuptojė     ēfarė ndjenjash mė kapitėn derisa rrija aty. Vallė, ishte Lamutan G., qė e njihja unė apo ishte shndėrruar nė njė fallxhi modern? Poltronėt si ai dinė tė shprehen, por shpeshherė u mungon guximi. Natyrisht ai nxitoi tė rrėfente para Aurorės, ngaqė ajo ishte si njė magjistare. E pashė Lamutanin se si i kėrciste dhėmbėt, pėrkulej para trupit tė zverdhur tė saj duke i thėnė: "Faleminderit zonjushė!". Pastaj u hodh nė makinė dhe u fsheh labirinteve tė errėta tė kufenesė "Hani i 2 Robertėve" apo nė "Cannabis". Ėshtė zor t'i kuptosh kėta tipa tė gjorė, thashė me vete, qė dikur vepronin si djaj nė qytetin e vet. Pėr ēudi Lamutan G., prapė u kthye nė sallė, prapė foli diē, dhe prapė kėrkonte tė bėjė njė rend tė ri nė qytetin N. Ngjau kjo njė tė shtunė, kur ra njė shi i imėt dhe, kur muzgu pėrhapej shpejt. Dy robėrit dhe unė, tė fundit pamė misterin qė ngjau nė panair...Edhe vetė Aurora iu tremb gazit histerik tė Lamutanit, saqė njėherė i pat thėnė: "Syri i urithit, syri i ujit...Ku janė dhuratat ēfarė tundimi, ē'fjalė janė ato qė llomotisje para turmės?! "E shpagova darkėn, mendova me vete. Gjarpri i vjetėr, solli sėmundje nė qytet; i pari ishte sėmurė Lamutan G., pastaj dy robėrit dhe e mbrama Aurora...”

Mė kaploi njėfarė lemerie, duke menduar se tani do mė binin tė gjithė nė qafė, dhe s'do tė ketė liri pėr mua kurrė. Do tė kalojnė javė, muaj e vite dhe, hidhėrimi i antropofagut s'do tė hiqet. Por, sapo ktheva nė shtėpi, mė doli pėrpara, hirėsia e saj, nėna ime dhe mė tha: "Na rrėnuan gjithēka!" Nuk u ēudita, as nuk desha ta mėrzis nėnėn. E dija se Lamutani i zi, qėkur mė kish njohur mendonte tė pėrdhoste tėrė ato qė kishin krijuar njerėzit. Njerėzit e mi kur mė panė serish tė gjallė, me kalin e lodhur, si Konstandini qė e kish sjellė Doruntinėn, tė parat u lemeritėn vajzat e lagjes. Njėra m'u afrua dhe pasi mė pėrqafoi tha ngadalė: "Po tė vika era dhe, Arbėr". Nėna mė shikonte me dhembje. Disa m'i kėqyrnin kėpucėt e kuqe, qė nuk i kisha blerė nė panair, por diku gjetkė. Disa tė tjerė kafshonin buzėt me ngashėrim, dhe asnjėri nuk e dinte se unė, nė panair, pashė njeriun qė lozi tangon e tij tė fundit. Dhe s'pati nevojė tė pandehja asgjė tjetėr; atė e mbytėn xhelatėt e zinj... Tė gjithė e dinin se ē'ligje nxirrte ai, ato ligje tė egra, tė cilat qenė shkruar dhe zbatuar barbarisht. Pastaj Lamutani i zi i pėshpėriti sėrish Aurorės diē ngadalė. Ndėrkaq, unė mendoja se mund t'i ketė shkuar mendja te  ndonjė ide e mbrapshtė. Psherėtiu thellė dhe gati pėlciti nga pėshtirosja.

Mėngjesi mė gjeti tė zgjuar. Dhe sikur nuk mė pėlqyen ato qė kisha shkruar. I largova tė gjitha shėnimet, desha t'i shqyej, megjithatė, diē vėrtet shėmbėllente me realitetin e xhindosur. Mbylla derėn dhe dola pėrjashta. Ndonjė fjalė si: "Unė jam Davidi... Jezusi... Zoti", mezi mė hynin nė vesh. Ēfarė tė shkruaj, vallė tjetėr? Ēfarė?!

 

 

 

 

 

PROSTITUCIONI

 

Emri grua leftenare sikur tė zgjon ndenja tė demoduara, ngapak ėshtė absurde ta zėsh ngoje, diē sikur ngjet nė dhembjen e largėt, kujtimi tė mbėrthen papritur, kurrsesi tė ndjesh fyerjet e saj tė thėna me atė zė gati tė shurdhėr. Unė ende e mbaj mend Elin me karanfila tė vyshkur nė dorė, duke kėnduar baladėn e asaj mbrėmjeje para luftės. Nė tė njėjtėn ditė ishte spitulluar. Mė doli pėrpara si mumie, mė thėrriste, kurse zėri i saj mė sillej nė kokė, saqė nuk e njihja as kur e zbulonte fytyrėn; sikur kish njė mijė brenga nė shpirt. Dhe njė natė, unė ngjita shkallėt e pjerrėta, me qėllim desha tė krijoj njė imazh, qoftė edhe tė rremė mbi shpirtin e saj tė varfėr, po jo mė me pak dashuri, pėr tė thėnė pastaj se ka mundur tė bėhet njė Helenė e Trojės. Mė dhimbsej kur e pashė para atij auditori tė robėruar, sesi i shkonin rrotull Zhani dhe qeni i saj; ishte bėrė gjithė maraz. Gazetari na ishte lajmėruar se vjen ndanė detit Jon, por mė gjasė ajo ishte e pa atdhe, pėrse ta zėmė nuk vinte  nga Roma, Nju-Jorku apo Londra; ishin kėto mendime si te kujtimet kuturu, njėfarėlloj absurdi, qė krijonte paradokse, ta­mam sikur t'i kish thėnė vetė Niēe. S'do mend  se pikėrisht Eli Sh., e zgjodhi enigmėn mbi prejardhjen e saj; desh tė prezantohej si njė Gertrudė, njėfarė dashnore e perandorit tė vdekur tashmė apo hėpėrhė s'mund tė merrja kurrfarė informatash. Ēudia mė e madhe qėndronte nė atė se Eli mbante njė medaljon nė qafė, dhe brenda tij, tė myllur mirė, si nė sarkofag mbante njė foto tė vogėl, qė ajo e quante pikturė surrealiste. Po atėbotė, babai i saj ishte pensionuar, dhe perandori ia kish dhuruar medaljonin nė shenjė respekti pėr punėn e bėrė, ndėrsa ai ia kish lėnė tė bijės pėr kujtim. Brenda pikturės dy fytyra tė kundėrta pėr nga pamja, me divergjenca tė ndjeshme, nė esencė dallonin edhe pėr nga karakteri, por qė kishin njė synim tė njėjtė, qė tė bėnin njė popull tė paqenė, servil dhe tė pazot pėr tė mos qenė i "fortė", duke mosdashur tė shpjegonte askush  pėrmbajtjen e  medaljonit. Eli pati qeshur, dhe nė atė gaz tė saj shumė histerik u vėrejt, se diē fshehte nga unė; e dinte se mbante diē tė shpifur, tė dy tė dashuruarit kishin fiksuar tashmė idetė e tyre dhe kishin futur llahtari. Pas njė kohe tė shkurtėr, as tre javė s’kishin kaluar, Zhani paksa i dehur mė tregoi se ėshtė njė pikturė bastarde, e zymtė, e dy perandorėve qė kishin mallkuar dhe vetveten gjatė pushtetit tė tyre. Po qenin pėrse vallė e merr me vete? Me gojė tė vet, si tė sfinksit, vetė Zhani mė pati thėnė se me qėllim e kemi marrė, flejmė me tė, hamė dhe Eli ngapak argėtohet. Kur nxori zėrin Zhani, mua m'u duk se ndjeva diē fishkėlluese, tė paqartė, pastaj u ndal njė ēikė, duke dashur tė kthente ēdo gjė prapsht, edhe kėsaj nate, madje dhe tėrė syzheun e kėtij tregimi. Lavdia e pikturės, qė ngjante nė diē tė mbytur nė pikėllim, ishte e paqartė akoma pėr mua.      

Zhani mbase vetė fshehte diē nga unė, apo ishte Eli qė nuk desh tė mė rrėfente asgjė konkrete. I shtyrė tė mendoja diē mė tepėr, nga kėrshėria e madhe, nga njėfarė lartėsie, pse iu afrova Elit, asaj gruaje, qė shtirej zonjushė, ndėrsa unė e dija se ishte njė grua e lėnė nga burri. Tani m’u kish qepur pas, Musa i Vogėl, duke mė thėnė, mos ta shkėputja bisedėn me Elin. Unė e njoh, thosh ai, ka qenė gruaja ime mė se tre vjet, por nuk e kam prekur kotnasikoti. Kishte thėnė sesi mė Zhanin vinin tek unė, flisnin gjithēka mes vete dhe qenin e mbanin afėr gjithherė. Kur i thashė se ata e duan atė qen mė tepėr se ēdokėnd, Musa i Vogėl nuk u ēudit dhe mė tregoi se kam hequr dorė pėrfundimisht prej saj. Eli Sh., shtirej si i krisur; e kish marrė Zhanin me vete, bile as atij nuk ia shpejgonte pėrse e ruante me aq shelozi medaljonin e artė, pikturėn groteske brenda nė tė dhe, pėrse vallė brenda tre muajve kish infektuar qytetarėt e qytetit Pr., tė pushtuar nga ethet dhe lemeria. S’kisha as unė ndonjė ide pėrse e mundonin aq shumė komplekset Elin pėr atė pikturė brenda medaljonit. Shava me vete, mė kish ikur gjumi, duke menduar se Zhani do mė rrėfejė tė gjitha poshtėrsitė e saj, dhe u gdhiva pa futur pikė gjumi nė sy, duke dėgjuar kantatėn e fundit tė njė disku. Nėpėr terr vrapova gjer te "Hani i 2 Robertėve", dhe aty gjeta Musėn e Vogėl dhe maestron Ilir Lubovecin, pėr tė vazhduar me kafenė e mėngjesit. Por, kur Musa i Vogėl mė tha se mbrėmė nuk fjeta fare, sepse isha me Elin, mbeta i shtangur, nuk dija nga kish ndodhur gjithė ajo skenė dashurie aq shpejt. Tė dytė m'u pėrgjigjen: “E di ēfarė ka ndodhur? Ka rėnė Helena!”. Megjithatė, gjendja e saj ishte e pakėndshme, herėn tjetėr do ta shohėsh tė vdekur, gjė qė kjo fjali m’u duk e pamatur, njėfarė rrėfimi bosh kur njerėzit i japin lak gjėrave . E pashė me sy tė mi qenin prapa grilave, nė gjendje tepėr tė gjorė, me veshė tė prerė, i qethur, ndėrsa Zhani rrinte vetė me diskun nė dorė, me gjasė ia thoshte me vete ndonjė romance tė moēme. Po piktura?, e lodha veten, ē'u bė me tė? Piktura, foli maestro Iliri, piktura fsheh njė kohė tė egėr, ėshtė e frymėzuar nga llava e gjakosur, vjen si njė epidemi. Fillimisht vetėm  Eli gjen prehje nė tė, sepse e ruan si  kujtim. Musa i Vogėl ia pohonte me kokė ato qė thoshte, dhe kur pėrmendi emrin e Zhanit, pastaj me mistifikim tė disa perandorėve, tė dytė rrotulluam sytė herė ne tė majtė, herė nė tė djathtė, duke u frikėsuar mos po na dėgjonte ndokush. Po, po thoshte ai, ata i bart si kujtim, i ka nga babai i saj, njė gjeneral i pensionuar, qė e mori si shpėrblim pak para se tė vdiste.

Pėrse bėhesh kaq gaztor me miqtė?, i thashė Maestros.

Nuk ju gėnjej, mė tha.

Po piktura brenda asaj guace si sarkofag?, pyeta.

Eh! aty qėndron mrekullia pėr Elin, mė tha.

Megjithatė, kėtu ėshtė njė vend tjetėr, njė kohė tjetėr dhe, mė nė fund me njė pushtues tjetėrfare, ia ktheva.

S'ka aq dallim, pushtuesit janė pushtues gjithkund.

Paē uratėn, psherėtiu Musa i Vogėl.

Ndėrsa, mua sentenca "paē uratėn" mė hyri nė vesh si fjalė e pėrshpirtshme.

Asaj nate Eli instinktivisht iu afrua Musės sė Vogėl, i tha diē nė vesh, dhe, ai mbeti gati pa frymė.

Ju njoh, ju njoh, tha Eli me gjysmėzėri. Pa shih. Ti lozje me violinė nė koncertin kamertal pėr nder tė ditėlindjes sė perandorit, i tha Musės.

Nuk ėshtė e vėrtetė, i tha ai.

E di se koha ėshtė mbushur me ironi, por, megjithatė, diē kishte tė vėrtetė, tha ajo.

Ti, pra ishe gruaja ime hiē mė larg se mbrėmė.

Po, ē'do tė thuash me kėtė?

Asgjė, asgjė, veēse fjala e mbramė qe: “Kemi kapitulluar tė dytė”.

Njė copė herė nuk u dėgjua asnjė zė. Mė kish mbetur nė mendje pėrfytyrimi nevrik mbi atė pikturė tė shpifur, njė surrogat pushteti; Musa i Vogėl, Eli Sh., dhe Zhani me qenin mbetėn vetėm. Unė me maestron dolėm prej restorantit dhe nėpėr shi, tė lagur qull vajtėm nė "Art-cafe". Pas pak arriti edhe Musa i Vogėl.

I lashė qyqarėt vetėm, na tha.

Qenke lodhur, i thashė.

Me atė grua ėshtė vėshtirė, nuk erdhi sonte, mė tha se tani e kam Zhanin tim.

Ēfarė? Eli?, i thashė. Ajo s'mund ta pėrmbledhė mendjen dot, vetėm pėshtillet dhe sjell telashe. Duhet qenė tė vetėdijshėm as bėn tė sakrifikojmė, pas gjithė kėsaj mua mund tė mė lėrė imagjinata dhe s’di si t'ia bėj pastaj.

Tė tretė insistonim tė thoshim diē sa mė thjeshtė, butėsisht se ē'e kish shtyrė Elin tė vinte nė kėtė qytet, pėrse e kish marrė me vete qenin dhe Zhanin. Mirėpo kur e pashė Musėn se u vrenjt nė fytyrė e lashė pėr njė ēast Elin, ia ktheva ndryshe, duke e pyetur pėr Shkup e Shkodėr... Tė mos harroj, ai kishte shkuar njė natė tjetėr, pas kėsaj ndeje dhe vetėm ata dy kishin pirė nga njė shpricer nė "Hanin e 2 Robėrtėve". Porse ai m'u kish lutur mua tė mos i tregoja askujt, as redaktorit tė gazetės, sepse asaj nate e kish lėnė shtatzėnė Elin, duke qeshur me vete: "Dua tė ma lind njė perandor tė ri!”

Kaluan disa orė dhe nė perėndim tė diellit, kur diē llamburiste ēuditshėm, vetvetiu erdhi  ēasti, mbase  me skandaloz, tė pranonim se e kemi shikuar me admirim atė grua leftenare; ia kemi marrė kryedashnorit fshehurazi dhe nė dhomėn magjike ia kishim treguar pėrrallėn pėr qenin e qethur... Dhe, Musa i Vogėl e kish bėrė zakon tė rrėfente se si Elin e kish dashur pamasė, s'e luhaste dot mendjen, ndėrsa mua mė mbytnin kujtimet pėr njė princeshė nė mėrgim...

"Do tė fluturosh, o shpirt", mė ka thėnė, tha Musa i Vogėl.

Pa u lodhur mė tej, tė sigurt se Eli do t'ia lindte njė perandor pushtues, tė paepur, pa rezonuar se kjo do tė ndhodhte njė ditė me siguri, u ndamė te furra "Evropa", qė gjendej ballė kafazit tė Elit dhe Zhanit. Gjithnjė mė mundonte njė ēėshtje: a thua si kish hyrė ai qen mes tyre dhe, pėrse Eli nuk e hedhte dot  medaljonin nga qafa, as pikturėn surrealiste pėr t’u ēliruar pėrgjithmonė nga njė e kaluar e tmerrshme.

 

Ē'kėnaqėsi djallėzore. Mos do t'i zėrė ndonjė rrufe. Atė qė bart nė qafė ėshtė "shpirt hakmarrės" dhe mund ta lėnte vetėm Elin dhe fėmijėn e palindur, apo ta pagėzote ndonjė vrasės. Ėshtė mbase njė mėnyrė tjetėr, qė mund t'i pėrpijė tiranėt. Po vallė, kush mund t'i ndėrsejė tradhtarėt?!

 

Dyert u hapėn nė mėngjes me rrapėllimė, pėr njė ēast m'u duk se dikush u zgjua nga varri si vampir. Koha e shrigave kur do tė kalojė, thashė me vete. Gati u shtanga i tėri nga tmerri. Dy sy tė mėdhenj me shikonin ēuditshėm. Nuk e dija pėrse, ē’kisha bėrė, as ku ndodhesha. Mė nuk bėhej fjalė pėr vizitat, karafilat, as puthjet, gjithēka i ngjante njė ferri tė pashpallur botėrisht. Eli si duket gjithnjė mė urrente paarsye, tamam si ajo vajza e kolegjit, qė dikur i thosha mbretėreshė.

 

 

 

 

 

PREMIERA

 

I

 

Porsa hyra nė holin e Teatrit Kombėtar, pėrshtypjet e ngjarjes sė ditės pėrnjėherė mė gllabėruan; ato pėr mė tepėr mė shqetėsuan shumė. Ēuditėrisht, s'di as kur filloi, as ē'ndodhte nė atė skenė tė ēuditshme. Tė flijuarit s'kishin pėrfillur urdhrat e policisė dhe, sakaq, unė njoha xhaketat e pėrvjela tė tyre, gjoksat e pėrgjakur, ndonjė kapelė tė zhytur nė baltė. Dhe, skena filloi tė bėhej e errėt, gjithnjė mė e pakapshme, e vrazhdtė dhe sall mister. Tre, katėr, pesė, - pėrshpėrita. Tek ndjeja ofshamė tė vdekjes; u shqetėsova pamasė. Muri i pėrhitur nė skenė mė dukej sikur donte tė mė pėrpinte, pa dashur nisa tė mendoja pėr normat e njė pėrmase tė ēuditshme. Pse ky mur? Pse kjo skenė? Po krushqit? Tė shikosh mė tej, do tė thotė tė pėrjetosh thellė misterin. Prapė nisa tė numėroja: tre, katėr, pesė. Sa ngadalė po ecin gjėrat. Ē'ngjashmėri kanė kėta zėra me zėrin e kambanės sė Shėn Ndout qė binte pareshtur. Gjashtė, shtatė, tetė, sikur pėrputhej ky numėr me numrin e vargjeve nė poezi, duke shkaktuar paralogjizma apo shenja tė tė prekurit nė zgjim.

-S'kam se si tė mos ndjehem i pikėlluar, -i thashė shkirmtarit S. Por, ai edhe si poet qė ish, vetėm mė shikoi paksa i habitur, ndėrsa unė kėrkoja tė thoshte diē, nė mos i njihte apo e kish dikė nga tė vetėt.

-Unė jam ndėr mė tė pikėlluarit, -tha.

-Tetė, nėntė, dhjetė. Po kjo kambanė, kėta tinguj tė Bethovenit, ē'futet mes fugės sė vdekjes dhe trazimit?-i thashė.

-Po krushqit, ku vanė?-pyeti shkrimtari S.

Kjo mė bėnte tė mendoja se drama ishte shndėrruar nė numėr simboli dhe asgjė s'kish ndodhur jashtė skenės.

Horrat as ishin tė verbėr, as donin tė dinin pėr veprimin e tyre. Panot e vėna nė mure gjatė tėrė shėtitores sė qytetit dukeshin si njė paralajmėrim mbi zymtėsinė e tmerrshme, mbi harlisjen e atyre muzikantėve, duke i bėrė  qejf njėri-tjetrit. Mesjeta, mė nė fund ishte shfaqur lakuriq dhe njėfarė Horri kish nisur tė hapte dosjet. Megjithatė, diē errėsohej, qė do tė thotė se kjo mund tė zgjaste deri nė Ditėn e Kijametit. Por, ja qė kėtu kish shpėrthyer ēdo gjė simbolike, karafilat ishin shkelur dhe dikush ngurronte tė dilte pėrpara publikut. Tė trishtuar nga misteri, nata sikur filloi tė hynte nė analet e njė historie tė ēuditshme. Pushova sė shikuari kornizėn e errėt, njė tablo tė mbushur me tė  vdekur dhe thashė se duhet kėrkuar kohėn mė tė mirė pėr tė vallėzuar; zuzarėt s'lėnė dot tė ndihemi.

- Po unė dua t'i shoh krushqit, - mė tha shkrimtari S.

- Ashtu dhe unė, por nuk e di ēfarė realiteti ėshtė ky apo mund tė jetė ndonjė ėndėrr? Diē mund tė ngatėrrohet. Mbase ky ėshtė njė prelud, ė? - i thashė,

- Unė kėtė kaos e nxjerr si njė festė nė pas lirimit tim, - tha ai.

- Po sheh, kanė vdekur. Krushqit qenkan neveritur, - i thashė.

Erdhi njė ēast tjetėr, ati i vetėflijimit dhe aktorja po u afrohej martirėve dhe po pėshpėriste fjalėn loēkė, shpirt; pėr tė pranishmit mund tė thuhet se ishte diē magjepsėse apo njė suprizė. Plumbat kishin katandisur shpirtin e saj... Prapė dukeshin tre, katėr, pesė... nėntė, dhjetė. Dymbėdhjetė tė vrarė... Njėqind. Kėta mė kafshojnė shpirtin, thashė me vete. Unė po e shoh. "Krushqit janė tė ngrirė", pėshpėriti dikush pas nesh. "Kanė ardhur pėr ca kohė dhe duan tė lozin Vallen e Vdekjes".

 

 

Dhe vegimi u zhduk pas kohės shtesė tė shfaqjes plot ankth e strese. Fantazmat u shpėrndanė nė tė katėr anėt e skenės.

 

 

 

 

II

 

Minutat, orėt, ditėt kalonin, e ankthi nuk hiqej assesi, por sa vinte e shtohej gjithnjė e mė tepėr. Hije tė zeza nė skenė, duar tė kėputura, kocka tė thyera; mė poshtė minj duke brejtur rrobat e pėrgjakura.Vitet kishin zėnė tė hanin dhe diē kish shėrbyer si shembull se si duhet qėndruar para Terrorit. Ēfarė po ndodhte? Vallė, ka ende vrasje, poshtėrime... Arkivoli i zi u shtri para syve tė spektatorėve dhe zotėrinjtė e marrė kėrcenin si tė ēmendur…

 

III

 

Pas shfaqjes, duke shkuar nė shtėpi, paksa me ironi shkrimtari S., pėrmendi fjalėn “mania e ndjekjes”. Pėr antirealistėt asgjė s'kish pėfunduar, as Terrori, as Vrasjet nė qytet dhe ata tipa me temperaturė, qė shtriheshin herė-herė si predikues, me gjasė ndienin sensin e pėrleshjes mes kėtyre njerzėve. Njė ndjenjė tė tillė gati e kisha dhe vetė. Kur shkrimtarit S., ia pėrmenda se librat qė bėjmė mund tė na i djegin njė ditė, mund tė na i zhdukin dorėshkrimet nė skenė tė hapėt, madje pėr sė gjalli, ai mė pyeti me habi: "Kush?", ndėrsa unė i thashė: "Armiqtė",  atėherė ēdo gjė e pati tė qartė. Pothuajse krushqve u duhej njėfarė kohe tė lėviznin nga ai gllog i lemeritshėm dhe, mė tej donin tė masnin pezmin, neverinė, pak para se tė perėndonte dielli.

- Kėto gjėra mund tė shėrbejnė pėr njė temė romani, - mė tha shkrimtari S.

- Eh! ti po kėrkon nga unė shumė dhe nuk dyshoj nė fjalėt qė thua, - i thashė. Fuga e vdekjes sė krushqve, madje ngrirja e tyre nė Grykė kishte diē tė ngjashme me tragjedinė e Eskilit dhe, kjo ish mė tepėr se njė sprovė. Ėshtė tragjike, madje shumė e rėndė, kur njeriu ėndėrron Parajsėn, ndėrsa gjendet nė fund tė Skėterrės, gjėrat ngadalė hiqen nga me­ndja, diē pėrherė brengosemi dhe mendojmė pėr fatin e njerėzve, pėr dashurinė, pėr misterin... Kush e errėson dritėn? Ēfarė mund tė ndodhė? Po ku vanė krushqit, o Zot?

Apo nuk ndodhi qė asaj mbrėmjeje, para  Televizionit, sorrat nxirrnin zėra tė ēuditshėm, apo paralajmėronin prishjen e motit. Vėrtet, unė dhe shkrimtari S., u pajtuam se vrasėsit kishin hyrė tash e njėqind vjet apo mė shumė nė qytet, por ne i qėndruam kėsaj, sepse e bėrėm me menēuri dhe duke sfiduar shumėēka. Tė gjithė e dinin kėtė, dhe i dinin mė sė miri ata shpendė qė tėrė natėn nuk pranin; ata mbase kėrkonin t'ia nxirrnin dikujt edhe sytė.

U ndamė tė Tre Musketirėt, duke i thėnė se mė duhet tė nxitoj pėr t’i shėnuar  disa gjėra nė hollėsi. Kohė e mpra­pshtė dhe kohė e mėrzitshme.

 

 

 

 

 

DEMONĖT

 

Fluturoi nė ėndėrr dhe gati humbi nėn pluhurin qė e ngriti era e pėrhitur. Shtypin e ditės e kishte vėnė nėn jastėk dhe sa herė i vete mendja, pėshtynte si nė pleh; krismat mbanė rrugės sikur donin tė zbraznin tėrė mllefin e zi kundėr njeriut dhe vetė atij, ku pėr herė tė parė i vajti mendja te vdekja.

Saktėsisht, nė orėn shtatė e zgjuan dy policė dhe ai ngjiti shkallėt e pjerrėta, tė ftohta tė pirgut si t’i ngjitej akullnajave majė Himalajeve apo Sizifi gurin e madh tė dėnuar nga zotat.

Kahet e jetės. Disa herė kishte menduar se mund tė gjendej njė njeri qė do ta ndjente mė mirė, por mė kot, ajo qė mendonte tani i dukej tepėr e  papėrligjshme, ishte diē e pėrgjėruar, por prej kohėsh e pakuptueshme, dhe nė ēastet kur humbte arsyen, gjėrat i iknin, duke bredhur pastaj fill i vetėm si udhėtar i humbur; asgjė s'arrin njeriu me tė lehtė, veēan kur tė ngatėrrohen gjėrat; askush nuk e dinte se ai kish vendosur tė heshte, dhe pėr ato qė e padisnin s'kish si t'ia bėnte, andaj edhe ato pak vargje apo pjesė tė tregimeve, qė i silleshin vėrdallė nė kokė dhe tjetėr gjė nuk i kujtohej.

Dielli kaloi mesditėn, u bė vapė dhe dikur mė vonė nė qiell u duken ca re tė bardha; diēka e arnuar, e pazakontė nė kohė tė jashtėzakonshme, qė shprehte vetminė nė mėnyrė tė ēuditshme. Gjithkund mė percjell i njėjti fat, tha me vete. Nė buzėt shkrumb, nė sytė pa gjumė, tė pėrgjakura, me gropėza pėrreth, tė nxira aq thellė meditoi pėr tė gjitha, saqė as dashuria e fortė qė ruante nė shpirt nuk do ta mundonte mė shumė. Me sheh Jezusi, qė e kish pėrballė murit, rha me vete. Pastaj dita me vapė e miza pėrreth, duke urryer ērregullinė e gjėrave dhe tė vetė Terrorit tė ardhur nga larg, kish arsye tė mos i fshehte. Jemi tė dėnuar dhe tė gjykuar tė vuajmė. Fytyra iu bė lulediell, e hodhi letrėn mėnjanė dhe e shikoi hetuesin, u kėrrus prapė mbi letrėn e shkruar nė makinė dhe prapė nisi tė lexonte aktakuzėn; iu duk se po nėnvizonte pjesė nga monolugu i Hamletit tė Shekspirit apo diē nga njė tregim i shkurtėr i Kafkės. Krejt iu kish pėshtjellur sa herė hapte gojėn, i dukej si njėqind djaj ia mbyllin me duar. "Jezui yt e ka pėsuar kaherė"- i pėrshpėrsnin ngadalė te veshi.

- A jeni i uritur?- e pyeti Hetuesi i parė.

Ēfarė duan, vallė me mua?, pyeti prapė me vete. Dukej se ai vend ishte i mallkuar dhe tamam pėrngjante nė Ferrrin e Dantes, njė skėterrė e pafund qė lidhte nyjė kohėt.

- A do tė hapėsh gojėn apo jo? - e pyeti Hetuesi i dytė.

- Po...- tha me gjysmėzėri, paksa i hutuar. – Ah! sikur ta dija ēfarė kėrkoni nga unė. S'e shihni trupin tim. Apo?

Nuk mund t'i zinte lėvizjet e shikimeve tė tyre. Pėrballė kish njė fotografi tė madhe kolor tė Pėrbindėshit. Duke shikuar herė atė, e herė ata tė dy, nė mur iu duk se u ngrit hija e Vashės nga ėndėrrimi; ajo kishte ardhur moti dhe desh tė ndante dhembjen me tė; ngado qė ngarendte e shikonte me dashuri,  dhe thellė mė vete fshehte mallin pėr tė; vendosi tė mos shikonte mė as dritaren, as murin kur rrinte varur ajo fotografi e pėrēudshme; shpirti i tij e dinte ēfarė po kėrkonte dhe ēfarė mund tė ndodhte. Nė kohėra tė dhunės, dashuritė verbohen dhe nuk i njohin shumė mrekullitė e jetės.

E vetmja gjė qė mund tė bėjnė dhe mbėshtesin shpresat ėshtė tė shkruash letra pa adresė, me afsh tė kujtosh ditėt e kaluara dhe tė ėndėrrosh lirinė. "A thua tėrė jeta ime iu nėnshtruaka robėrisė, koha e dashurisė ikėn shpejt, por edhe pse e bėn njeriun tė vuajė, prapė ėshtė mbi tė gjitha e shenjtė” pėshpėriti ngadalė.

- Vallė, a do tė gjendet kėtu ndonjė shėrbėtor qė do tė "marrė" nė qafė kėtė njeri? - e pyeti kolegun e vet, Hetuesi i dytė.

- Paj, mund tė gjendet. Ėshtė ai i Ēmenduri M., apo si i thonė, qė pėr pak para shitet.

- Ata mund ta ziejnė kėtė pa e ditur se ē’mund t’i gjejė.

Kish kaluar mesnata qė kur e zgjuan nga gjumi, edhe ashtu tė pafjetur. Fluturės qė  pėshtillej pėreth poēit, nė kėto ēaste mbase iu kishin pėrlotur sytė. Papritur iu afrua njė hije tjetėr, e bardhė dhe e gjatė gjer nė plafon, duke kėrkuar qė tė ikte sa mė parė.

"Ne tė dy. Me vajzėn tėnde. Nuk ėshtė ashtu. Unė dua tė rri kėtu. Nuk iki, kot e keni”.

"Jo "- kishte thėnė ai dhe nuk kishte bėrė zė. Mbaroi takimi me hijen e bardhė tė Satanait dhe sikur pa fytyrėn e Helenės, qė i shrekpte si dritė e hėnės; ishte krijuar njė meskohė ca mė e qartė, por shumė e pasigurt.

Edhe ai shikonte ato dy hije. Njėra ia veshte rrobat, tjetra ia mbathte kėpucėt; uji ishte i pėrzier me gjak, pak mė tej dėgjohej njė kundėrmim i rėndė, si nė WC-nė e qytetit. Sa shumė patėn qeshur. Me ditė, me muaj ai nuk do tė mund t'i pėrshkruante zgėrdhirjet e tyre, as dhunėn qė ushtruan gjer nė mėngjes. Nė kėtė labirint ai po kalonte netėt e para tė tmerrit dhe tė ballfaqimit tė ashpėr si Laokoonti. Medet, gjysma e jetės mė kaloi nė robėri, mendoj pasi ia kishin vėnė nė duar prangat dhe nė fytyrė njė maskė, qė e bėnte shumė mė tė ri.

- Uluni tė hani!- i tha roja, - Saora vjen nata dhe kushedi ē'tė pret.

- Ikonat tuaja tė shėmtuara mė rrėmbyen dashurinė, fatin, shenjtėrinė time e…, iu mor zėri. Ku janė vampirėt? Po demonėt?

- Nė dhomėn kėtu pranė rrinė ata. Po tė dėgjuan vijnė prapė dhe, mbase do shtohet edhe njė mėrzi tjetėr. Mė mirė hesht!

- Mbylle derėn? - shtoi me inat. - Dua tė jem vetėm

-"O zot!, - thirri ngadalė me vetė. "O zot! Ndihmomė!" Por mė kot. Prapė thirri, as tani nuk mori pėrgjigje.

Mbi shpinėn e tij iu kishte ngjitur kėmisha e pėrgjakur, djersėt i ishin pėrzier me shkrumbin dhe tėrė trupi i tij  dukej si  njė trung i kuqėrremtė; mjekra i dridhej, edhe veshėt i kullonin gjak. Qėkur e kishin mbyllur, mendja i shkonte gjithkah, dhe as qė donte tė firmoste  ndonjė letėr. Ata dy prapė filluan ta mundonin,  por edhe sikur ta dinte  se mund tė shpėtonte do ta kishte shumė zor; tė gjitha i kishte nga ata tė nėntokės, spiunėt e zinj, ata qė shėtisnin si engjėj ditėn dhe mbėrthenin jeta natėn si demonėt. Vėrtet e kish tė vėshtirė tė shmangej nga vuajtjet, porse dikur ishte hapur dera e hekurt, ndėrsa ai nisi tė kujtonte ėndrrėn e mbrėmshme, qė figurativisht kishte njė kuptim pothuajse ultimativ: "Terrori do tė shporret nga qyteti!" Bėrtiste mė zė, por zėri i shterur si gjithnjė nuk dėgjohej  mė  larg se dhoma e tij e errėt. Ishte i vetėdijshėm vetėm pėr njė gjė, qė gjėrat ishin tė tepėr tė tejdukshme dhe ato i shtynin tani hetuesit tė korrigjoheshin herė-herė; ishte njė shėmti  e vet regjimit,  njė trup i zotit.

Dhe pėrsėri u gjend para tyre, por tani kishin hyrė krejt fytyra tė tjera, dhe vetja i dukej si tė ishte nė njė hon tė madh, ngjashėm me ndonjė humnerė tė pafund, dhe nė raste tė kėtilla pranė i rrinte Kryedemoni. Kėtu s'kish fotografi, as krahė "engjėjsh" tė bukur, porse ajo qenia e vogėl, flutura kish tretur pėrtej dhomės sė ēuditshme tė konvikti i kolegjit nė Ulpianė, prej nga edhe dritarja me perden e blertė nuk dukej mė. Kushedi ē’mendonte, mezi i bėnin kėmbėt. Ta zėmė, princeshės nė pikė tė natės i thosh eja tė zėmė flutura. Ti mbylli sytė, unė kapėrcej barin e blertė ndanė sheshit dhe vij sėrish e tė pėrqafoj, sepse ndiej dashuri tė madhe pėr ty dhe, ajo qė mė mban akoma nė jetė ėshtė ndjenja qė edhe ti ruan akoma diē pėr mua. Nuk bėn ta ndjesh veten tė mėrzitur, tė hidhėruar, as tė pikėlluar, unė e sheh, u bėj rojė tė gjithave; unė vuaj kur duhet dhe kėndoj pėr ty pėr ēdo mėngjes e mbrėmje.

- Ėshtė lehtė tė vėshtrosh, Ilir, apo kėshtu tė quajnė, - i tha Hetuesi i parė, para trupit gjykues.

- Ēfarė kėrkoni nga unė, zotėrinj? – tha.

- Mendon se nuk t’i kuptojmė. Lėri  ato filozofira tua, do tė na mashtrosh mė apo jo? Dhe kėnd, shtetin. Hej!

- Cilin shtet? - pyeti ai me qėllim qė t’i habiste.

"E sheh, - i thanė njėri -tjetrit, - ky e dėshmon vetveten se ėshtė fajtor!"

 

 

Nė kokėn e tij ziente diē tjetėr dhe i shkonte avull nga mundimi. Mė kot e kishin mbrojtur avokatėt e qytetit Pr., sepse arsyeja e marrėzisė e kishte mundur pushtetin e paqenė, dhe vlenin vetėm urdhėrat e Urdhėrdhėnėsit.

Pasi e mbajtėn tėrė natėn tė zgjuar, nė agim e ēuan nė dhomė prej nga u shtri nė krevat si i humbur; asgjė nuk dinte ē'po ndodhte jashtė asaj bote. Vetėm zėrat e sorrave i dėgjonte.

Njė mėngjes pa rojėn e burgut duke bėrė zhurmė me ēelėsa; ishte njė zhurmė pothuajse vdekjeprurėse, dhe po i afrohej derės sė tij.

Duket nervoz, tha mė vete. Tė gjithė mė shikojnė. Sa shumė mė kanė hipur nė qafė.

-Mos vallė qenka nė ėndėrr ky budalla, tha gardiani.

 Kish kaluar ora njėmbėdhejtė, e gardiani  akoma sillte ēelėsat nėpėr duar; ai nuk i komunikonte asgjė mbi lirimin e tij. Por dikur i tha me mėri:

-Tė kanė liruar. Humb!

 - Pėrbindėshi tė mė ketė liruar. O zot, ēuditej mė vete. Duhet tė dalė nga ky ferr.

 

*

 

Pas lirimit  atij iu desh tė mendonte si tė ikėn sa mė larg njerėzve, sa mė  larg atdheut. I kam qėndruar pėrbindėshit, gjithfarė vampirėve e tė ik, nuk bėn, erdhi nė pėrfundim. Tė nesėrmen radhitėsit filloi t'ia diktonte dorėshkrimin mė tė ri tė romanit "Demonėt". I mjaftoi tė kapėrcente tė gjitha dhe pa menduar fare i hodhi mėnjanė dokumentet qė kishin tė bėnin mbi udhėtimin. Ishte krijuar njė situatė tjetėr, paksa mė e ndryshme, por akoma konfuze dhe e pasigurt.

 

Dhe kur u ndal, pa se dielli ishte ngjitur lart, nuk dukej asnjė re, kish mbetur vetėm muri si piramidė.

 

 

 

 

IV. Uliksi I humbur

 

 

 

 

 

LAOKOONTI I VRARĖ

 

Porsa i qemė afruar Rizonit, asaj pjese tė fronit tė mbretreshės Teutė, pėrpara sikur mė dolėn rrėmuja tė lemeritshme nga luftėrat iliro-romake. Dhe paksa i habitur pyesja veten, vallė ē'e trandi mė tepėr mbretėreshėn, tradhtia nė betejė nga Dhimitėr Fari apo dashuria? Mbretėresha thonė se ishte tmerruar pas humbjes, as mundi  tė dilte jashtė dhe as tė rrinte shtrirė nė shtratin e mermertė tė shtruar me stofna nga mė tė shtrenjtė. Ndėrsa nė anėn tjetėr, mendoja se kush mund tė brengosej mė tepėr pėr humbjen e trojanėve kushedi sa shekuj mė parė. Dhe, nė ēastin kur ngjiteshim shkallėve drejt fronit, m'u soll ndėrmend vdekja e Laokoonitit nga gjarpėrinjtė. Desha tė mos mendoja dot gjėra tė tmerrshme, t'u ikja me qėllim atyre, por koha ime vazhdonte tė mė shqetėsojė pashmangshėm, duke mos mė lėnė tė qetė pa e nxjerr lirizmin nga ndėrhyrjet e idiotėve. Dhe, akoma ka tė atillė qė nuk i besojnė kalit tė drunjtė, as dinė ē'terror ishte bėrė mbi Laokoontin.

- Sigurisht Laokoonti e ndiente tradhtinė, - i thashė njė reporteri tė huaj, - Teuta mbase s'e ndiente epilogun e stuhisė.

- Mė thuaj, tė lutem, ē'janė gjithė kėto gjėmė qė ngatėrrohen nė historinė tuaj? - mė pyeti.

- Mynxyra kish ndodhur brenda njė nate nė Trojė, bile njė i juaj e ka zbuluar kėtė qytet tė tmerrit, - i thashė.

- Po, po - mė tha, - po ē'lidhje ka kėtu Teuta dhe Laokoonti?

Shpeshherė analet thonė se tradhtia ėshtė si dhelpra, njėherė nuhat, pastaj kalon kufijtė e pėrthekimit tė gjesė. Kėtu s'mund tė bėhet farė groteske pėr njėmendėsinė, e bota tė rri aq indiferente, mbase dhe fatlume; asgjė s'dėshiroj tė jem se sa me fat, i lirė...

- As te ju idila s'pėrjashtohet, dhe ne na rrethojnė tre dete, mijėra shekuj errėsirė dhe aq furtuna gjer nė katastrofė, - i thashė.

- Askush s'mund t'iu ikė kėtyre parimeve qė ndjeni ju, - mė tha.

- E sheh, pra se si ka hyrė tradhtia tek ajo mbretėresha dhe tek ai protagonisti i Homerit, flijuar nga gjarpėrinjtė?!

Reporteri i huaj ndjente se si dielli piqte si zjarr asaj pasditeje, dhe pak mė tej njė shkabė kish zėnė njė lepur dhe ikte drejt Shpellės sė Teutės. Nuk patėm kohė as tė ulemi pėr nga njė birrė, dhe i thashė se ilirėt e mi e kanė pirė shumė birrėn. Megjithatė, ai i kishte mė tepėr nė qejf rrėfimet pėr mbretėreshėn dhe atė sorollatjen e shkabės nuk desh ta ndjente si ngjarje. Mė kot nuk thonė se heronjtė e vegjėl tė shumtėn pėsojnė nga vetvetja.

- Por, njė grua si ajo e ndjente mbase mė sė miri pėrmasėn e  dashurisė, - tha duke qeshur.

- Por, Laokoonti tashmė sa vjen e demistifikohet edhe shpirtėrisht, edhe pse distanca kohore s'ka aq rėndėsi.

- Erėrat qė fryjnė mbi ju janė tė ēuditshme, gjithēkajes i vjen era politikė apo gati-gati luftė,- tha me ēudi.

- Megjithatė, ne e duam luftėn jo shkaktuar nga fjalėt boshe tė atyre pacifistėve tė ēuditshėm, por nga prijėsit qė modifikojnė opcionet pėr ēlirim, - iu pėrgjigja.

- Evropa e ka lėkurėn e trashė, - tha duke qeshur, - zor se mund t'i ndiejė gjithherė ofshamat e juaja.

- Laokoontit s'iu verbuan sytė nė skėterrė mė kot, - i thashė.

- Gjarpėrinjtė s'e lanė nė asnjė ēast tė qetė, - mė tha.

E dija se mbretėresha kotej nė krevatin e saj magjik, pothuajse bashkė me shkabėn qė i rrinte pranė, me shpirt tė brejtur dhe shpirt tė ngashėryer. S'i t'iu ikėn njeriu kujtimeve, kur s'e ndjen veten tė lumtur qė nga lindja e gjer nė vdekje. A s'ėshtė ky njė akt i mėrzitshėm, tragjikomik,ė?A s'e shquajnė dhe vazhdojnė tė trumbetasin judėt se veprimi paqėsor s'shpie askund; se ata gjithė ditėn atė qė e ngrisim, natėn e prishin natėn djajtė?

- Domethėnė, udhė e tmerrshme, me lemeri. Apo jo?

- Domethėnė, udha shpie drejt lirisė pėrmes kėtyre akteve tė zbuluara, futuriste. - tha.

- Tani po ju them njė gjė, - i thashė, - ka vite qė kthei kėtu e nė Ulqin, bile nė Kalanė e Balshajve gjendet dhe njė kafe “Teuta”, me pronar z.. Kupo. Aty pėr ēdo mėngjes kam pirė kafe dhe asnjėherė s'i kam treguar zotėriut se jam duke shkruar njė roman me temė nga kėtu. Thonė se nė Ulqin si nė Rizon, qė s'janė larg nga njėri-tjetri; kanė ndodhur gjėra tė tmerrshme, tė sfilitura.

- Dhelpra, megjithatė, shpeshherė kėrkon mbrojtje edhe nga drangonjtė, - tha me sarkazėm.

- E dini ju se mbretėresha mbase s'ka urdhėruar kusarėt tė sulmojnė anijet e romakėve, por dikush tjetėr. A mos e kanė tradhtuar?

- Mbase as Laokoonti s'e ka parė mirė Kalin e Trojės?

- Atėherė, historia na qenkėsh njė gėnjeshtėr, - i thashė.

- Po gjarpėrinjtė tuaj, zotėri, nuk i shihni, ė?- mė ngacmoi.

- Mund tė jenė dhuratė nga hijet e natės, tė nėntokės qė vijnė nga veriu, nga jugu.

- Nuk po ju kuptoj? - mė tha.

- Ujku do mjegull, - ia pėrmenda njė maksimė.

Reporteri shėnonte, unė shėnoja. Mendja mė thoshte se nga pėrshkrimi pitoresk mund tė dilte jashtė ideja e flijimit pėr njė tė qenme, dhe, pikėrisht ishte shkak njė mbretėreshė qė kishte humbur, dhe njė njeri me ide profetike, qė kishte pėsuar nga gjarpėrinjtė. Mbase atij iu desh t'i zhvishte aktet mitike nga tragjedia jashtė ēdo konvencialiteti; unė kėtė e zbuloja nga vetė fjalėt e tij, por, me rėndėsi ishte se dy subjektet luftonin pėr lirinė e kuptimit, tė ekzistencės vetjake, tė lirizmit modern pa ngarkesa tragjizmi.

Nė orėn gjashtė u kthyem nė kalanė e Ulqinit dhe ulėm nė skaj tė verandės sė kafe-resotorant "Teuta". Prapė na hipi tensioni mbi heronjtė e flijuar, duke lėnė ndonjė mesazh prapa. Ndėrkaq, kėrkėllimat e bufonės se nuk ėshtė bėrė mjaft qe njė kohė tė gjatė, mė tingėllonin nė vesh si krrokama tė shkabės nė Rizon; kisha mėnjanuar aktin e tradhtisė, turpit dhe profecinė e Laokoontit.

- Prijėsi i mirė nuk skimatizon kohėn me fjalė fyese, - i thashė.

- Po, - tha, - por bota ėshtė herė-herė plot paradokse, idiotėt qė duan tė hyjnė nė histori pa bėrė gjė nuk e kanė tė gjatė pushtetin; ata as flijojnė asgjė ndėrkaq.

- Ju me siguri nuk e dėshironi kėtė? - i thashė.

- Nuk e di ē’tė them, - tha shkurt.

 

*

Pėr njė ēast m'u kujtua fluturimi i shkabės dhe tė mėrguarit jashtė atdheut; unė flisja duke zgjuar kujtimin mbi atė qė kish thėnė Mitrush Kuteli: "Po pėr kėtė Shqipėrinė t'ime qė kėndon kėtu, e qan pėrtej...", m'u duk njė zė i shpėrfillur, i mallėngjyer, qė reporteri i huaj, njė mik i shqiptarėve nuk bėzani dot, apo s'e kapte me tamam rrėfimin tim.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ULIKSI I HUMBUR

 

Nė pjesėn e sipėrme tė lagjes Dardania gjendet kafe-galeria "Hani i dy Robertėve". Para se tė dilja kėtu pėr tė vizituar njė ekspozitė karikaturash, mbarova sė lexuari romanin "Alkimisti" tė autorit Paulo Coelho, dhe mezi arrita tė zbuloja disa shenja qė mbase, Uliksit tė humbur do t'i duheshin shumė gjatė "rrugėtimit" tė tij. Sapo arriti Rozafa tė flisja me tė pėr njė libėr poezish, njė papagall bėnte zhurmė nė kafazin e tij sipėr stolit ku rrinim. Por, Janusi ėshtė njė tip pedant dhe i ēuditshėm; njė bari qė beson Shėn Mėrinė, nė Jezusin, megjithatė, s'ndjen shpirtėrisht artin e gjakut tė vet. Sapo kisha dėgjuar prajshėm pėshpėritjen e tyre, por prapė nuk besoja se ata e bėnin kėtė nė emėr tė dashurisė pėr artin.

Uliksi: Toka u dogj.

Rozafa: Edhe gjak u derdh, dhe na mbyti mizoria.

Uliksi: Vdiqen shumė njerėz, dikush desh tė bėnte pa mė pyetur shpalljen e Shpirtit tė pėrhumbur.

Rozafa: Gjithēka pėrfundoi si mė keq, pėr shpirtin tim zor se ka shpėtim.

Uliksi nisi tė shėtiste rreth e rrotull kafenesė me sy tė mbėrthyer. Hė, hė, hė! - bėnte me vete, Por, ec e merri vesh ato belbėzime tė tij. E dija se dialogu ishte i rėndė, i mėrzitshėm, dhe mjaft mospėrfillės. Uliksi si bari fliste qetė, por herė-herė pėrmendte diē nga "Miti mbi Sizifin" tė Kamysė, dhe veēan pėr njė pjesė nga morali i rėnė.

Rozafa: Ē'ke kėshtu, mezi tė kuptoj. Unė mendova se mė ke thirrur pėr ato para tė mallkuara. Mė ndjen apo jo?!

Uliksi: E bėra nga mllefi, dhe, ja tė solla dėshminė se mbrėmė kam ēuar dashuri me njė prostitutė.

Nė momentet mė tė ndieshme, njė diplomat i huaj hyri me gazetaren e njohur tė njė gazete tė pėrditshme, dhe asnjėri s'dinte ēfarė perceptimi bėja unė para tyre. Gezetarja i shpjegoi diē mbi ekspozitėn, qė pėr tė ishte shumė e mirėserardhur.

Uliksi pa Rozafėn qė rrinte e trazuar.

Uliksi: Jam pakgjė, por tė ndiej, Rozafė.

Rozafa: Unė kėrkoj tė humbasim natėn.

Uliski u ēudit nga ajo shprehje dhe tani kushedi ē'dialog mund tė zhvillonte diplomati i huaj me gazetaren, mbase ishin ulur pėr ndonjė intervistė, apo, duke i kapur pjesė-pjesėn fjalėt e tij, hyri njė ēift i ri pėrdore, dhe me menjėherė kamerieri elegant i ofroi pijet e kėrkuara. Ishin dy tė rinj qė sapo kishin mbėrritur nė qytet, kėtu nė Prishtinė. Gazetarja ma pėrktheu se kėtij mikut ia bėra me dije se pėr kėta dy janė derdhur para tė mėdha. Ai shtirej kinse nuk merrte dot vesh asgjė, por kjo, mbase do ta ēudiste mė tepėr Uliksin qė nėn atmosferėn "joshėse", artikulimi i tij nuk gjente dot shprehje. Ai, pėr mė tepėr s'kuptoi se ē'kurth i kishin bėrė njė papagalli; nuk  e kuptonte askush, pothuajse asnjė fjalė; as ndjente mbėrthimin e njė drangoi nga merimanga. Mė dukej se Rozafa, qė shtirej e prajshme zmadhoi pakėz zėrin me qėllim; sikur iu hoq turpi, duke i thėnė  Uliksit se unė nuk jam nga ato qė fle ti. E nisa kėtė punė me qejf dhe, mė duket se ndiej rrahje flatrash si dallėndyshet kur ikin ēuditshėm nė jug, tė shqetėsuara, si dhentė para ujkut.

Uliksi: Ti mė ngjalle pėrsėri, Rozafė.

Rozafa: Duhet tė skuqesh. Ti mėton tė bėhesh prijės apo njė mbret. Unė s'jam Satana, dua tė eci, ta gjej lumturinė time, tė gjurmoj andej-kėtej dhe pranė piramidave tė Egjiptit thesarin e faraonėve, duke mos e ditur se unė gjendem nė ilegalitet.

Uliksi u zu ngushtė dhe pėr njė ēikė kishte harruar se ia kishte nisur muzika, dhe ai djaloshi kėngėtar ia thoshte njė romace tė dhembshme, por me virtyte tė dėlira, pa treguar ēastet tragjike tė dy dashnorėve. Rozafa e shikonte Uliksin, herė mbyllte sytė, dhe desh t'i thoste ti mund t'i rashė fyellit; s'e gjen dot rrethin tėnd, injoron gjithkė, je njė mėkatar, njė Judė. Dikur vonė nė njė pjesė tė rrugės sė humbur, pothuajse tė mbyllur, Uliksi vazhdonte tė fliste pėrēart dhe e quante veten mbret. Megjithatė, Rozafa pėr njė moment e kishte lėnė fill vetėm, edhe pse i thoshte se populli mund t’i kuptojė ndryshe, ti dhe unė gjen­demi tė rrethuar nga barbaria.

Uliksi: Besoj se do tė ndodhė diē serioze.

Rozafa: Me njė prostitutė nuk ia vlen tė humbasėsh kaq kohė. S'di nė e ndjen gjuhėn e Hemingeit, Borhesit, Markezit, Kadarese, Pash­kut, e tė ndonjė tjetėri?

E dėgjova me vesh tė mi se si Uliksi zuri ngoje shumė veta, tek bėnte njėfarė akuze mbi historinė e vet, ndėrsa nuk mėrzitej shumė pėr Rozafėn. Edhe pse rrinte me tė, e quante avan­tu­riere, prostitutė, qė unė as qė e prisja njė gjė tė tillė, si duket e kish perceptuar kohėn bosh, absu­rditetin dhe trajtimin e disa temave tepėr bajate as qė doja t’i kuptoja.

Asaj mbrėmjeje m’u kujtuan var­gje nga poezia “Letėr botės”, shkruar nga njė poet spanjoll, tė cilin e kishin dėnuar dy herė me vdekje, e mė pas me burgim tė pėrjetshėm: / Me vonesė po tė vini/ mos mė gjeni nė kėmbė/ nė vetminė e kėtij muri, gjeni dhjatėn qė kam lėnė/. Unė mendoja sikur tė ndėrhynte Uliksi, sikur tė mos humbaste nė iluzionet e sėmura, por t’i kthehej botės sė vet, pa u pėrzier nė fushat qė nuk i dėftente si duhet, as nė ato zona tė errėta nga mendja dhe shpirti.

 

 

 

 

 

QYTETI I LIDHJES

 

Atė ditė Prizrenin pėr herė e kisha parė atė ditė tė pafat, qė ngjante nė njė qytet tė vdekur, si mendimi kur vjen kuturu dhe e mund edhe mė tė pazakonshmen. Dy njerėz tė moshuar, njėri nallban tjetri argjendar rrinin si dy hije nė mejhane dhe nga zėrat qė kapa flisnin pėr qytetin nė kohėn e Lidhjes, pėr Ballkanin, Shkupin, Shkodrėn; dhe flisnin edhe pėr etėrit e tyre qė ishin ulur gju mė gju me Abdyl Frashėrin, Bajram Currin, Hasan Prishtinėn dhe me gisht bėnin andej nga kufiri.

Tė dy pėrshkruanin kohėn, fronin e mbretėrve ilirė, luftėrat, duke i sjellė prapė pėrgjysmė mendimet tek koha e tyre, pastaj nė ditėt e kėsaj kohe plot paradokse dhe mjaft tė ligė.

Njėrit, bile i kujtohej edhe lufta e fundit, mbetja e Kosovės nėn okupim pas atijfarė "ēlirimi". Ai ia mbathte siē donte, por tjetri, njėfarė Bajrami, duket se ia mbėrthente kujtimet, pastaj Neri, kėshtu ia thoshin emrin, kur reagonte dukej si tė ēarat e reve.

Kujtimet, natyrisht, nganjėherė mund tė jenė mashtruese. Dihet vetėm se Prizreni dikur kish mbledhur burrat nga tė gjitha vilajetet e Arbėrisė dhe tani mbi kokėn e tij rri shtrirė njė histori e pashlyer, e trazuar. Njerėzit ishin edhe atėbotė tė shqetėsuar, si njė det i dalldisur nga valėt e tėrbuara.

Rrėfimi i tė parit kish diēka mė  pėrmbajtėsor; ai ishte shumė gjakftohtė, por nė esencė ia dilte tė kapte imazhin, vitrazhin e kohės, dhe donte ta bindte bashkėbiseduesin se koha ėshtė ajo qė ia ngushton njeriut fatin, ndėrkaq Neri mėtonte tė kundėrshtonte pa mėri; ishte e ditur se ai nuk linte mėnjanė elementet e kundėrshtisė nga tradita, duke mos ekzagjeruar gjithaq ato, por kish flakur urrejtjen ndaj tė gjitha prapshtive dhe ogurzezėve.

- Qyteti ka rėnė nė heshtje? - tha Bajrami.

- Cili qytet, ky apo ai i para njėqind vjetėve?

- Atė lumturi do tė detyrohesh ta ndjesh edhe njėherė.

Dhe para se tė dilnin nga ai pellg i zemėruar i Prizrenit, kafexhiu nė atė mejhane tė vjetėr mbi njėqind vjet e sa na solli dy kafe sade. Papritur deshėm t’i pėrpinin me njė gllėnjkė, gjithnjė duke shikuar Shtėpinė e Lidhjes, si njė objekt simbolik. Ata shprehėn esencėn e ceremonialit aq madhėshtor kur ishte ngritur Abdyli nė kėmbė dhe kishte shpallur Mėvetėsinė.

Vėshtrimi i tyre ishte mbėrthyer buzė Bistricės, qė rridhte me rrėmibim tatėpjetė grykės sė qytetit, dhe sikur kapte ēdo ndryshim qė bėnte zhurma e valėve tė tij.

- Pikėrisht duhet edhe njė besėlidhje. Kush sheh se pėrbindėshi ka shpėrthyer mbi fatin tonė.

- Dhe ėshtė njė vrasės i tmerrshėm. S'tė zė tė lexosh as nė analet e Ginisit. Njė tullac do ta mbėrthejė Ballkanin.

U ula pėrballė tyre, duke i vėshtruar me  interesim, nga frika nė mos do ta ndėrprisnin rrėfimin. Dy shpirtra jetikė kishin ndarė pak kohė qė tė ndihmonin kohėn e pleqėrisė nė rrėfimet e tyre melankolike, tė pashpresė herė-herė, me stil tė ngatėrruar, por qė e ndjenin nga shpirti i vet nė kohėn qė po e kalonin. Rrėfimet e tyre kishin, megjithatė diē dėshpėruese, qė mbizotėronte nga pėrpjekja pėr t'iu nėnshtruar ngjarjeve, heronjve tė dramės shqiptare, por dhe atyre modernė, profecitė, nga "perėndia e pengesave", siē i quan historia indase.

- Nuk duhet tė jemi detyrimisht pasivė, tė ndarė, pse tė mos definojmė diē brenda kėtij pushtimi?- tha Neri.

- Kjo ėshtė e ēuditshme. Kur tė zhduket diē, ne mbyllim sytė. Ndonjėherė ecim dhe kėrkojmė vetėm  tė bėhet drita.

- Ē'do tė thuash me kėtė?, - tha Neri, - mbaroi puna e krajlave, e sheh kėtė fund tė filxhanit si ka mbetur bosh, diēka e neveritshme, e hidhur qė s'mund ta pėrpish dot.

- Ē'gjuhė flet? Ē'gjėra tė servohen? Kohėt moderne nuk duan tė rrėfehemi kot. Prizreni, ky qytet i emblemės kombėtare s'ėshtė i pėrkohshėm; trajtat e mbijetimit ekzistojnė.

Ai qė fliste, qoftė edhe me mallėngjim, vėshtronte herė muret e Kalasė, herė qiellin blu. Mes dy pikave tė vragėlluara i dukej se vezullonte njė dritė, qė i shėmbėllente shkėlqimit. Psikologjia e njerėzve tė tillė ka diē tė ndryrė nga shqetėsimi. Thellėsisht janė tė brengosur dhe nuk qėndrojnė vetėm nė imanencėn e vet, duan tė jetojnė tė paprekur, krenarė, shpeshherė duke pritur t'u ndritė fati nga zoti.

Ndėrsa tjetri qė ishte njė zė opozitar, njė argjendar i thjeshtė, e qė fliste me pasion, kish qenė dhe fajdexhi, mbase dhe hajn. Ai pėrmblidhte me intonacion reminishencat e tij; donte tė zbulonte fshehtėsitė e kapluara nga demonėt, dhe tė bindte tė tjerėt se pa luftė s'ka rrugė tjetėr pėr ēlirim; ishte njė mistik, qė vėrehej nga tė folurit, por ama kėtu e kish qėlluar.

Ironia e tėrė kėtij rrėfimi kish tė bėjė me njerėzit e kohės brenda qytetit historik dhe pikėsynimi i tyre qė nė objektivitet tė bėnin njė formėsim paksa tjetėr, duke skalitur figura qoftė dhe tė rreme. E tillė ėshtė kjo kohė leftenare,qė zbraz epshet e saj me njė krekosje tė ēuditshme.

Dy tė rinj, qė kaluan pranė tyre, premtonin njė takim tė shadervani, ishin nisur tė ngjiteshin lart nė Kala, qė tė bėnin njė shpikje tjetėr tė Lidhjes. Ishte fundi i shtatorit, ndrėrkaq njė diell si nė korrik digjte pamėshirė.

“ Kujdes mos m'u largo asnjė minute”, i thoshte Djali.

“ Ti mos i mbyll sytė kur tė kaloj unė”, i thoshte vajza.

Pak mė vonė, dy burrat qė llafosnin morėn plaēkat dhe u nisėn kalldrėmit pėrpjetė, prej nga tani shihej njė pėrshkrim tjetėr; krye tij desh tė bėja njė pėrshtatje konstituive, ndaj ironia si vetanulimi kish qitur nė fund nė shesh aktin e ėndėrruar tė lirisė.

Qyteti i Lidhjes mė dukej se mė vėshtronte dhe kish shembur brengėn para rrėfimit tė pafund, por akoma diēka e rėndė mbėshtetej nė krahėt e tij mitik. Njeriu s'mund tė rrijė pėrgjithmonė indiferent nė kohė tė robėrisė...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

QENI I ROJĖS

 

Fantazma kish lejuar ndėrkohė qė tė mos i krrokasnin sorrat mbi kokė. Pėrpara  rrinte qeni i rojės, por jo si mė parė i vullnetshėm; gjatė tėrė natės s'iu kish dėgjuar zėri, ishte frikėsuar nga tė shtėnat, porse fantazma tani ra nė gjunj, u zhvesh para qenit dhe mori turr, duke lehur tėrė natėn nė vend tė tij.

Ia dola, mendoi me vete, ata s'mund tė mė afrohen.

Mirėpo, qeni s' ndihej dot  i gjallė. Ishte mėsuar tė lehte, dhe kur pa se i zoti kish nisur t’ia zinte vendin e tij, ai heshti; u shtrijė mes palmave, duke menduar se tė nesėrmėn gjatė rrugės mund tė kafshonte ndonjė gjarpėr. Unė s'do ta lė askė tė ma kafshoi mikun, mendonte, duke e tėrhequr zvarrė si kėrmilli pas shiut. Njė ditė, pa rėnė akoma muzgu, u zunė mes vete dhe tė dytė nisėn ta kafshonin njėri-tjetrin.

Unė jam tani qen, jo ti, i  thoshte.

Por ty tė kam kafshuar para se tė niseshim, ja plagėt akoma s’t'u kanė tharė.

Ashtu ėshtė, por mė duhet tė bėjė njė pėrshkrim mbi librat e ndaluar, si ecin devet, a do tė arrijmė nė majė tė piramidės, kush do tė na presė.

Mendon se do arrish diku, or qyqar?

Mos u tall me zotėrinj.

Dhe?

Unė jam zot pėr ty , ore.

Mendo mirė ē'po llomotit.

E di unė ēfarė bėj. Mė lėr tė tė shkruaj.

Ku i mėsove shkronjat, nga i nxjerr ato mendime?

Kur orėt u trokullisen me tė shpejtė dhe iku nata e mbetėn vetėm, i pari nisi tė angullonte qeni, edhe pse e ndiente veten tė vdekur.

Oaza ku kishin fjetur ishte shkatėrruar nga barbarėt, me qindra njerėz ishin pėrgjuar e shėmtuar edhe mė tepėr sesa vetė fantazma, saqė qeni ēuditej me plojėn. Qeni nuhaste pranė njė humnere, qė i binte pakėz dielli kishin mbetur ca eshtra dhe flokė tė shprishura; iu qas duke lėpirė buzėt, duke iu afruar tė zotit dhe u shtri para kėmbėve tė tij.

Mund ta lėpijė ndonjė?

Gjersa gjendem kėtu unė jam mbret dhe mos mė llomotit shumė. E njoh kėtė histori, sepse diē ėshtė shkruar dhe mė parė. Pa mė thoni ē'do tė bėhet mė tej, mos jam nė ėndėrr?

Unė tani s'e ndiej veten nė roje. Jam mė i zoti se ti.

E unė?

Mė dukesh i shėmtuar, njė i marrė, kurrė s'tė vete mendja se je shpirt i vdekur.

Nuk mė pėlqen ky shpjegim. Ec e hiqmi kėta krimba, qė mė kafshojnė pamėshirė.

Vetėm krimbat? Ata tani dolėn nga mishi i qelbur. Nuk e di gjė mė tepėr.

Tė folurit tėnd ėshtė i ngatėrruar, tė gjitha po m'i bėn lėmsh.

Mendove se do tė puthemi prapė?

Hesht. Unė prapė mund tė iki. Unė jam i papėrlyer, dua t'i ēthur tė gjitha gjėrat kėtu e mė tej.

Qeni i rojės zuri tė heshtė. Dhe,duke iu afruar pėrsėri fantazmės, alias Barabarit, ia mori fletėt e verdha; tentonte t’ia lexonte ē'kish grishur, por mė kot... Nuk e kuptonte dot se shumė gjėra nuk thoshin asgjė; as fytyrėn as sytė nuk ia shihte dot; i tėri ishte zverdhur; dukej si njė bishė e ēmendur, me flokė tė shprishura. Tani mė tepėr i dukej vetja si pėrbindėsh. O zot, ti paske vdekur vėrtet!, klithi duke bėrė ham-ham. Fantazma mendonte se ishte nė ėndėrr dhe, duke i mbėrthyer sytė tha me mėrmėrimė: "Tė gjithė mė tradhtuan!" Ajo ishte njė hije e tmerrshme, lemeritėse qė mjerisht vepronte si njė mbret para vdekjes.

Tani njerėzit kishin njohur kaherė shtypjen  e tij, edhe nga thashethemet kishin nxjerrė nė pah mjaft gėnjeshtra. Ē’ėshtė e vėrteta edhe qeni i vet i rojės e kishte lėnė mėnjanė Botės sė Humbur, nuk deshi t’ia dėgjonte dot zėrin, bile as tė lėpinte asgjė nga ato qė i  ofronte.

 

 

 

 

 

 

KLOUNĖT E ĒMENDUR

 

I

 

Befas Janusi i zemėruar, duke shfaqur vullnetin e vet si predikues, pa njė natė ėndėrr se si ngjitej pėrpjetė Olimpit dhe desh t'ia zinte vendin Zeusit. Pas kėtij akti shėmtues, tė pėrēudshėm, me vete kish marrė klounin e vet, Irin dhe s'dinte nė ta vendoste nė kėndin A, B apo C; tė dytė sikur ishin lodhur pakėz tepėr, ndėrsa Janusi thoshte me vete se kjo ėshtė njė shembėlltyrė e gjetur. Gjatė gjithė kėtij rrugėtimi bosh, klounit ia kish mėsuar disa gjėra, por mė kot, ngaqė ai nuk mbante asgjė ndėrmend.

Kush mund ta shpėtonte tė gjorin, mendoi Janusi, qė kėtu luante lojėn e Cerberit, dhe, me nė fund pa kėto efekte s'mund t'i rezistonte as ligjshmėrisė sė artit tė vet.

Vetėm nė ēastin mė tė ndritur Ilir Drenica dhe Musa Dukagjini kishin ndierė se si Janusi edhe kafshonte keq; pėr mė tepėr pėrpinte qelbin e klounit dhe me tė desh t'i spėrkaste tė gjithė pėrreth, pa kursyer as ata, qė deri dje ia mbanin ison aq shumė, e ndonjėri pavetėdijshėm se me kė kishin tė bėnin.

Janusi: Si s'tė vjen turp, Iri, tė mė lajmėrosh kėso gjėrash, kur atje ekziston gjendje shtetrrethimi?

Klouni: Tungjatjeta, nuk e sheh qė s'mė lėnė tė qetė?

Me ndėrhyrjen e Janusit ishte, "ndriēuar” paksa rrugėtimi i tyre, dhe pranė atij zhelamanit, qė s'mund tė pėrmbahej dot, por hidhte helm nė kopshtin e vet.

Janusi: Ē'kanė kėshtu kundėr teje? Tė kanė hedhur pėrtej zonės fatkeqe, mund tė ballafaqohesh me vlera tė caktuara. S'di kė ta kafshoj, as ē'tė bėj pas kėtij rrugėtimi donkishotian…

Ilir Drenica me Musa Dukagjinin merreshin me ēėshtje mė tė pėrgjithshme dhe bėnin pėrgatitjen e librave tė Konicės, Lasgushit e tė ndonjė tjetri. Dhe maksima e tyre: "Cerberi ka mbushur trurin me helme, klouni Iri bėn quasi-gjykime",  ngėrthenin njė fiksion, pėrmbanin diē komike, tė prapshtė dhe plot paragjykime.

Mbase ata tallen apo urrejnė pa arsye kė mundin, tha Iliri.

Qė tė dy janė dofarė mercenarė tė shitur. Ligjėrata e tyre mbi ėndrrėn ėshtė e pakuptimtė, ėshtė tepėr komiko-patetike, tha Musa Dukagjini.

Kurrė s'kam dėgjuar se "qeni mund tė shkruajė", tha Iliri, duke pėrkujtuar se kėtė e kish lexuar te Gogoli.

 

II

 

Dhe Janusi ishte vetėkėnaqur me veprimet e Irit. Zaten njė pėrbindėsh siē ishte, mund ta zbuste vetėm po tė ngallej Orefeu, tė tjerat ai vetėm mund t’i imagjinonte. Por, njė ditė, siē mė thosh Iliri, mund ta shpallin inkuizitor dhe mund tė veprojė edhe mė ashpėr.

Prapė gjatė rrugėtimit pėr nė Zonėn e luftės, Ilir Drenica shfaqi njė profeci pėr janusėt dhe irėt e tillė, dhe thoshte se ata s'mund tė gjejnė dot pėrkrahje askund, sepse vetė janė tė gjymtė, bėjnė denoncime aq perfide dhe veprojnė si qentė e tėrbuar.

Mos vallė tė folurit e tyre ėshtė  gjithmonė i beftė, i pėrgjėruar apo rastėsisht i kanė ndėrruar rolet, tha Musa Dukagjini.

Mirėpo, Iliri filloi t'i lidhte bllokat qė duhej dhuruar pėr ditėn e gazetės “Rilindja”tė pushtuar, ndėrsa unė e lodhja veten, sesi komentohen sot  komeditė e  Aristofanit, tragjeditė e famshme tė Eskilit, pėrse injorohen aq tepėr njerėzit e penės nga njė kloun, qė pamėshirė e futi nė lojė edhe Janusin? Pėrse, a athua nuk e shikon veten njėherė nė pasqyrė?

Ilirit ia kish ėndja tė ndėrronim temėn, ngase  e gjithė kjo nuk ishte aq e thjeshtė; pėrveēse tė shkruash pėr klounėt e ēemendur tė duhet mjaft kohė dhe kohė.Ata as nuk donin tė kuptonin tė vėrtetėn, as lodhin dot mendjen ē'po ndodh nė kėtė mjedis, ku njerėzit vėrtet janė tė robėruar. Sepse tashmė dihej as Janusi, as vetė Iri s'mund tė dallonin kush mund tė ishte tallėsi i krisur apo hero i paqenė, qoftė edhe nė rrėfimet e tyre imagjinare.

Ata vetė i hoqėn maskat, tha Iliri.

Kanė krijuar njėfarė bindje se i dinė tė gjitha, i thashė.

 

III

 

Kohė mė kohė, Janusi qė shtirej si mbrojtės i klounit tė gjorė, sikur pavetėdije ishte shndėrruar nė inkuizitor, edhe pse e dinte se ai Iri i tij kurrė s'do tė bėhej kurrfarė artisti.

Iri: Ėshtė dashur mė herėt t'ia krisim.

Ritmi i tė shfaqurit tė mendimeve sa vinte e binte. Gati gjithēka tash e tutje improvizohej dhe gati tė gjithė ishin vetėm spektatorė tė rastit. Ata “amshonin” vlera autentike, qė apriori mendonin se vetėm ndonjėri nga lagjja e tyre mund t'i arrijė. Inkuizitori i shfaqi kthetrat vullnetshėm, pa ditur  ē' mund tė ndodhė, pa pasur haber pėr disa gjėra, por ja qė iu kish nėnshtruar shpifjeve tė klounit. Mirėpo, Iliri si nė gaz, tha:

Treni i fatit tė tyre ka shkuar kaherė ndėrkaq, mė as qė i dėgjonin angullimat e njėri-tjetrit. Ėshtė pakėz simptomatike se si klouni e mashtroi vėrtet Janusin, qė pėprpiqej ta shpiente pėrtej tė pamundshmes.

Pakėz mė vonė ne u zgjuam, kurse Musa Dukagjini ishte i pari qė desh tė ikte. Iku labirinteve tė ndėrtesės dykatėshe, nė qendėr tė kryeqytetit pėr tė "nxjerrė" jashtė urrejtjen qė kish mbirė brenda saj; aty ruhej gjithēka dhe plasohej tėrė mllefi i  dy klounėve; aty ruhet akoma thika nė kėllef; aty kryesisht bėheshin plane pėr kurioziete, poshtėrime...

Prapė ndėrhyri Iliri dhe pėrkujtoi njė gjysmėfjali nga "Ditari i njė tė ēmenduri" tė Gogolit: "...Jam qen; av! av!”, dhe njė fjali tjetėr: "Mund tė shkruajė drejt vetėm fisniku!"

A e thashė me kujdes?, qeshi me zė.

Por, Janusi akoma do tė bėj zhurmė dhe, ato qė ia servon klouni do t'i shpėrndajė saora, i thashė.

Ėshtė ca e vėshtirė, ngase nuk do ta ketė tė qartė pėr kė tė shkruajė vėshtrime: pėr ndonjė kloun tė marrė apo pėr heronj tė Hadit?

Pastaj Iliri mė thosh se tėrė kjo mė duket vėrtet njė si akt ireal, aq mė tepėr imazhiniste. Sepse, njė ditė ata do tė shtrihen pranė njėri-tjetrit dhe do t'ia lėpijnė eshtrat njėri-tjetrit nė heshtje. Apo do tė presin se kush do t'u bėhet pre qė ta gėlltisin nesėr?!, nuk u durua pa folur Iliri.

Borhesi thoshte: "Mjeshtrit e Arushės sė Madhe na mėsojnė se vakuumi ėshtė esenca e botės".

 

 

 

 

 

 

LEMERIA 

 

Njerėzit sikur mė bėhej se flisnin gjithēfa­rė dhe s’donin tė ndjenin ēfarė ndodhte pėrreth; unė  i dėgjoja ato krisma dhe s'kisha arsye tė ndieja frikė. “Lufta ėshtė pėr burra”, thotė njė maksimė. Megjithatė, pikėrisht ato qė gati-gati dikujt i ishin bėrė tė mėrzitshme, nga ėndrrat e liga, nga fjalėt bosh apo nga takimet e paqėsorėve s’ do dalė kurrė asgjė. Ndėrkaq nė shėnimet pėr njė monografi, kisha theksuar nevojėn e sfidės nė kontinuitet, bile kisha vėnė midis tyre njė skicė se si do tė dukej tėrė ai projekt i dorėshkrimit tė ardhshėm. E dija se njerėzit  mė hynin nė hak, pak ishin lazdruar, ngaqė unė tė shumtėn heshtja, digjesha nė vete, duke u endur vetėm, dhe me kujtimet pėr Dean hyra brenda, sikur flisja me tė, duke dashur tė zbėrtheja tėrė lėmshin e kundėrthėnieve nė qytet. Nė mėnyrė tė tėrthortė kisha shpjeguar se kur do tė shpaloset dorėshkrimi; sepse do tė ketė diē tė veēantė nė tė; sepse ėshtė njė botė nė vete qė flet sesi mund tė pėrmbyset robėria, njerėzit servilė dhe pėr shumė ēėshtje tė tjera.

Deas i kisha thėnė se do tė takohemi nė kafenenė tonė tė famshme. Jo, asaj kurrė s'ia pėrmenda "Art-caffe-nė", ngaqė njėmend vetė emėrtimi i asaj kafeneje kish diē tėrheqėse, ishte njė metaforė tipike dhe mjaft tėrheqėse. Nė anėn tjetėr pėr mungesė tė miqve, unė flisja me tė  dhe kur ia pėrmenda orėn e daljes sime, e vėrejta se preka ēastin mė sentimental tė ndjenjave tė dashurisė. Njė takim tjetėr, ta zėmė jashtė vendit, Dea mbase nuk do tė mund tė udhėtonte, prandaj ajo mė priste te dera e kafenesė. Dhe disa miq tė mi e dinin se unė dhe Dea s'bėnim asgjė tjetėr, vetėm shkruanim apo ia lexonim njėri-tjetrit ndonjė kangjelė mbi dashurinė. Kush mendonte se unė rrija tėrė natėn duke shkruar sesi Dea priste njė dashnor tjetėr nga larg, dhe as i frikėsohej luftės; sa pėr dorėshkrimin s’di pėrse t’ia jepja, mund tė mbetet  pa gjumė gjer nė mėngjes apo s'mund t'i kapė fijet e ngjarjes aspak. Pėr takimin shumė shpejt na hetuan, pėr ēfarė qemė tė shtrėnguar tė ndėrronim vendtakimin. E dija se, edhe nga ajo pikė do tė niste prapė ndonjė ēast tjetėr, mbase mė i vėshtirė, por mė nuk e kisha mė atė ndjenjė, sepse kisha frikė, mos vallė do humbisja tė gjitha. Nganjėherė thėrrisja: "Ej, ju tė marrė s'mund tė mė kuptoni”. Kaloi kėshtu njė vit e gjysmė dhe unė s'mund tė flija i qetė; kish net  qė rrija duke lexuar e shkruar gjer nė mėngjes. S'di as vetė si mund tė qėndroja apo  ēfarė t’i thosha nesėr Deas. Mendoja se edhe ata qė mė shihnin mundoheshin tė vėrenin shqetėsimin,  por nuk dinin se unė dhe Dea kishim rėnė nė konflikt pikėrisht pėr luftėn. Femra qė s'e kupton dashurinė, s'mund tė emancipohet brenda njė kohe tė shkurtėr, apo ajo ishte mė pak se gjysma e dashuruar, ndėrsa unė sipas saj kush isha,vallė?!

"Dea, pse tallesh mė mua?" i thashė njė ditė.

Befas dėgjova zėrin e shterur tė saj, fare tė ulėt, qė i gjasonte njė gurgullime tė lehtė tė ndonjė kroi brenda pyllit tė dendur, tė mbytur nė errėsirė.

"S'di", tha. "Nuk po kuptoj asgjė”.

Vėrtet para syve tė mi tani mė shfaqej njė “grua e egėr”, kėshtu e pata pagėzuar dikur princeshėn. Dhe si gjithnjė vazhdoja ta doja e tė rrija me tė, pa iu larguar kurrė nė asnjė ēast.

 

    *

    Kur mbetėm vetėm, nė kafene hynė dy police dhe Dea u tremb shumė, saqė mezi e qetėsova. Si gjithnjė, nga pamja e tyre shihej malli pėr tė poshtėruar njerėzit, duke mos zgjedhur vendin as viktimėn; gjithēka mori njė pamje tė lemeritshme dhe, pėr aq sa qėndruan nuk llafosėm dot asnjė fjalė.

“Pėrse frikėsohesh?”, e pieta.

“Po ti mė ke thenė se duher ruajtur”.

Vrasėsit, viktimat, dashuria. A thua mund tė kenė qetėsi ndonjėherė apo jo? Ggjithēka ishte tepėr e mėrzitshme, apsolutisht e tmerrshme dhe tepėr konfuze.


V. TUNELI

 

 

 

 

 

FATI I LUFTĖS

 

Askush nuk e dinte ē'po ndodhte nė fund tė humnerės. Atje poshtė ēirreshin minj dhe korba. Dhe pėr t'i ditur disa gjėra apo pėr t’iu dhėnė pėrgjigje tė gjithave lipset kohė e kohė, saqė m’u desh tė largoja tė gjitha manitė e njerėzve bosh. Prapė mė bėhet sikur s’kam njohur Botėn e vėrtetė, por kam tejkaluar edhe  linjėn realiste; nė ēastet nevrike, mė tė vėshtirat kanė mbetur pezull dhe sikur nuk pėrmbjanė tėrė sensin e ndjenjės. Mbretėrit budallenj mashtrohen herė-herė keq, duke thėnė se njė pikė nė pirgun apo mbi trupin e njė lavire vlen mė tepėr se ana tjetėr e Botės. Mania e ndjekjes, poshtėrimit, vrasjeve apo tė ndonjė tregu me drogė vlen shumė mė tepėr pėr ata qė rrinė nė kafenetė e Qytetit tė Humbur. Dhe, pa pasur haber, zėshėm shtiren se gjėrat mbi fatin e botės mund tė ndryshojnė pa ndonjė vėshtirėsi.

Ē’ ėshtė edhe mė e ēuditshme, kėto shėnime nė formė stenogrami i nxora njė natė para se tė bėheshin provat e dramės Verbimi i madh.

Dashuria pėr lirinė ishte mbėrthyer diku poshtė nė pyllth apo nė ndonjė greminė.Tė nesėrmėn prapė dola nė njėrėn nga kafenetė e zhurmshme, aty ku fare pak, provova tė ndieja akoma mė tepėr realitetin e krijuar, por edhe mjaft tė hidhur. U zhvillua njė polemikė e rreptė mes disa njerėzve, qė mendonin se mjeshtėria e heshtjes mund tė shfaqet me sentenca tė shkurtra pėr tė mos shkuar si qeni nė rrush.

 

*

 

Ndėrmjet flakės sė luftės dhe vėshtrimit tė luftėtarit kishte dy dallime; ata qė luftonin dhe ata qė e prisnin lirinė pa derdhur pikė gjaku. Dhoma ime ishte mė tepėr njė odė tempulli; vezullonte drita nė qiell dhe yjet qė magjepsnin njerėzit.

Dhe njeriun e rrėmben nganjėherė tufani i fatit dhe ndėrgjegja.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LUFTĖTARI

 

Njė natė luftėtari Beqir P.nga Fortesa e Drenasit, u zgjua si nė somnambul, e kapi armėn qė ia kish dhėnė komandanti Adem Jashari, e puthi grykėn e ftohtė, ngaqė kishte parė ėndėrr sesi fantazma shėtiste nėpėr oborrin e tij tė mbushur plot me policė e ushtarė. Nėn dritėn e hėnės i dukej se ata luanin edhe valle. Pasi erdhi nė vete, vėshtroi rreth e rrotull, dhe, kur mendoi se i kaloi turbullira, e ndjeu se para tij ishte shfaqur njė hije e zezė, e dehur, qė kish hyrė padiktueshėm nė botėn e tij dhe sikur donte ta zhbėnte pėr sė gjalli. Kurrfarė misteri tjetėr nuk kish parė, pėrveēse  ndihej i vetmuar; mori armėn dhe desh ta qėllonte. Pastaj hija e paidentifikuar sa duhet nisi t'i arsyetohej sesi kishte hyrė gabimisht, pa dhėnė shenjė, nė kėtė natė tė errėt, futė; hija nuk u largua pa u shkalluar.

“ Mė duket se jemi parė mė herėt”, tha ngadalė.

 Por, nuk mori pėrgjige. Edhe fantazma apo hija kish bėrė njė shėti si nė ėndėrr, dhe mė kot i fliste, nuk dėgjonte luftėtarin.

“ Natėn e shkuar ti ishe tek unė, edhe unė sikur nuk tė pashė, desha tė mė shihje, por ti mė shikoje me neveri”.

Pastaj Beqir P., iu rrėqethėn flokėt, sytė iu zmadhuan, bėri njė gropė mė tė madhe para portės sė oborrit, ndėrkaq ishte betuar nė flamur e nė gjak.

Nata tjetėr ishte pa yje, pa hėnė, njė natė edhe mė e mbytur, qė dallonte shumė nga nata e parė. Ndėrkaq, nė natėn e tretė, tė katėrt, tė pestė e kėshtu me radhė, nuk gjeti rrugė tjetėr, veēse t’ia mbathte nė mal. “Do t’ia shtyp kokėn, unė jam kėtu”, tha me mllef.

Atė natė e kish menduar Ferrin, dhe vėrtet ishte njė kaos. Tani nuk pa as sytė e nxjerrė tė ēuditshėm, as kthetrat, as gojėn si tė bishės. Pėrse kish hyrė mu nė shtėpinė e tij, vallė? Ē'kėrkonte?

Ah, ē'ishte zbehur luftėtari Beqir P., pas asaj rrėmuje, por mendja e njeriut nuk rrėmbehet lehtė. Luftėtari gjithnjė shikonte nga dyert e drunjta tė oborrit apo tatėpjetė rrugės nė mos po e shihte akoma fantazmėn. Dhe pasi ajo kishte ushtruar terror tė gjatė, luftėtari iu desh t'i dilte pėrpara, deri nė fund.

 Pastaj iu kujtua se tani ishte komandant i UĒK-sė dhe duhej dhėnė urdhėra, tė zinte istikame, qė ishte e zakonshme pėr ēdo luftėtar tė lirisė...

Dhe atė natė, nė shtėpinė e tij askush s’kishte futur gjumė nė sy.

 

 

 

 

 

 

BOTĖ E PĖRGJĖRIMIT

 

Edhe vetė s'di si ta shpjegoj njė ndodhi, kur nė bibliotekėn e qytetit ia bėhen dy veta dhe kėrkonin njė libėr, qė as ata vetė nuk ia dinin titullin, dhe aq mė keq nuk kisha mundėsi t’iu ndihmoja. S'ishte ndėrkaq e vėshtirė tė nxjerrje disa paranteza nėpėrmjet sentencave tė tyre bajate, qė unė me shkas zura t'i pėrgjoja aty pėr aty, meqė bibliotekistja me ngulm kėrkonte pėrnjėherėsh librin e tyre tė preferuar, kuptohet si gjithnjė ndėr librat mė tė kėrkuar. Por, diē mė dukej  e paqartė, meqė asnjė ekzemplar s' kishte mbetur nė bibliotekė, dhe sa mė tepėr qė  e kėrkonin, mė ngjante si njė komplot mbi kulturėn. Pas kalimit tė paraditės, e ndjeva duhmėn e njėrit, mėrmėrimėn dhe sharjen nė fund tė daljes nga biblioteka. "Jo gjithmonė s'mė ka rėnė tė ndiej fyerje tė tilla", i tha njė mikut tė vet. Dhe tamam,  kur zura t’i shikoja m'u duk se atij tjetrit i lėviznin buzėt, sillte kokėn, duke mohuar tė gjitha ato qė ishin bėrė, dhe qė ai i kishte pare me sy tė vet.

Dikur mė vonė dėgjoheshin fjalė si nė fund tė ferrit "Dialog... ēfarė dialogu? Hė!... Politika...Shekulli i zi...Qoftėlargut nuk i duhet shumė kohė pėr tė pėrmbysur botėn”. E pak mė vonė eca nėpėr rrugėn qė filloi tė bėhej e rrėshqitshme nga njė shi i imėt. Atėherė u binda se sa fort kishin mendur ata dy, pėr tė kėrkuar librin e pėrgjėrimit. Kushedi. Ata idetė e librit tė tyre i kishin nė kokė dhe nuk donin tė neverisnin botėn me budallallėqe. Tanimė isha larguar dhe nga sheshi sikur ndjeja zėrin e tyre mistik:” Kėtu qenka njė botė e shprishur, kini durim kur tė kaloni!”

Po nxitoja tė kapja ndonjė zė tjetėr pėr tė analizuar ēastet nga intima ime, duke menduar se nė mė dhėnėshin pakėz kohė... Por mė nė fund, se si m'u kujtua, gjatė asaj udhe, kur papritmas mė doli pėrpara njė hije e pėrhitur;  mbi kulmin e shtėpive dy mace pak mė tej dhe qentė ndiqeshin mes vete. Mos qenkam nė ėndėrr apo i ndiej kėta zėra nga shqetėsimi i beftė nė kėtė kohė tė luftės, thashė me vete. Dhe nuk desha t'i mohoja vetes asgjė.

 

*

Ata ikėn me cinizėm. Dhe fjalėve tė njėrit:”Do tė kthehemi prapė”, unė iu pėrgjigja: “Kurrė mė”. Ata si gjithnjė e gėnjenin vetveten. Dhe nuk donin tė kuptonin se mua ndėrkaq mė pėrvėlonte njė zjarr parajse.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RINGJALLJA E TRIMIT

 

Herėt mė kish telefonuar Ermali se dje e pamė Trimin, se ėshtė kthyer mes tė gjallėve, i veshur me rroba tė ēuditshme. Dhe, unė nisa tė bredh nėpėr dhomė si i ēmendur, dola nė qytet dhe ende s'arrita tė kuptoja vėrtet ēfarė kish ndodhur.

Por, vėrtet tė gjithė e kishin parė Trimin se si ishte kthyer mes te vetėve, dhe ky s'ishte mė njė trill. "Mė ngutet ta pėrzė Satanain nga kjo tokė, mė rri si barrė nė shpirt!" Ata qė e kishin parė dėgjonin s'mund t'u qaseshin tė gjithave pėrnjėherė. Dhe s’dinin pėr ēfarė tjetėr tė flisnin. Tė gjithė e dinin se Azemi kishte  vdekur, por ja qė njė natė, falė i qofshim Zotit, ai pėrsėri nisi tė bredhte Arbėrisė sė Vogėl, tė largonte ca rėnkimin e nėnave, sorollatjen e horrave, tė spiunėve; donte tė thoshte se unė jam kėtu dhe s'luhet me fytyrėn e atdheut.

Ermali me kėrshėri m'i kallėzonte, ndėrkaq dukej ca i emocionuar, tek thoshte se ai kėrkoi njė ide mė tė qartė, duke shfaqur shprehje tė guximit dhe jo tė frikės.

- Mė sė vėshtiri ka qenė tė shndėrrohem nė njė tjetėr, - tha.

- Pėrse u vonove kėshtu? - e pyetėn.

Nuk u pėrgjigj menjėherė. Gryka sikur i ishte mbyllur, sikur nuk i dilnin dot fjalėt dhe, ē'ėshtė e vėteta, pėr shumėkėnd ishte njė rishfaqje e ēuditshme.

- Dhe poshtė, - duke bėrė me dorė nga dheu, - buron shqetėsimi im, - tha pas pak.

- Ē'ėshė vdekja nuk e di, - tha njė plak, - por ai e di se rron mes nesh.

- Dhe shumė njerėz kanė nisur tė zhduken, tė frikėsohen, - tha.

- Po qėndrojmė sa mundemi, - tha plaku.

Folėn dhe tė tjerė, ndėrsa Ermali mė thosh se gjithkush nisi tė llomotiste atė ēka dinin dhe nuk dinin. Bėnte nxehtė, herė frynte njė erė e vakėt. Tė gjitha gjėrat atė ditė sikur ishin zhvendosur brenda botės sė vet. Dhe, pėrkushtimi kish zbritur nė mesditė, ditėn kur kish gjetur ca kohė t'u thoshte tė gjithėve: "Ndaleni gjėmat, shiheni ē'digjet trupi im!"

Pikėrisht nė atė ēast kish nisur tė bjerė njė mjegull dhe ngrihej si shtėllungė. Ermali mė tha se aty kaloi pak minuta dhe u zhduk pėrtej vdekjes. E disa se Orakulli nuk do tė bėnte kryq, do tė shndėrrohej nė pamjen e tij, por ata qė e panė kurrė mė s’do tė frikėsohen. Sepse vetė Azemi me Shotėn kishin hyrė nė ēdo shtėpi, duke u dhėnė frymė, duke zhburosur pėlcitjen e drithėritjeve pa nevojė. “O Zot, kur do tė heshtė ky gjarpėr i zi, qė ma ka lidhur trupin?". Mezi pritėn ta shihnin edhe njėherė, dhe kundrejt kėsaj plaku iu thosh se ai iku tutje, se tani ka  punė tė tjera. Por njė natė tjetėr, kur ai u rishfaq sėrish, plaku iu afura, fshiu sytė dhe i tha:

- A ti je Azemi? Pa dale tė tė shoh mė mirė, tė shikoj pashė Zotin, duke pėshpėritur: "Mė duhesh, o bir, ti duhej tė ktheheshe mė herėt.

Ishte e pabesueshme, por njerėzit e panė dhe ai nuk tha asgjė tjetėr, veēse t'i porosiste tė tjerėt tė mos bėhen qyqarė, as  horra, atdheu kėrkon shumė nga njerėzit e vet. Si gjithnjė ai fliste mė ngadalė, dhe fjalė pėr fjalė mė tregonte Ermali. Tė gjitha kėto nuk ishin aluzione, por njė shprehje e ēlirshme, qė kish shkrirė natėn akullnajat, kish prishur ortekėt, sepse ai ishte betuar se Arbėrisė mund t'i dalin zot vetėm bijtė e vet.

- Ai ka vdekur, - foli njėri.

- Shuaj bir, - u ngėrmua plaku, - unė e pashė me sytė e mi. Vetė ia kam prekur trupin, parzmėn, flokėt, pushkėn, gati mė ka rrėmbyer vaji. Ēuditesha se si unė jam plakur mė shumė; ai ka qenė krejt pak para meje dhe i thashė: "More Azem, ti ke mbetur i ri, po mė vjen inati!" Por, ai nuk bėzani veē mė tha: "I pėrzė hajdutėt, hafijet, dua ta heq rrezikun nga kjo tokė. Unė ktheva pėr atdheun, dhe s'mund tė rrija dot nė varr".

Disa syresh qė nuk mund ta kapnin imazhin se i vdekuri ishte ringjallur nisėn tė qeshnin me vete dhe, pėr mė tepėr, i prezantonin ato ēaste nė mėnyrė skematike; ēėshtja ishte se ata mendonin vetėm pėr vete, pa i besur dot askujt. Disa, bile e pranonin nė heshtje, dhe flisnin palidhje, dhe ia zinin pėr tė madhe plakut, qė saherė tregonte diē e shkonin me habi; disa syresh e kishin nė qejf luksin, edhe pse kishin lėnė tokėn djerrė, edhe pse pėr ēėshtje tė lirisė s’kishin asgjė. Ata, si dukej I kishin fijet nė tru tė pėshtjellura dhe s'dinin ēfarė flisnin, as ēfarė tė kėrkonin. Tė gjitha kėto, siē m'i rrėfeu Ermali i Drenicės, Azemi i hodhi nė ujė, dhe ishte betuar se pseudopatriotėt janė mė tė kėqinj se armiku. Kėtė e kishte pėrsėritur shpeshherė, edhe pse ndihej fryma e ankthshme e tij. "Njeriu s'mund tė sodisė gjithė skėterrėn", thotė Hygoi.

Vetėm plaku, qė kishin qenė gati tė njė moshe, ishte lėnduar nė shpirt, ishte plagosur qė nė luftėn e Azemit dhe ruante kujtime tė gjalla. Ai kish qenė djalė i ri, dhe mirė e dinte ku ishte krijuar ēeta e parė kryengritėsish. "Frika u zhduk", flisnin dhe fėmijėt, por, ja qė njė Trim tjetėr endej andej-kėtej Drenicės.

Dhe befas pllakosi prapė errėsira, ndėrsa njė djalosh nguli sytė tatėpjetė lugshtajės, para grykės sė shpellės. Nga larg dukeshin shtėpi tė vogla dhe tė vjetra, ndėrsa ato pak mė tė bukurat ishin ndėrtuar mė vonė;shihej njė lloj peizazhi qė rrinte kacavjerrur. Dhe aty, tė gjithė e dinin se jetohej si nė shkretėtirė...

- Ē'kėrkoni nga unė? - e pyeti djaloshi plakun.

Njė re e turbull, pakėz e shėmbėllyer iu ngjit barkut tė Satanait dhe plaku desh volli. Herė-herė shikonte dritaret e kullės, herė sytė e Trimit, pėrmbi valė kujtimi, prapė varre, lot nėnash, gjak i derdhur, dhe sikur iu pėshtollėn tė gjitha me radhė.

- Azemi ėshtė ringjallur, bir!

- I pari i Arbėrisė sė Vogėl?

- Tashti ka dhe tė tjerė, s'ėshtė e thėnė tė ketė vetėm njė trim. Ai zbirit kėtu t’ua heqė frikėn njerėzve, dhe ringjallja e tij s'bėn tė krijojė huti.

Ermali mė thoshte se armiqtė u munduan t'i jepnin njė kahje tjetėr kėsaj historie, duke thėnė e  pėrfolur shumė gjėra, ta rikthenin ndodhjen nė njė akt spektakular, tė rremė, se shpirti qė vdes njė herė nuk ringjallet kurrė mė.

Mania e disave qė ishin akoma ndjekės, prapėseprapė s'e shoi realitetin; ata ishin vetėm trumbetues, qė flisnin e pėrgjonin, nuk e dinin kurrė sesnin e masės.

Kėto qė m'i thoshte Ermali ishin njė dėshmi se Trimi ishte nė mesin e tė gjallėve, dhe ē'pohonin frikacakėt fare s'ishte e rėndėsishme. Disa djem, bile e kishin thėnė: "Po vijmė me ty, baca Azem!"

Plaku kish qeshur dhe kish thėnė me vete se tani edhe nė vdeksha nuk mė dhimbset asgjė, pasi e pashė me sy tė mi edhe njėherė Trimin.

Dhe qielli u shfry me fuqi, ndėrsa Harta e Atdheut iu step Trimit nė parzmė, por ai tė rinjve u tha: "Duam ta shohim tė lirė edhe kėtė pjesė tė Arbėrisė". Plaku u ligėshtua, mbase e kishte nga mallėngjimi ose fytyra e rishfaqur para tij e bėri tė brengosej. Mund t’i ketė ngjarė qė nuk ishte ai,apo ishte nė ėndėrr. Pėr tė kuptuar se ē'po ndodhte, ai mbajti vesh, dėgjoi se akoma Trimi qėndronte nė Arbėri, por pak mė tej, nuk lėnte dot hafije dhe armiq tė shkelnin tokėn e tij.

 

*

Ermali desh tė mė rrėfente edhe diē tjetėr nga ajo ditė, por shumė shpejt tė gjithė e kuptuan se tani kishte dalė njė trim tjetėr, dhe ai ishte vetė Adem Jashari. Me tė kuptuar, disa ishin ngashėryen sė tepėrmi, sepse ush­tarėt e tij kishin vendosur tė ballafaqoheshin me fatin e atdheut.

 

 

 

SHKRIMI I GJALLĖ

 

Libri pėrherė ėshtė i vendosur  si gjithnjė nė bibliotekė. Ai qė e lexon mund tė quhet i dijshėm, por shpeshherė ngjan tė mos dalė nė dritė e vėrteta, pastaj ai ndien njė lumturi tė ēuditshme. Biblioteka e vjetėr shtrihej mbi njė fushė pranė liqenit dhe ishte ngritur mbi njė qytet tė rrėnuar nga tėrmeti. Nė kohė tė paganizmit flisnin me pak fjalė, ndėr tė tjera thuhej: "I gjithė Shkrimi ėshtė frymėzuar nga Perėndia". Fjala shkrim do tė thotė lexim, tė ngulitėsh mendjen dhe nga shkrimet e tjera tė mėsosh gjėra tė reja. Njėherė nė njė kohė njė besimtar pagan kishte hyrė nė tė dhe pasi zbriti shkallėt ra nė bodrum, nė midis tij ishte njė basen, pėrreth me gurė, ndėrsa pėrballė tyre vetėm pergamenė e shumė gjurmė mbi gurė. Pastaj ngriti kokėn dhe kur pa tavanin e lartė, prapė shikoi anash, saqė gati qe lemeritur nga frika. Nuk shpjegohet dot se ē’frikė ndjente, por pasi trokiti nė njė derė tė ngushtė iu dėftua njė plak me mjekėrr, qė nė qytet i thoshin filozof. Prapė trokiti nė njė portė tjetėr, por aty   askush nuk iu pėrgjigj. Pak mė vonė e kuptoi se kėtu nuk flitet me zė, njerėzit nuk bėzajnė, as kėrkojnė ndonjė pėrgjigje tė vaēantė.

Eci edhe pak dhe hyri nė njė dhomė mė tė ndritshme. Mori njė libėr tė trashė dhe u mundua tė zbulonte diē nga historia e vet; prapė i ra derės ku rrinte plaku, por ai me gjasė kishte dalė mė herėt. Askėnd nuk e pa dot, askush nuk iu afrua. Unė e gjeta dritėn e botės sime, tha me vete.

Pak mė vonė plaku mendoi tė dilte nė qytet, por nuk i bėnin kėmbėt. Pėrse s’ kishte dalė pak mė herėt e tė kthehej prapė. Dhe tani ndenji pak mė gjatė, duke menduar se do tė ndiente diē mbi kohėn e kaluar, vuajtjet, dėnimet dhe sakrificat e bėra pėr liri; ai qė donte tė di pėr Shkrimin e Gjallė, midis atyre labirinteve sall mister desh ta njihte njė botė tjetėr nga ato qė shihte pėrditė. Qė tė bėhej mė e qartė tėrė ndodhia, dikur , pas disa orėve  filloi tė shfletonte disa faqe tė njė libri tjetėr, e tė njė tjetri, dhe hasi nė njė ndonjė fjali tė apostullit. "Njeriu natyror nuk i rrok gjėrat qė janė tė Frymės sė shenjtė; pėr tė janė marrėzi dhe nuk mund t'i njohė; sepse ato gjykohen frymėrisht". Ai e pėrsėriti disaherė kėtė maksimė dhe u mundua tė bėjė njė sqarim tė efektshėm. Qenkan mendime tė holla, tė ēuditshme, paskan njė simetri tė natyrshme dhe nuk kuptohen aq lehtė. Pas pesė e mė shumė orėsh doli nga biblioteka me shkrimin e ruajtur  nė kujtesė. Kishte hequr disa paragjykime ndaj disa gjėrave tė kota, dhe ishte pajtuar me plakun e menēur se njeriu duhet tė formohet nga shkrimi dhe leximi vetjak, tė mėsojė mbi filozofinė e jetės apo nga ndonjė histori tjetėr, qė bart nė vete dhe mesazhin universal.

Megjithatė, prapėseprapė nuk ishte i lumtur, ngaqė sapo doli nga pallati magjik, me ato pėrjetime tė ēuditshme, iu desh tė hynte nė kasollen e ftohtė, ndėrsa njerėzit e tij e shikonin vėngėr kur nisi tė flasė.

Epo brenda asaj bote kam parė qytetėrimin dhe, Shkrimi i Gjallė mė ka udhėzuar sesi ta mund erėsirėn, brengėn, vetminė…

 

Dhe, ata qė e dėgjonin pėr herė tė parė edhe filluan tė pėshpėrisnin, duke thėnė se plaku paska luajtur menē. Pastaj ishte zhvilluar njė dialog i mallėngjyer, gati-gati si nė ėndėrr, ndėrsa ai kishte thėnė: “Jeta ime, dashuria ime, lumturia ime. Ah!”

 

 

 

 

 

SAGA E HARRUAR

 

I

Ende e mbaj mend ēthurrjen e njerėzve tė ikur nga qyteti i braktisur. Njė histori e pikėlluar, nė tė cilėn ishte vijėzuar pika e dhembshme e kohės. Ato ditė pėrjetova mbase krizėn mė tė madhe nė jetėn time. Ēaste tė ndryshme trazimi mė kujtoheshin, dhe kohėn s’mund ta ndalja dot.

- Na i piu dreqi mendtė, - foli njė grua qė e kisha pranė.

Dhe e futi dorėn nė xhep pėr tė nxjerrė pakon e cigareve.

Ajo e mbajti tė tillė gjersa ikėn tė gjithė, kurse pakėz mė vonė nisi tė zemėrohej nė vete, dhe, duke mėrmėruar, tha:

- Tė gjithė paskan ikur, vetėm kėta horra sillen nė qytet si tė ēmendur.

- Hė, e nervozojnė vetėm veten dhe askė tjetėr,- i thashė.

Ēfarė manie. Hoqi syngjerin, priti njė ēikė tė mbaronte zhurma qė vinte nga sheshi, pastaj tė nisej sėrish, duke thėnė: "Korbi desh m’i nxori sytė, o Zot!"

Unė, ndėrkaq u shtriva mbi bar dhe po vėshtroja qiellin; kroi i shterur i qytetit Ulpianė dukej si varr nėn dritėn e hėnės; korbi desh tė mė verbonte pėr sė dyti; dukej shume i zemėruar. Herė fluturonte rreth meje, herė nxirrte nje zė qė tė fuste lemeri. I gjori korb, thashė me vete, si nuk e di qė edhe vetė do tė verbohet njė ditė.

- Po saga ime, - tha pas pak gruaja me cigare nė dorė. - Oh!

U dėgjuan hapa tė zhurmshėm qė afroheshin ngadalė; mė dukej se bėheshin gati qė t'i lironin tė braktisurit, tė ikurit...

Frymė e tyre pėrzihej me ngashėrimin qė ishte i pashpjegueshėm; vrasėsit kishin pėrfituar nga rasti dhe kishin humbur tė drejtėn e gjėllimit tė njerėzve,  qė prisnin tė vetmuar; ishte njė natė e pazakontė, qė s'kuptoja dot as ikjen e korbit. Ėndrrat mbi tė dhe saga e harruar valviteshin si ujė deti. Njė pafajėsi e tillė nė njė tis tė errėt mė kujtonte kthimin e Konstandinit me kalė. Por, saga tani ishte pėrhapur me tėrė pikėllimin e vet nė qytet, dhe korbi e kali qenė ndalur tė dytė; gjithēka kishte marrė njė pamje tė ēuditshme dhe shumė tė paqartė. Kur filluan sėrish udhėtimin, e pashė sesi njė Hije e Zezė u printe armiqve dhe s'tregonte dot asnjė shenjė venitjeje. Pėr shumėēka ishte e madhėrishme, por, ja tani mė dukej e zymtė; njė kėngė e moēme vallė po kthehet sėrish. As hukama e lemeritshme e njė tė vdekuri i vėnė mbi deren e llamarintė nuk pakėsoi pikėllimin e vėrtetė tė gruas sė bukur.

- Paē uratėn!, - mė tha njė burrė qė s’donte tė ikte askund.

-_Pėrse vallė mė uron? - e pyeta.

U zgjua si njė hije e vrenjtur, para shtėpisė sė braktisur, qiti dorėn mbi vetulla dhe shikoi nga Fusha e Mėllenjave.

- Ja, atje ėshtė varrosur lumturia ime, - tha. - Edhe kali im vjen qė andej bashkė me korbin.

U hap pėrsėri dera dhe nga shkallėt zbriti me fener njė grup tjetėr njerėzish. Njėkohėsisht e dėgjua njė zhurmė e lehtė, por unė shpejt nisa gropimin, s'di nė cilin kėnd tė shtėpisė, dhe nga aty nxora dorėshkrimet qė kisha fshehur dikur, ishin ato shėnime qė mė duheshin tamam pėr njė roman.

Korbi qė ishte zgjuar, mė doli pėrpara, ishte edhe i uritur, dhe nisi tė m'i kafshonte gishtėrinjtė, saqė desh ma zhveshi lėkurėn. Pjesa e sipėrme e trupit tim u shndėrrua nė gjak. Pastaj fluturoi tej hapėsirės, duke bartur njė copė mish nė sqep. U bėnė dy veta qė mbanin diē nė gojė. Prapė e njėjta udhė, i njėjti akt i flijimit. Tė gjitha mė dukeshin fantastike. Kur mė panė, disa bėrtitėn tė trazuar:

- Ja njeriu qė pat humbur bashkė me sagėn.

E thonė nga zemėrimi, tashė me vete. Unė prapė do tė flas me dashuri.Pėrse tė flisja pėr  mallkimin.

- Nuk bėn tė vdesė saga, - mė tha gruaja qė ishte lodhur nga pritja.

Kali u qetėsua ca, po unė hodha shikimin tej fushės; korbi krrokaste sipėr meje, duke kėrkuar akoma mish tė freskėt... Mbylla sytė dhe pa ndonjė kundėrshtim fillova tė rėnkoja. Dielli i zi filloi tė m'i verbonte sytė; ata qė kishin biseduar pakėz mė parė me mua nuk i pashė dot; ē’e kish gjetur korbin nuk e dinte askush. Ē'ėshtė bėrė me sytė e mi? Eca dhe njė ēikė, dreq o punė. Njerėzit qė kanė mbetur pa gjėnė mė tė bukur ndihen pėrherė tė pikėlluar. Mora njė pjesė nga dorėshkrimi, e vura para vetes dhe me dhembje shėnova nė mes tė njė faqe, me njė  kaligrafi tė shtrembėr: “Saga e harruar”.

Kush e solli sėrish sagėn, a u lirua njeriu i syrgjyrosur apo dikush tjetėr e kishte thenė dhe kishte ikur?! Pastaj unė do tė mbaj mend pėrherė gruan e rrėmbyerr dhe njerėzit qė ikėn nėpėr botė, e mbi tė gjitha atė korbin qė desh tė m'i zhbironte sytė.

 

II

Pushtuesi pėrpėlitej nė agoni, njerėzit edhe pse ishin larguar, prapė me kohė do tė kthehen. Ēfarė faji kam unė, vallė? Po saga ime?

 

 

 

 

 

KAFENEJA 

 

Kisha dėgjuar tinguj tė pianos dhe tė violinės. Mė bėhej se ekzekutonte vetė Mozarti. Sė pari mė pėlqenin ata tinguj dhe ndieja kėnaqėsi, edhe pse ishte njė ditė me zemėratė. Mirėpo, valėt e dhembjes pėr njė ēast m’u desh t'i largoja, shqetėsimin ta pėrplasja diku larg, shumė larg nga ky qytet; kėto valė qė mė kishin kapluar tė m'i zbuste sė fundi njė Helenė tjetėr. Sepse saherė vinte tek unė, sillte me vete ato pak poezi qė i lexonte me muzikė. Tani ishte krijuar njė moment tjetėr dhe herė-herė fitoja pėrshtypjen se gjėrat mund tė ngatėrrohen pamėshirshėm.

- Tė pėlqyen vargjet e mia, - i thashė.

- Ah, vargjet!, - mė tha.

Dhe kjo s’ishte njė surprizė, saqė kur u ēua tė ikte, tingujt e fortė tė muzikės dhe vokali im  i dridhur e ndaluan pėrsėri.

- Arti nuk do fjalė, - i thashė.

- E di,- tha pėrvajshėm.

- Nė veēanti poezia, - i fola.

Me njė ritėm tė ngadalshėm dolėm nga "ART-caffe”. Ajo u nis  tatėpjetės,  pastaj u kthye sėrish tek unė, e mė tha:

- Mirupafshim!

- Po ikėn?- i thashė,- nuk do kthehesh mė?

- Nuk e di, - tha dhe u largua me lot ndėr sy.

Edhe kjo dashuri ikėn si njė kadencė muzikore, e luajtur nė mėnyrė tė ērregullt nė njė kafene tė rrugės kryesore tė qytetit Ulpianė.

Se ē'zė magjepsės, thashė me vete, duke e shikuar Helenėn, qė shpejtonte pėr nė shtėpi...

Dhe pas njė muaji, madje nė tė njėjtėn ditė sapo dola nė qytet, e pashė Helenėn duke vajtur nė teatėr.

- Eja,- i  thashė,- tė pijmė nga njė uiski, e kemi merituar. Apo?

 Mirėpo, aty nuk ishin mė as pianoja as violina. Njė karrige e vjetėr, si gjithnjė e vetmuar, nė qoshen e majtė tė kafenesė, dhe njė gotė e pėrmbysur. Ē'imazh i ēuditshėm, thashė ngadalė. Nga ana tjetėr, kamarieri m'u afrua ngadalė dhe rrinte si mumie nė kėmbė pa bėrė zė.

- A bėnte dikur muzikė njė pianist i njohur kėtu?,- e pyeta.

Ai rrudhi krahėt.

- Pra, nuk keni dėgjuar asgjė pėr kėtė kafene?- e pyeta prapė.

- Unė kam ardhur mė vonė, nuk di ē'ka ndodhur mė herėt,- foli prajshėm.

Asaj nuk i kishte kaluar akoma zemėrimi,  sikundėr tingujt e pėzier tė orekstrit tė ri.

 Mė vonė ajo kish vajtur diku nė Evropė, ishte munduar tė bėnte diē, por mė kot. Pastaj njė ditė ishte ishte kthyer me mendimin se mund tė pėrtėrihej romanca e dikurshme, do tė  hipnim sėrish nė atė karrocėn e vjetėr, qė tė dėgjonin ata tinguj simfonik, tė zjarrtė nėn aureolėn e lirisė.

E shikova njė copė herė fytyrėn e saj dhe, Helena vėrtet kishte ndryshuar shumė, dukej shumė e lodhur, si njė pikturė brenda kornizės, e vrugėt dhe tepėr e tejdukshme.

 

*

Ah! Ēfarė paradoksi. Nė mund tė  ndodhė gjithēka, porse dashuritė e humbura, tė braktisurit nuk  takohen lehtė mes vete, edhe pse shpeshherė ia pinė gjakun njėri-tjetrit.

 

 

 

 

ABELI

 

Kish mė se tre net qė e kishin maltretuar rrugės, dhe kur iu kish thėnė se unė dua tė jem i vdekur, e kishin pėrplasur nė dhomė, duke ia zgjatur njė kashore bukė. Pak mė vonė filluan t’ia thyenin edhe dhėmbėt; mbase edhe e kishin pėshtyrė tė udhėkryqi i sheshit; tė gjithė i mbyllėn sytė kur u ndan prej tij. Qenė ata, qė e kishin marrė pėr ta denoncuar pėr qejf tė vetin apo tė vėllanė, ndonėse askush s'mund tė jepte kurrfarė pėrgjigje. Ia kishin bastisur edhe  shtėpinė, ia kishin marrė gjėrat mė tė vlefshme, dhe mė kot iu thoshte se unė s'rroj dot kėtu, kam ikur nga toka ime dhe rri  me Zotin tim lart nė qiell. Kur ishte zgjuar, brenda atyre katėr mureve ia krisi njė fishkėllime tė ēoroditur, gjersa dridheshin edhe gjėsendet. Abelit qė ishte spėrkatur me gjak, i pėrfytyrohej sėpata para cungut tė derės dhe nuk qetėsohej dot. Prapė e  pa Djaloshin, por nuk i kujtohej fytyra e tij; e dinte se ai kish ndėrhyrė nė konfliktin e fundit, ia kish thėnė njė fjalė, pa dyshim pėr tė fillur tė mos besonte apo, duke ndenjur si qyqar, insektet t'ia brenin mishin e copėtuar. Ishte njė tundim i llahtarshėm, me kokė tė prerė, me sy tė nxjerrė, me krahė tė thyer; nuk ia lejonin ta shikonte as zonjushėn Laurė, qė kish ardhur nė ēastin e largimit tė frikės, dhe sapo e thirri: "Abel, ku je?" Ai ngriti kokėn, u mundua tė lėvizte pakėz, por insektet i kishin hyrė thellė nė trup; as mund t'i shtrinte duart nga ajo; dėshi t'i thoshte mė kanė sakatosur, se njėri ėshtė ai Djaloshi, qė mendoja se ishte zhdukur dhe kurrė mė s'do tė kthehet. Megjithatė, u step kur pa sytė e zmadhuar tė saj, saqė gati u ēmend. Kėtė e ndjente me krenari, duke bėrtitur sa mundte: “Unė tani gjendem lart  nė qiell!”. Dhe, vėrtet kur Laura ndjeu se ai prapė po fliste, u nis udhės tatėpjetė, pa i thėnė as lamtumirė.

Pas disa ditėsh, apo pas njė  kohe mė tė gjatė se sa paramendohej, tė gjithė ishin tubuar te varri i tij; kishin bėrė ndonjė uratė me vete dhe disa shenja, ndėrsa nga ngjyrėrat qė vizatonin zakonisht dominonte ngjyra e kuqe. Disa syresh shikonin xhepat nė mos vallė u kish mbetur ndonjė shenjė. I vdekuri, Abeli, qė kish rėnė viktimė nga tė vetėt ishte pėrzier me simbole tė tjera dhe, nė ēastet e fundit deshi  tė fliste, por s'dinte se kujt; vetėm Djaloshit iu kujtua se s'duhet folur me pėrgjėrim; ai tanimė ishte i vdekur. Le ta zėrė ankthi, dashuria e tim vėlla ėshtė e pėrgjėruar dhe kjo s’ėshtė tjetėr veēse njė farsė; disa tipa kishin nisur tė dyshonin nė fletėzėn e nėnshkruar, mirėpo njėri si me i menēuri iu afrua ngadalė krejt, thjesht dhe i pėshpėriti diē nė vesh. Dhe fletėzėn me nėnshkrime e fshehu, qė tė mos mund t’i binte kush nė gjurmė, do tė thotė e fshehu apo mbase e varrosi. Ky lajthim i llahtarshėm e kish vrarė pėr sė dyti Abelin; njė tjetėr kish thėnė: "Unė s'dua tė fshihem dot". Nė atė ēast m'u afrua vetė zonjusha Laurė, mė preku nė krah; iu kish mbushur mendja tė mėsonte diē mbi terrorin, filloi tė llastohej, nė atė fushė si odė; shtyhej me faqen e mbėshtetur mbi krahėt e mi, gati e mori gjumi dhe kur arritėm nė qytet, hapi sytė, e vuri kapelėn nė kokė e mė tha: "Unė jam vetėm njė i marrė, qysh paskam mundur tė tė braktis". Ra pėrdhe, desh e theu kokėn, dhe, duke e marrė njė bas tė pėrhitur nė dorė foli diē pėrēart; akoma nuk ishte bindur pėr humbjen e Abelit; diēka e pakufijshme e kaploi, nuk ia gjente dot vetes ilaēin, por, megjithatė, as Djaloshi qė tani e shpallen kriminel nuk ishte i qetė assesi.

Atėherė, erdhėn lajmet e para se Abeli bėri njė denonicim shpirtėror, dhe kish tre ditė qė shkrumohej mbi gur. Koka i rrinte vrarur, sytė i kish tė tejdukshėm;  kėmbėt i kish shtrirė mbi dhe tė vet; dikush deshi t’ia hiqte gjakun, shkrumbin mbi kėmishėn e kuqėrremtė, por prapė dy veta  si hije djalli e kapėn dhe e futėn brenda nė odėn e errėt. Djaloshi prapė ia nguli sytė, e pa se ēfarė kishte ndodhur; e kuptuan kush ishte vrasės. Pastaj u dėgjua njė klithmė si nė ėndėrr, dhe tanimė asnjėri nuk e mori seriozisht rėnien e tij. Gjithēka tjetėr mbeti enigmė dhe njė rrėfim tepėr i  ngatėrruar.

 

*

 

Tani pėrpara kufomės njė tjetėr fytyrė, krejtėsisht e panjohur donte tė bėnte njė akt tė ēuditshėm, diē krejt tjetėr. Pastaj qeshi dhe iku duke u zgėrdhirė nė shenjė ironie mbi vdekjen makabre.  

 

*

Ē’gjė e ēuditshme! Disa qė ishin aty nga fillimi nuk e dinin ē’kish ndodhur, kurse ata qė vetėm kishin dėgjuar e dinin shkakun e vrasjes. Ishte vetė historia apo ironia qė e talli fatin. 

 

 

 

 

 

 

 

VEGULLI DHE ARGĖTIM

 

Njė ditė e trazuar, pakėz me diell, Donika erdhi tek unė dhe shkuam nė teatėr. Kurrė nuk e kam tė qartė se si u pėrvodh dhe nisi qė nė fillim tė bisedės tė mė akuzonte pėr humbjen e dorėshkrimit apo pėrse s'ia kisha botuar librin me poezi, qė ma kish sjellė para disa muajsh.  Bukuria magjepsėse e saj kish diē tė mahnitshme, pothuajse tė pakapshme, por herė-herė engimatike.

Po vallė, nė kish rėnė nė dashuri, nė Ulqin gjatė verės apo ēfarė mund t’i ketė ndodhur? Dhe pas atij pezmi qė e kish shfaqur ndaj meje, njė tė shtunė e zbrazi tė tėrin; bėhesha sikur nuk kuptoja dot asgjė; vėrtet mė vinte keq ta fyeja.

Tė nesėrmėn prapė erdhi tek unė; kish vėnė syze bojė qielli, ia dėftova pikėllimin, por s'desha t’i thosha filozofira. Njėherė mė kėrkoi falje, kurse kur desha t'i rrėfeja diē pėr Nju-Jorkun, nuk u durua pa mė thėnė: “Kėto qė m’i thua janė vetėm ėndrra”. Por, megjithatė, ato qė ia thosha nuk ishin trille, dhe pastaj kur ra muzgu, nisi tė mė vardisej vetė e para. Ia preka buzėt  me gishtėrinj, dhėmbėt, flokėt, dhe kur filluam romancėn e puthjes, ajo u largua me tė shpejtė, nxori njė pasqyrė nga ēanta dhe, duke u shikuar nė sillte kokėn ēuditshėm. Unė mendoja ndėrkaq nė mos vallė ishte njė tjetėr, ngaqė mė ngjante nė atė terr si hije dhe ssesi Donika, qė e kisha takuar mė pare. Tani krijova njė imazh tjetėr, ku ēdo gjė mė dukej si nė njė rrjetė ku s’mund tė zgjidhet enigma. Mos vallė ishte ndonjė fantazmė apo vetėm jam futur nė lojė me dikėnd me maskė, pėr ēfarė do tė humbisja medeomos lojėn. Ē'ishin gjithė ato rrufe qė mė ngatėrroheshin aq lemeritshėm? Ē'ishin ato fjalė qė s'm’i ndjente dot Donika? Ē'ishte nė fund tė fundit gjithė ai gaz histerik i saj, qė nganjėherė mė dukej si dele, nganjėherė si dhelpėr, saqė desh tė mė ngulfaste pamėshirė? Mos kish bėrė gjė nė det? Mos e kish dhunuar ai poeti ēallatan, dhe tani vinte tek unė, duke zbrazur mllefin e saj. Gjithmonė isha nisur nga pika reale e perceptimit tė ngjarjes, qė tė mund mė lehtė t'ia qėlloja. Mė vonė fytyrėn e saj e pata ngatėrruar shumė me atė tė Teutės, saqė njėherė pata thėnė me vete, se ndaj kėsaj duhet tė sillem mė ndryshe, dhe tė mos e dua aq shumė. Kujt t'i besosh? Donika filloi me ato prirjet e saj tė llomotiste, dhe kur i thashė se tė qarėt ėshtė krenari pėr dashurinė, e pashė sesi e dridhte kokėn, duke u zgėrdhirė, madje as qė deshi tė ndiente. Si duket e kish kuptuar vegullimin, qė ia kish bėrė Kabili, dhe tani qė rrinte pranė nesh si dehur, nuk ēante dot kokėn, as i interesonte romanca e verės, bile as qė mėrzitej dot...

" Pėrse nuk pranove dashurinė qė tė ofrojė Kabili?", e pyeta.

"Ai nuk ėshtė ylli im", mė tha.

Qė tė evitohej konflikti, e pashė se nisi tė largohej nga tema dhe zuri tė dridhej. Nė hapėsirėn e mendimeve tė saj kushedi ēfarė ėndėrronte; aq i druhej vetmisė, edhe pse  dukej si pėhrri, por nė brendi kishte njė shpirt lubie. Por tani rashė hall dhe fillova ta ndieja krejtėsisht ndryshe. I thashė: "Po ndahemi!" Uli kokėn, doli me rrėmbim, trupoi rrugėn kryesore, ndėrsa mua mė bėhej se si nė vesh mė hynte zėri i saj:

"Eh, ēfarė mė bėre!"

“Por, unė s’jam pėrbindėsh”, i thashė.

Mė vonė zuri tė heshtė; poshtė nė lagjen ku e kishin vrarė paramilitarėt atė studentin e mjekėsisė dėgjohej njė angullimė qensh. Donika kish frikė se do ta ndiqte ndonjėri dhe m’u desh ta pėrcillja gjer nė shtėpi.

 

*

Ēfarė ishte ajo? Mos ishte njė lavire qė kėrkonte vetėm tė argėtohej apo njė vegullim fantasatik? Mani e sėmurė dhe jashtėzakonisht mjegulluese.

Dhe ajo kishte frikė.

 

 

 

 

 

 

 

 

LETĖR

 

Mund tė mos jetė e besueshme pėr dikė, por ditėn e largimit tend kam shėtitur sall mėrzi nė qytetin U., tė rrethuar me policė. Dikur kam shkuar nė kafene, por mezi i shihja njerėzit; e shikoja vetėm karrigen ku uleshe ti; mė kujtoheshin dhe ato pak gjėra qė i mbaje nė dorė. A nuk tė kujtohet kur u pamė nė autobus, ti ēuditėrisht shkoje nė teatrin e qytezės N., kurse unė pėr nė Pr. Ishte vjeshtė e vonė, njė mot i nxehtė si nė verė... E ndieja veten tė vetmuar, por kur tė pashė, thashė e gjeta njeriun tim, o Zot! Tani si mė ka kapluar kjo vegulli,  nuk takohemi dot e largimi yt sa shumė zgajti. Nuk e di nė dėshiron tė takohesh me mua apo nuk ndien asgjė? Mė kanė thėnė se ti vetė e pėrgatite largimin, ndėrsa mua kurrė s'mė ka shkuar mendja tė ndahem prej teje. Nėse do ta lexosh kėtė libėr do tė kujtohen tė gjitha. Mendoj gjithnjė dhe akoma mendoj se ti nuk mendon pėr ndonjė takim tė sėrishėm. Kėshtu ndodh me ata qė nuk e kuptojnė dashurinė, harrojnė romancat e kaluara, por mirė unė do tė vazhdoj tė shkruaj pėrsėro. Po prapė fillova tė shkruaj, tė shėtis nėpėr Ulpianė si i humbur, ndėrkaq nuk mė bie ndėrmend tė shikoj askėnd  tjetėr. A tė kujtohet kur njė tė shtunė zbritėm te Kroi i Mbretit, udhėtuam nė pikė tė vapės gjer nė qytezėn tėnde; nė pėriferi tė saj, akoma shumė tė putha, e ti fillove tė qash…E di se je kthyer disa here, por nuk mė ke kėrkuar. Nuk di sit a shpjegoj kėtė, por si do tar rėfeshe ti. A mos vallė me kaq kaa mbaruar ēdo gjė nė tu? Merri kėto fjalė si tė duash, unė prapė dal nė lulishten e Ulpianės, rri pakėz aty, vazhdoj tė  shėtisė vetėm, por ti mė mungon, dhe nuk tė takoj kur mė duhesh. I shikoj blirėt, ulem nė shesh dhe kujtohem. Nganjėherė mė kap mall; mė duket sikur shėtis me njė princeshė, por kjo nuk mė ndodh shpesh; tė kėrkoj dhe ja nuk tė gjej dot. Pres tė bjerė njė shi dhe tė mė lag tė tėrin, ose tė humbas diku larg-larg dhe kurrė  tė mos dėgjoj asnjė fjalė pėr “dashurinė” tėnde tė thyer. Gjithēka mbse sikur tė ėshtė bėrė e largtėt, e panjohur. Shpeshherė them me vete, nė mos vallė t’u prishur mendja apo ēfarė ka mundur tė ndodhė me ty. Pėr njė moment sikur i harroj tė gjitha dhe kujtoj prej fillimit, tė mendoj sėrish pėr ty, dhe e kam tė vėshtirė tė ēlirohem nga kėto ndjenja. Dhe ti rri akoma larg, por kurrė nuk do tė fitosh asgjė vetėm monotoni dhe mėrzi. Apo ndaē harromė, harromė dhe mos krijo ndjenjėn se nė botė ekziton vetėm ti. Ti ishe dikur njė mbretėreshė, kurse tani s’je tjetėr veēse njė lubi. Ē’po ndodh me ty, vallė?


 

 

 

 

 

HISTORI

 

Njė tė shtunė, gjumi mė doli paksa herėt, dhe profesor Howerdi na i solli gazetat e ditės. Ai zakonisht zgjohej herėt dhe dilte tė shėtiste. Pas kafesė qė e pimė filloi tė  shpjegonte diē nga lufta qytetare nė Amerikė, sepse pikėrisht atė ditė, ishte Dita e Lirisė sė Amerikės.

- Do tė dalim nė qytet sė bashku.

- Me gjithė dėshirė,- i thashė.

-    Nė Messiah College, nė bibliotekėn e qytezės e kam gjetur librin e Noel Malkolmit, qė bėn fjalė pėr historinė tuaj,- foli ngadalė.   

Me Gentin bisedonin diē edhe pėr helenėt dhe Luftėn e Trojės.

- Tė gjitha duken tė kenė qenė trille apo rrėfime tė shkruara dikur moti,- tha si me shaka.

- Nuk e di, - i thashė.

- Pandehma mbase nuk qenė tė gjitha,-tha dhe ofshani.

- Edhe demonėt qenė tallur shpesh,- ndėrhyri Genti.

- Si jo,- tha ai.- Nuk e ndienin si duhet njeriun, si juve pushtuesi i ēmendur.

 - Megjithatė, ka ndodhur lufta, gjithēka mė duket se ėshtė zhbėrė, janė djegur shtėpi, e janė vrarė edhe shumė njerėz. Njerėzit, njerėzit, zoti profesor,-i thashė ngadalė.

- E di, - ma ktheu.

- Ah, e dini,- tha Genti. – Koha do tė bėhej e mėrzitshme sikur tė mos kishit ardhur.

- Me gjasė biseda jonė tani po merr njė kahje tjetėr,- tha z. Howerdi.

- A e dini se ju lutem luftėrat e moēme kishin njė rend,- i thashė,- tani nuk e di sesi bota moderne e lejon njė egėrsirė tė ushtrojė kaq dhunė, z. profesor.

- Keni tė drejtė, - tha.

Pas pimė dhe nga njė lėng, u zgjuam ngadalė dhe vajtėm gjer nė Bibliotekėn Nacionale.

E shikova atė njeri tė mirė sesi ecte ngadalė dhe mendueshėm. Mė tė arritur te hyrja e bibliotekės, pasi e kuptoi autoktoninė e saj,  e pashė se si sytė iu mbushėn me lot.

Pasi bėri disa hapa, prapė u ndal dhe tha:

- Ėshtė bėrė njė mėkat i madh. Kriminelėt!

Po, ishte vetė Satanai, qė  e kish mbushur botėn pėrreth me mistere, duke vrarė ditė e natė, gjersa u shndėrrua nė njė vrasės famėkeq.

- A nuk e sheh se sa i njohin gjėrat,- mė tha Genti kur u kthyem.

- Ėshtė e vėrtetė, por rasti ynė ėshtė diē krejt tjetėr,- i thashė.

 

 

*

 

Qielli u nxi nga retė. E ndieja luftėn dhe atdheun qė ziente nė flakė. I dėgjoja gjėmat e nėnave, por dhe shkrepėtimat e trimave. A thua tėrė jetėn do tė vuaj?!

 

 

 

MARSHI SHPIRTĖROR

 

Dritė.Terr.Mesditė!

Para Teatrit Kombėtar u mbajt njė minutė heshtje. Njė minutė pėr tė rėnėt, pastaj njė homazh i gjallė, i mijėra njerėzve nė sheshin Nėna Terezė. Tė qėndrosh mes tyre ėshtė njė mrekulli.

Fryma e gjaku njė janė. Ka pak qetėsi para fillimit tė marshit. Ēfarė qetėsie. Nė rrethin e Drenicės, tė Gjakovės, tė Deēanit bėhet luftė, ekziston njė shtetrrethim i plotė, dhe atje vriten njerėzit nė prag tė shtėpisė, por trimat edhe luftojnė.

Amerikės nuk i duhen shumė kohė pėr ta zmbrapsur kėtė kriminel dhe pėr tė vendosur paqen nė Kosovė. Pėrse tė mbytemi nė heshtje, pėrse tė ketė qetėsi? Dhe qetėsi nuk mund tė ketė.

Zhurmė e pazakontė nė kėtė shesh. Nuk zbehet lehtė kjo qetėsi dhe, njėkohėsisht s'ėshtė si dikur. Pse heshtje? Pse qetėsi? Pėrse tė mos  bėhet edhe kėtu mrekullia?

Terri tė bjerė pėrgjithnjė.

Terr. Pse terr?

Qetėsi. Pse gjithmonė qetėsi?

Gjithēka qė prej kohėsh ėshtė konfuze. Asgjė s'kuptohet qartė. Vėshtrimi i njerėzve nė shesh ka njė botėkuptim njerėzor, ėshtė njė ecje qiellore.

Dhe, prapėseprapė, ata qė ishin aty vazhduan tė ecnin.

Pastaj pyetėn pėr parajsėn. U deshėn. Ndonjėri pėrsėri do tė kish ėndja ta shihte tė dashurėn.

Dhe, ja pikėrisht, nė 12 e 30 ata u takuan nė A end A.

“Sa bukur ėshtė ta duash dikė”, tha Djaloshi.

“Ėshtė fjalė e bukur, fjala dashuri, por   liria ėshtė edhe mė magjepsėse”, tha Vajza.

 

*

 

Pastaj dikur vonė, pasi turma ishte shpėrndarė, papritmas, pas zbrazjes sė qytetit tėrėsisht dhe pasi ikėn policėt e ra terri, ata tė dy ikėn fshehurazi nė Drenicė; provuan tė luftonin pėr ta bėrė lirinė.

 

 

 

TUNELI

 

Nga tė katėr anėt e Rrethit tė Llapushės sė Drenicės, njerėzit ia mėsyn tunelit. Mėngjes, mėseditė, mbrėmje, herėt, vonė dhe kohė pas kohe.

Krismat vazhdonin, por, megjithatė  njerėzit qėndronin.

Njė skenė bizare ishte krijuar, dhe mbi tavolinėn e punės, afėr dritares i lashė gjėrat e shkruara qė i kisha nisur mbrėmė.

Rrija ulur dhe meditoja, do tė thotė mendoja se si do t'ia bėjnė njerėzit. Dola njė ēikė jashtė dhe vendosa  tė shkoja tek ata qė ishin tubuar nė tunel. E pashė njė plakė me njė foshnje nė duar, dhe pak mė tej nusen e re, Drenushėn. Nuk kishin marrė asgjė pėr foshnjėn. Orė e rėndė, e kėputur, diēka e pazbėrthyer sa duhej, njė dramė shumė e rėndė, e pazakonshme. Si do t'ia bėjnė kėta njerėz, o zot, thashė me vete?

Unė ika me foshnjėn, mė tha Drenusha.

I lamė tė gjitha nė shtėpi, tha Plaka.

Na i kanė djegur, tha nusja, por nuk po i tregojmė vjerrės.

Lugetėrit? pyeta.

Fytyrė e bardhė e foshnjės, dhe njė errėsirė nė tunel shkėlqenin nėn dritėn e hėnės. Njerėzit vlonin si zgjua bletėsh.

Kohė lufte, kohė e mbrapshtė.

E harrrova vazhdimin e shkrimit, nuk shikova mė as nga dritaret, as nga rruga. Pjesėn tjetėr tė tunelit s'e kisha vėrejtur gjer nė fund, edhe pse tuneli ishte bėrė shtėpi e dytė e njerėzve. Kur shkova prapė, Drenusha mė pyeti:

A do vish prapė?

Po, i thashė sa pėr ta ngushėlluar. E pėrse? e pyeta.

Jo vetėm thashė, mbase mund ta takosh burrin tim, Zenėn, ai ka shkuar nė Grykė tė Llapusnikut  tė luftojė, mė tha pėrvajshėm.

Do tė kthehem sėrish, bile bashkė me tė.

Mė nė fund u kujtova diēka, preka xhepat dhe e pashė tė shkruar titullin e tregimit "Tuneli"... Hėm... E pabesueshme. Mė pėlqen tė tė shkruaj pėr tunelin, pėr njerėzit dhe pėr luftėn.

 

*

Ata zėra sollėn frymėn e shenjtė tė luftės.  Tani Drenusha vetė bėnte pyetje dhe vetė pėrgjigjej; vuajtjet pa pėrgjigje gjithmonė shkaktojnė pezm dhe janė tė rėnda. Pastaj ishte shkaktuar njė rrėmujė. Dhe pėrgjėrimin e saj e ndieja si njė zė qė del nga njė labirint i vėrtetė.

 

 

 

 

 

 

 

FUSHA E MOLLĖS

 

Dita ishte e ngrysur, e dhembshme. Njerėzit qė kishin ikur nga lufta nuk e dinin se nė atė lugshtajė dikur jetonin tė parėt e tyre. Pėrbri qėndronte Kalaja e lashtė, dhe, pak mė tej, nė anėn perėndimore njė mur gati i ravijėzuar i kullės. Aty dikur ishte froni i mbretit. Dy gra me fėmijėt nė qafė iu afruan lumit tė Fushės sė Mollės, ballė Kalasė.

Mė pėlqen tė ngrihem, tė bėj njė shėti pėr ta qetėsuar veten, tha njėra.

Mund tė na zėrė shiu, a nuk i sheh retė, tha tjetra.

Kokrra shiu, erė e vakėt. A thua ē'mund tė binte tjetėr? Ua merrte mendja se nuk kapėrcehet nata, as Fusha e Mollės nuk largohet nga ai shikim pėrcėllues i largėt. I mbylli sytė dhe pėrpiqej ta qetėsonte djalin.

Sonte s'mund tė qetėsohem fare, tha.

Nė kėtė orė, tha tjetra, nė njė qytet tė Evropės zgjedhet Miss Evropa.

Por sonte ne s'mund ta ndiejmė atė mrekulli.

A thua tė tjerėt e ndiejnė?

Jo, tha gruaja qė e nisi rrėfimin. Unė s'mund tė them asgjė.

Po kjo kala, kėta gurė. Eh, bėri me gjysmėzėri.

Dhe kjo fushė, tha tjetra.

Mos thashė diē pa lidhje.

Jo.

Njė tingull i shpifur,  njė muzg i zi filloi tė bjerė. Hije. Pushim dhe profeci. Njė e qeshur me zor. Dhe ē'mbeti tjetėr nga ky pikėtakim. Dikur njė Vashė e donte njė Djalė, por nuk qenė martuar. Tė dytė kishin rėnė nė hall. Ajo dashuri, kėta zėra zie tashti... Njė mijė vjet kanė kaluar dhe njerėzit ecin pa cak. Dhe shikojnė dy trupa tė ngrirė, tė bėrė gur.

 

*

 

Mbėrthimi i tyre i bėri sfidė fundit tė tiranit tė tmerrshėm. Dhe fundi i tij ėshtė histori e ēuditshme; ai desh tė tmerronte gjithė botėn, dhe e dinte se do tė ishte mė pak se njė rėnie. Kushedi.

 

 

 

RRUGĖT

 

Nuk ka vend pa rrugė. Qyteti im ka shumė rrugė, por ka edhe shumė sy. Nėpėr labrintet dikur fshiheshin Shkaba dhe Prometeu; dy dashnorė, qė ndėrkohė dashurohen egėrisht, duke ia nxjerrė sytė nė dritė tė zbehtė, ballė botės ziliqare. Gjithēka lidhet me kujtimet pėr rrugėt, e pėr endjet poshtė e lart, me gjėra nė krahė, me dorėshkrime dhe gjėsende tė tjera. Vitet kanė shkuar, kanė rėnė shira dhe dėborė; bota ka marrė lajme tė hidhura pėr djegien e tokės sė tyre, pėr luftėn qė bėjnė luftėtarėt e lirisė, qė iu prinė Adem Jashari, ndėrsa atė donin ta zinin tė gjallė barbarėt. Por njerėzit  luftonin pėr atdhe, ndėrsa disa qė rrinin nė qytet sikur nuk e kuptonin ankthin, pa ditur ē’po ndodh, ta zėmė nė Drenicė e gjithandej Dukagjinit. Mė mbyt zhurma nė kafiteri tė qytetit pa liri, nė tarraca tė tyre, dhe, ndonjė ēast lumturie nė kėtė zallamahi tė madhe. Dhe nis e ringjallet ngapak diē qė shpėrthen pa ndėrgjegje, pa mėrzi. Papritmas vjen uragani i ndarjes; minutat, orėt kalojnė shumė shpejt. Rrinė ulur pranė njėri-tjetrit, shikojnė rrugėt udhėkryqet, veturat dhe ndonjė hije qė do t’ua shpirshte dashurinė. Komentet pėr luftėn, djegiet dhe vrasjet ruajnė nė vete njė kuptim tjetėr. Ulur si gjithnjė, duke vrarė mendjen pėr zhdukjen e njerėzve, shumė syresh presin lirinė. Po ky zjarr i beftė, ėndėrrimtar kap imazhin e mallit tė hidhur pėr tokėn e djegur, pėr njerėzit e mi qė luftojnė…Njė ditė ata do tė takohen dhe do thonė se mund tė na vrasė trishtimi, tė qenit e tepėruar paqėsor. Eh!, tė shtėnat e armėve nė qytet tmerronin gra dhe fėmijė. Ashtu tė dehur gati tė gjithė rrinin nė heshtje dhe mundoheshin tė gjenin ndonjė kuptim mbi zhbėrjen e lemerisė. Zoti ėshtė i madh dhe mund t'i ndiejė hallet e tyre. Vetėm njė lehtėsim mbi shpirtrat zjarr mund ta zhbėjė kėtė akt bizar. Sepse pak mė tej ndodhte lufta, kurse udhėt nuk kanė tė sosur. Dhe, rrugėt zor se mund tė ēlirohen nga marrėza, zhgėnjimi; ato kėrkojnė pothuajse gjithmonė mė tepėr dashuri, edhe pse herė-herė i  mbyt dhembja; njerėzit mund edhe t’i  lėndojnė ndėrkaq.

 

*

Atė natė pashė ėndėrr luanėt, shėtita tėrė qytetin. Dikur kah mėngjesi, njė i marrė qeshte me ngėrtheshje. Ē’ishte ai? Pėrse iu qasa atij vėshtrimi tė tij? Mė dukej se bėnte njėfarė monologu apo rrugės fliste diē me vete.

 

 

EPILOGU

 

URATA

 

Akoma shumė gjėra mė kanė mbetur pa thėnė. Ēudira apo hipokrizia nė dhomėn time obskur; kthehet njė kohė tjetėr dhe vjen koha e terrorit qė duhet tė ikėn. Fjalėt e shurdhėra, turpi rrinė aty me veten, sikur duan t’i ngushėllojnė kohėt nėpėr libra, por ato mė flasin diēka tjetėr. A thua s'di pėrse njė fytyrė mė rri pėrpara. Si ta kthej tashti prapa kokėn.Hė! Nė kėtė tokė s'mund tė kthehet kurrė mė terrori. O, Atė i Urtė, Bota mė ndjeu, unė tė kam njohur, dhe kėta mė kanė parė, mė kanė dėgjuar me anė tė fuqisė sate. Dhe vėrtet askush nuk e ndien dashurinė time , o Atė si unė; e dinė tė gjithė se tė kam dashur, dhe dua qė tė jetė gjithmonė dritė e paqe mes nesh; sa kam nė kėtė tokė. Mė ka mbetur edhe diē pėr tė rrėfyer, pa rrėmbim, fjalė pėr fjalė, sepse s'ka nevojė tė kthehem nė skllav paqėsor. Shprishje e ndėrgjegjes, e shprishje e vetėdijes; tė zhdukurit mund tė flasin, dėshmorėt tashmė janė shndėrruar nė karafila e gur, dhe mallkojnė ditė e natė terrorin; ata i janė pėrgjigjur mė sė miri atdheut. Mė kohė kam pėshpėritur se kjo pjesė e Botės ėshtė imja, dhe mė kot kėrkonin tė mė zhduknin demonėt. Nuk kam ēfarė tė humbas, s'mund tė luaj dot komedi tė mėrzitshme. Ata rrėfimin e kishin nxjerrė si nga varri, sikur klithin akoma, natė e ditė, prej mėngjesit gjer nė mbrėmje, pėr tė vazhduar gjėllimin mė tė qetė, duke shikuar njėri-tjetrin, pa shprehje agresiviteti, duke kallėzuar se edhe ne jemi pėrvėluar nė kėtė zjarr. Zjarr, Dritė, Jetė. Sa shumė pėrngjajmė mes vete, si fjalėt, si gjaku im nė kėtė dorėshkrim, qė nuk dua tė mbetet pa zbuluar dashurinė dhe amshimin tėnd. Fill I vetėm jam sėrish, e udhėtoj gjithkah dhe gjithmonė mendoj pėr qėllimin tim. Po, po fill i vetėm iki matanė Botės. Deri nė atė ditė, nė fund koha dhe prapė fundi i botės; unė mbeta vetėm tė shkruaj, pas njė udhėtimi kaq tė gjatė,  dhe kohė mė kohė tė bėj Uratėn pėr Shpirtrat tanė. Prapė shkruaj. Asnjė zhurmė. A thua do tė mund tė mė kuptojnė, sepse shkrova nė kohė tė trishtme. Mos vallė ėshtė pak? Mbase do tė thonė pak na paskėsh pas shkruar. Dhe rrėfimi mund tė zgjasė sėrish njė mijė vjet. Por, unė do t’i shkruaj mė vonė tė gjitha, sepse nuk isha i lirė, pastaj sėrish do ketė nevojė t’i rrėfejė tė gjitha nga fillimi. Gati harrova, dua tė tė jem pėrgjithmonė i lirė qė tė shkruaj. Po arrij t'iu ik disa gjėrave tė trishtuara dhe tė kap ide tė tjera tė bashkėkohėsisė. Fjalėt dhe Mendimi  dallojnė mes vete. edhe Idetė. Ēfarė idesh? E gjeta kohėn. Dua tė merrem me dorėshkrimin tim, por tani sikur mė duket se nė dhomėn time prefton ndonjė hije misteri apo vetė Fantazma. Ah, ajo kohė , misteri ėshtė trandur dhe kur mė sheh duke lexuar nė Librin e Shenjtė, e kaplon njė ankth pėr vdekje. Mėngjesi, megjithatė mė gdhiu pa gjumė. Shtėpia ime akoma digjet; dhe mund tė eci. Pastaj hap dritaret  pėr tė parė ndonjė qiri tė ndezur nė dhomė. Pėrreth asnjė zhurmė. Vėshtroj rreth e rrotull, gjithēka na qenkėsh zhdukur. Ēfarė tmerri , o Zot. Rreth e rrotull ndihet erė shkrumbi, flitet pėr njerėz tė zhdukur e tė vrarė. Fundja pėrse? Pėrpara ėshtė njė diell, njė copė liri dhe vetė jeta, njeriu.

            

                    shkurt 1995-  janar 1998

 

 

Shėnime pėr autorin

 

Iljaz Prokshi u lind  mė 15.11.1949 nė For­tesė tė Drenasit. Ka kryer studimet nė Fakul­te­tin Filozofik, Dega Gjuhė dhe Letėrsi Shqipe nė Uni­versitetin e Prishtinės, nė Prishtinė.Mė 1997, romani “Fundi i zemėrimit” fi­toi ēmimin “Hivzi Sulejmani” tė LSHK-sė si romani mė i mi­rė i vitit.

Ėshtė redaktor pėrgje­gjės i gazetės “Kosova” tė KEK-ut dhe anėtar i Kryesisė  sė Lidhjes sė Shkrimtarėve tė Kosovės.

Jeton nė Prishtinė.

Nga i njėjti autor:

POEZI

Pikė e bardhė  ėndrre, 1983

Satana nė ferr, 1990

Fetyrė nė pergamenė, 1995

Psalm arbėror, 1998

TREGIME

Libri i kujtimeve, 1987

Daullat e natės, 1990

Vdekja nė ėndėrr, 1996

Magjia e mjegullės, 1997

Vajza e trėnafilave, 2000

Pallati i Helenės

ROMANE

Fundi i zemėrimit, 1997

Dashuri nė labirint, 2001