Dr. Sc. Naser Rashiti

PUNIM SHKENCOR

Universiteti i Prishtinės

Fakulteti i Kulturės Fizike  dhe Sportit

Dr.sc.Naser Rashiti

Analiza (krahasuese) e diciplinave strukturore tė shtatė garashit garues tė moshės seniore dhe juniore.

Fjalėt kyqe : atletika / shtatgarshi / analiza strukturore / juniore / seniore.

Pėrmbajtja

 Me qėllim tė realizimit tė pasqyres nė prezencėn e pėrfaqsimit tipologjik nė ngjajshmėri e diciplinave tė shtatė garshit atletikor te kategorit e ndryshme moshore shtatgarsh ėshtė bėrė analiza krahasuese rezultatet strukturor tė diciplinave shtatgarash tė 120 mė tė suksesshmeve tė shtatgarshit senior dhe 35 tė shtatgarshit tė moshės juniore nga ranglista botėrore nga viti 2000.

Janė konstatuar ndryshime nė pėrqindje tė rėndėsis se mesme tė rezultateve tė diciplinave tė shtatėgarsit garues tė moshės seniore dhe juniore, rėndėsia taksonome e diciplinės shtatėgarshe nė rradhitjen e shtatgarshit nė dy kategori moshore, vlefshmėria paraprake e diciplinės shtatė garshe pėr junior dhe senior, analiza krahasuese e strukturės diciplinore tė seniorėve dhe juniorėve.

Hyrje

 Gjatė shqyrtimit tė strukturėsh ndėrsjellėse tė diciplinave atletike tė shtatėgarshit nė funksionin tė reflektimit maksimal tė potencialit shtatėgarsh tė shumgarshit mė tė suksesshėm botėrorė niset nga konsiderata se duhet tė respektohet variabiliteti heterogjen edhe njė herit kontogjen i strukturės ndėrsjellėse tė diciplinės shtatgarshe nga aspekti shumė strukturorė tė veta hibride tė cilave vehen brenda kufijve tė tyre tė brendshėm.

Nė bazė tė rezultateve tė hulumtimeve tė veta vėrtetohet se heterogjiniteti i strukturės ndėrsjellėse tė diciplinės shumgarshe, te cilėt janė prezente tek sportistėt gjatq realizimit tė rezultateve tė tyre shumėgarshe, nuk janė pasoje e hapsitės kaotike tė ndikimit tė rastėsishėm dhe jo tė rastėsishėm.

Dhe e dyta, qė mbirritja gjer tani e kontigjenteve tė paraqitura ( tė grupeve tipike) tė strukturės sė afrisė tė ndėrsjell tė diciplinės shumgarshe gjat provojės sportive tė shtatėgarshit mė tė suksesshėm botėror, karekteristika e kėtyre individuale drejton ndryshon tė potencialit tė pėrgjithshėm psikofizik.

Kėto kontigjente ( grupe tipike) janė reciprokisht tė oarealizuar nė kompleksitetin e vet nga se identiteti i tyre del nga  diferencimi kualitativ tė strukturave tė ngjajshme.

Ėshtė e qartė se tippet formohen Brenda kufijve tė shkathtėsis pėr pėrcjellje tė nrrimeve tė tyre ėshtė i domosdoshėm aparati i pėrshtatshėm matematiko-statistik.

Strohet pyetja se nė cka shihet vecantia e structures kur ėshtė prezente llojllojshmėria.

Si strukturat e arsimit tė ndrishėm bashkohen nė radhėt hierakike tė cilat shprehin vecantit grupore ? Sa jan strukturat tipike shprehje e shumė e organizueshmėris strukturale sinergetike dhe stabilitetit? Si mund te lidhen ne sistem ndėrlidhės me tė cilin mund tė tregohen tendencat  me tė cilat zhvillimisht trashėgojn grupet e caktuara tipike.Vecmas ėshtė e rėndesishme njohja mbi dinamikėn e transformimit  e raporteve  reciproke tė deciplinave shtatėgarėshe tė struktuarave tipike tė konsiliduara e kategorive tė ndrishme moshore qe ėshtė edhe object I kėty punimi.

Ndėrlikueshmėria I pėrgjigjet ksaj problematike dhe ėshtė nė faktin qė shtaėgarėshi atletikė ėdhtė aktivitet kompozitues nė tė cilėn cdo njėra nga diciplat e dhėna kėrkon shfaqe maksimale tė njėrit apo tjetrit,aktivitet psikomotorike udhėheqės me bashkpjesmarres tė njėkohshmė positive tė aktiviteteve tė tjera psikomotorike tė shfaqura.

Nė literaturė nuk takohen punimet e analizės krahasuese e takueshmėrisė tipologjike dhe ndryshimi nė nivelin e realizimit tė jenioreve dhe seniorėve.

Nė njė numer tė hulumtimeve prezantohet rėndėsishmėria prognozuese individuale tė disiplinave shtatėgarshe si dhe rėndėsishmėria prognozuese e disiplinave bateri shtatėgarshe sipas kategorive moshore.

Strojniku (1985) thekson se rėndėsinė mė tė madhe prognezuese kan disiplina shtatėgarshe nė themele e tė cilit ėshtė shpejtėsia, kurse kompleksin e tij dominant e pėrbėjnė diciplina e kėrcimit sė largu.

Zaleveska (1989) tregon qė rėndėsinė mė tė madhe korelative me rezultatet finale tė shtatėgarshit ka diciplina e vrapimit nė 200 metra. RASHITI (2001)

Vėrteton shkallėn mė tė lartė tė lidhshmėrisė sė shumėfisht jo lineare tė rezultateve finale nė shtatė gatsh me diciplinat kėrcim sė largu dhe vrapim nė 100 metra , 800 metra dhe 1000 m. tė shkollės se mesme .

METODAT  E PERPUNIMIT TE  MATRIALIT

Me qėllim tė realizimit tė shqyrtimit nė pėrfaqsimin tipologjik tė ndryshimit mė ngjajshmėri tė disiplinave tė shtatėgarshit atletik, tek kategorit e ndryshme moshore tė shtatėgarshit ėshtė bėrė analiza paralele (krahasuese) rezultati strukturor tė diciplinave shtatėgarshe tė 120 mė tė suksesshme tė shtatėgarshit senior dhe 35 tė shtatėgarshit tė moshes juniote nga ranglista botėrore prej vitit 2000.

Janė llogaritur pėrqindje tė ndryshimin tė rėndėsis sė mesme tė rezultatit tė disiplinave tė shtatėgarshit garues tė moshės seniore dhe juniore:

-Me analizėn multiplum tė variantit ėshtė vėrtetuar rėndėsia taksonome e disiplinės shtatėgarshe nė rradhitjen e shtatėgarshit ne dy kategori moshore :

-Me analizėn regressive ėshtė vėrtetuar predicative e disiplinės shtatėgarshe pėr junior dhe senior:

-Me metodėn e komponenteve kryesore ėshtė vėrtetuar struktura e disiplinave shumėgarshe tė seniorėve dhe juniorėve.

-Me analizen Klaster hirearkike sipas profileve rezultative individuale tė komponenteve kryesore ėshtė bėrė analiza krahasuese e disiplinave strukturore tė seniorėve dhe juniorėve.

REZULTATET DHE DISKUTIMET

Raportet e potencialeve zhvillimore janė vrejtur me ndryshime pėrqindėse tė rėndėsive tė mesme tė rezultateve disiplinore shtatėgarshe tė seniorėve dhe juniorėve.

Tabela1. Ndryshimet pėrqindėse tė rėndėsisė sė mesme tė rezultateve tė disiplinės shtatėgarshe tė moshės seniore dhe juniore.

TABELA 1.  

 V 800, V 200, V.NAL,  V.GJAT,  V.GJAT,  SH.SH,  SH.GJY

SEN

Mean 133.78  24.38  13.69  637.78  181.11  43.93  14.08  153

DS     4.62  0.55  0.38  26.2            5.85  5.56                    1.07

JUN

Mean 139.67  25.03  14.32  601.89  172.54  39.25  12.57  26

DS     6.52   0.7   0.37   25.85   6.39   4.75   1.28

%           95.78  97.33  94.97  94.37  95.27  89.35  89.28           .

                                                                                                                                                    Juniorėt marrin pėrqindje mė tė madhe tė sendėrtimit e rezultateve mesatare tė seniorėve me disiplinat e vrapimit me 200 m (97.3%) tė vrapimit nė 800 m ( 98.5%) dicka mė e ult nė disiplinat e vrapimit ne 100 m (95.0%) dhe kėrcim sė largu (94.4%) niveli mė I ulėt I realizimit mesatar tė rezultateve seniore , juniore sendėrtijnė nė diciplinėn e hudhjes sė shtizės nė (89.4%) dhe hudhjen e gjyles (89.3%)

Duke shqyrtuar ndryshimet ndėrmjet pikave tė mesme tė vyeshmėris tė disiplinės shtatėgarshe tė seniorėve dhe juniorėve , fitohet paraqitja plot suksese mbi nivelin dhe potencialet prezente tė zhvillimit  tė mėtutjeshėm tė shtatėgarshit tė moshės juniore ( grafikoni 1.) Gjat saj duhet tė vihet kujdes dhe parasysh mundėsit tipologjike dhe zhvillimore tė juniorėve nė disiplinat e vrapimit , kėrcimeve dhe hudhjes tė mbajtjes nė shtatėgarsh.

 Grafikoni 1.

NDRYSHIMI I MESEM VLERAVE TĖ  REZULTATEVE TE DISCIPLINĖS SHTATĖGARĖSHE TĖ GRUPMOSHAVE TĖ NDRYSHME

Me analizėn e multi tipit tė variatitit ėshtė vėrtetuar se rėndėsia taksonomatike e tė gjitha disiplinave tė shtatėgarshit (P<001) nė radhitjen e shtatėgarshit nė dy kategori moshore (Tabela 2.)

Tabela 2. Analiza e shumėfisht e variances e shtatėgarshit mė tė suksesshėm nė botė tė kategori senore dhe juniore.

Multivarate Teste Siginificance  (S= 1.M= 2 ½, n=84 ½)

Test Name     Value  Approx.  F Hypoth. DF Error DF  Sig. of F

Pillas             .53686  28.31666   7.00   171.00       .000

Hotellings      1.15916    28.31666   7.00  171.00   .000

Ėilks             .46314  28.31666      7.00   171.00   .000

Roes              .53686

Univariate F-tests ėith  (1.177) D.F.

Variable Hypoth. SS Error SS Hypoth. MS Error MS  F  Sig. of F

VNAL  11.28447  25.44766  11.28447  14377  78.48859  .000

VNAT  1633.20947  6219.57265  1633.20947  3513883  46.47877  .000

VGJY 50.70327  21575076  50.70327  1.21893  41.59651  .000

V200   10.11191  58.11435  10.11191  .32833  30.79804  .000

VGJST 28630.9129  121039.098  28630.9129  683.83671  41.86805  .000

VSH 485.25186  5214.55010  485.25186  29.46074  16.47114 .000

V800   771.55164  4309.41220  771.55164  24.34696  31.68985  .000

Me analizėn regressive tė rezultateve juniore tė disiplinave shtatėgarshe ėshtė vėrtetuar vijushmėria dominante predicative evrapimit ne 200m (V2=.548). Nė tė kundėrtėn e saj vijushmėria mė e rėndėsishme predicative e rezultateve seniore ne disiplinat shtatėgarshe ka dishiplina e kėrcimit sė largu (V2=.414)

Vijushmėrinė e shfaqur predicative kan disiplinat e shtatėgarshit nė hudhje tė gjylės (V2=.145) dhe         kėrcim sė largu (V2=.132) te juniorėt, kurse hudhja e gjylės (V2=.153) , hudhja e shtizes (V2=.138) dhe vrapimi nė 200m (V2=.106) te senioret.(f)

Vijushmėria predicative e rezultatit e disiplinės tė shtatėgarshit nė raport mė mbledhjen e pėrgjithshmė tė pikave ėshtė nė tė njejtin nivel (V2=.999)

Barazimi i regresionit tė disciplines se shtatėgarshit nė raport me rezultatin e pėrgjithshėm tė pikave pėr juniore ėshtė:

PIKAT E JUNIORVE= 6369.96 + (-94.88xR200)+

66.66xVGJY +3.13xVNAL+(-13.47xV800) + 19.36

x VSHT. + 12.26 x VGJA + (-136.98xVISH)

 Kurse pėr seniore :

 PIKAT E SENIORVE= 6514.77 + 3.19x VNAT +

66.82 x VGJY + 19.44 x VSHT. + 12.53 x VGJA +

(-14.14 x V800) + (-144.73 x VISH)

Strukturat disiplinare shumėgarshe tė seniorėve dhe jeniorėve ėshtė analizuar me metodėn e komponentave kryesore. Janė ndarė tri komponente kryesore ne tė dy grupet  (Tabela 3. dhe 4.)

Tabela 3. Analiza komponente I rezultateve shtatėgarshe – seniorėėe

 Variable Communality * Factor Eigenvalue Pet of Var Cum Pct

VNAL        .53082   *  1    2.17686  31.1  31.1

VGJAT      .86582  *  2     1.21773  17.4  48.5

VGJY         .46175  *  3     1.01364  14.5  63.0

V200          .73566  *

VGJA        .59390  *

VSHT        .58676  *

V800          .63351 *

Rotated  Factor  Matrix:

Tabela: 4. Analiza komponente e rezultateve satatėgarshe – juniorėve variable Coommunality

 Variable Communality * Factor Eigenvalue Pct of Var Cum Pct

VNAL          .69959   *    1         2.52140      36.0    36.0

VGJAT        .84944   *     2        1.40908      20.1    56.1

VGJY           .83506  *     3         1.16302      16.6    72.8

V200            .68672   *   

VGJA           .64641  *

VSHT           .78498  *

V800             .59129  *

Nė komponentin e parė kryesor tek seniorėt vijushmėrinė mė tė madhe kanė disiplinat e vrapimit nė 200m dhe nė 100m  (pengesa).

E vijushmėrisė diq mė tė vogėl janė disiplinat e hudhjes sė gjylės dhe nė kėrcim sė largu. Nė raportet mė seniorėt, struktura e komponentes sė parė kryesore tek juniorėt ndryshon vetėm nė mungesė tė disiplonės sė hudhjes sė gjylės, kurse nė presence tė disiplinės sė vrapimit nė 800m.

Nė komponentėn e dytė kryesore, tė disiplinės sė hudhjes sė shtizes dhe gjyles kanė vijushmėri tė rėndėsishme tek juniorė, ndėrsa tek seniorėt ajo disiplinė e vrapimit nė 800m. dhe hudhja e litarit me parashenjė negative.

Komponentėn e tretė kryesore e reprezenton disiplina e kėrcirjes sė larti nė tė dy kategorit e moshave. Pėrqindja e sqarimeve tė varianteve sipas komponentave kryesore pėr seniore del:  komponenta e parė kryesore = 31.2%: komponenta e dytė kryesore =17.4% ; komponenta e tretė kryesore =14.5%.

Nė tėrsi variance e sqaruarė ėshtė 63% . Pėrqindja e variancės sė sqaruar sipas komponenteve kryesore pėr juniore bėn: komponenta e parė kryesore =36.0%; komponenta e dytė kryesore =20.01%; komponenta e tretė kryesore =16.6%. Gjithsej variance e sqaruarė ėshtė 72.2%.

Analiza krahasuese e strukturės disiplinore tė shtatėgarshit tė senioėve dhe juniorėve ėshtė kryer me aplikimin e analizės klaster hierarkike si pėr seniore njashtu edhe pėr juniore sipas profileve individuale tė komponenteve kryesore te cdo shtatėgarshi.

Struktura e ngjajshmėrisė e disiplinave shtatėgarshe ėshtė vėrtėtuarė nė bazė tė profilave indviduale tė komponenteve kryesore tė seniorve dhe grupės njė me rezultatet mė tė suksesshme dallohen me nivelet e bazuara tė disiplinave tė ndėrsjella, pėr veq hudhjes sė shtizės, niveli i tė cilit ėshtė nėn mesatare.

Grafikani 2.

STRUKTURA E TIPEVE TĖ REZULTATEVE TĖ SHATĖGARSHIT BAZĖ TĖ PROFILEVE INDIVIDUALE TĖ KOMPONENTĖS KRYESORE TĖ GJINISĖ FEMRORE-SENIORET

Tek juniorėt ėshtė nė grupin mė tė suksesshėm prezente njė strukturė krejt tjetėr nė tė cilėn dominon rėndėsia mesatare e vrapimit nė 200m, kėrcimitse largu dhe kėrcimit sė larti dhe niveli i ultė irezultatit nė disiplinat e vrapimit nė 100m (pengesa), hudhja e shtizės dhe gjyles .

Grafikoni 3.

STRUKTURA E TIPEVE TĖ REZULTATEVE TĖ SHATĖGARSHIT BAZĖ TĖ PROFILEVE INDIVIDUALE TĖ KOMPONENTĖS KRYESORE TĖ GJINISĖ FEMRORE-JUNIORET

Pėrfundimi

Me rezultatet e analizės krahasimtare nuk janė vėrtetuarė ndryshime tė rėndėsishme nė strukturat ndėrsjellse tė disiplinės shtatėgarshe dhe riflektimit tė potencialit zhvillimor tė juniorėve nė raport me tė arriturat e seniorėve. Juniorėt mė tė suksesshėm dhe seniorėt kryesisht i takojnė grupeve tė njejta sipas tipit tė profilit tė strukturės ndėrsjellėse tė disiplinave shtatėgarshe.

Juniorėt arrinė pėrqindje mė tė madhe realizuese tė rezultateve mesatare tė seniorėve nė disiplina e vrapimit nė 200m, vrapimit nė 800m, diq mė e ulėt nė disiplinat e vrapimit nė 100m, me pengesa dhe kėrcim sė largu.

Niveli mė i ulėt i realizimit mesatar i rezultateve seniore, juniore realizojne nė disiplinėn e hudhjes sė shtizės dhe hudhjes sė gjylės.

Me analizėn regresionare disiplinave rezultative tė shtatėgarshit tė juniorėve mė tė suksesshėm ėshtė konstatuarė vlefshmėtia dominante predicative e vrapimit nė 200m.

Nė tė kundėrtėn e saj, vlefshmėrinė mė tė rėndėsishme predicative tė rezultateve seniore nė disiplina e shtatėgarshit ka disiplina e kėrcimit sė largu. Vlefshmėrinė e shfaqur predicative e kanė edhe disiplinat e hudhjes sė gjyles dhe kėrcim sė largu te juniorėt kurse hudhja e gjylės, hudhja e shtizės dhe vrapimi ne 200m te senioret.

Grupa e juniorėve tė ranguara mė sė miri sipas rezultateve tė realizuara dhe grupa e seniorėve mė tė suksesshėm dallohen ndėrmjet veti mė sė shumti sipas nivelit tė tė arriturave nė disiplinat e kėrcimit sė largu dhe hudhjes sė shtizės.

Nė bazė tė ndryshimeve ndėrmjet vlefshmėrive mesatare tė disiplinės shtatėgarshe tė seniorėve dhe juniorėve tė treguar nė shkallė e pėrbashkėt tė vlefshmėris, ėshtė fituar pasqyra plotėsuese pėr nivelin dhe potencialet egzistuese tė zhvillimit tė mėtutjeshėm tė shtatėgarshit tė moshės juniore.

Gjatė saj theksohen mundėsit tipologjike dhe zhvillimore tė juniorėve nė disiplinat e vrapimit, kėrcimit dhe hudhjeve qe gjenden nė shtatėgarsh.

Nė analizėn regresionare tė rezultateve juniore tė disiplinės shtatėgarėshe ėshtė konstatuar vlefshmėri dominante predicative e vrapimit nė 200m.

Nė tė kundėrtėn ė saj  vlefshmėri mė tė rėndėsishme predicative tė rėzultateve seniore nė disiplinat e shtatėgarshit ka disiplina e kėrcimit sė kargu.

Me zbatimin dhe aplikimin e analizės krahasimtare ėshtė vėrtetuar se juniorėt dhe seniorėt mė tė suksesshėm kryesisht i takojnė grupeve sipas tipit tė profilit tė structures ndersjellėse tė disiplinave shtategarshe. Shkaku i saj ėshtė fakti se grupa e juniorėve tė analizuara dallohet me nivel tė lartė tė rezultateve tė realizuar.

LITERATURA:

1.    KOSTIAL.J: STRUKTURA E SPORTEVE VYKONU U ATLETIK SEDEMOZI ZIEN. TEL .VYCH. ASPORT. BRATISLLAVA  4 (1937)

2.    MILLANOVIC.D :LATEĖTNA STRUKTURA TRENIRANJE URHUNSKI ATLETIQARI VISHEBOKIN. KINEZIOLOGIA, ZAGREB (1990)

3.    RASHITI.N: PREDIKTIUMI VREDNOST BATERIA ISPECIFICNI TESTOVA NATĖRRCANJE UCENIKA , MAGISTARSKI RAD (2001) NOVI SAD.

4.    ZALEWSKA.M: ANALYSIS OB RESULTSIN TRACK-AND HEPTATHLLON.BIO.OF SPORT,ĖARSAĖ  6  (1989), 3.

       5     RASHITI N. STRUKTURA E LEVIZJES ANRTOPOMOTORRIKE DHE       

            PSIKOMOTORRE TE KLASES SE PEST.

 STUDIME SPORTIVE nr.3-2003,f.54-67.