Shoqatat,klubet dhe organizimet tjera, nevojė e domosdosme e egzistimit, pėr diasporėn shqiptare nė Zvicėr

Shkruanė:Gėzim Ajgeraj

Historia e egzistimit tė shoqatave, klubeve dhe organizimeve tjera, ėshtė e vjetėr sa edhe vetė historia e egzistimit tė diasporės shqiptare.  Shoqatat, janė forma mė e pėrshtatshme e organizimit tė njė komuniteti nė vendė tė huajė, aty mundė tė realizohen mė sė mira interesat e komunitetit, iniciativat, kontributet, aktivitetet kulturore dhe kultivimi i tyre, lidhjet mes vetė komunitetit, lidhjet me shtetin ku egzistojnė ato e deri tek lidhjet me atdheun. Kjo formė e organizimit ėshtė e domosdoshme edhe sotė e kaj dite kur mungon ende shteti  i cili do tė i pėrfaqėsonte iteresat e mėrgatės pėrmes konzulateve e ambasadave. Pra shoqatat apo bashkėsit janė vendet ku i tubojnė  njerzit e tė gjitha moshave, bindjeve dhe ideve, duke krijuar pastajė njė kompaktėsi vlerash prej nga dalin  idetė, aktivitetet, kultivimi i ruajtjes sė traditės dhe kompaktėsisė kombėtare. Mvarėsishtė nga programi i shqatave, ato pastajė ndahen nė shoqata shoqėrore, private, partiake, atdhetare, ejt, duke e bėrė njė kompaktėsi shoqatatsh brenda diasporės shqiptare kėtu nė Zvicėr, diku tė organizuar nė bashėsi shoqatash e diku jo.

Aktiviteti

Akiviteti i shoqatave ėshtė i shumė anshėm, nė organizimin e komunitetit, kultivimin e traditės kombėtare; kulturės, sportit, kremteve e festave, manifestimeve tė ndryshme kulturore, botimit tė librave, formimin e shoqėrive kulturore nė kėtė kuadėr,(dhe shumė aktivitete tjera qė nuk u pėrmendėn) e deri te organizimi i ndihmave sa herė qė u pa e nevojshme tė i ndihmohet atdheut. Do tė i pėmendim kėsaj radhe, disa nga shoqatat nė  pjesėn e (Zvicrės lindore), pėr ta ilustruar mė sė miri aktivitetin dhe domosdoshmėrinė e egzistimit tė shoqatave nė diasporėn shqiptare nė Zvicėr. Shoqata "Mėmėdheu" nė St. Gallen, shoqata "Bajram Curri" nė Buchs dhe shoqata "Atdheu" nė Bad Ragaz, janė shembull i shkėlqyeshėm i kultivimit tė traditės atdhetare, kontributit dhe ndihmės dhėnė atdheut, sa herė ishte nevoja. Pėrpara luftės kėto shoqata dhanė kontribut tė ēmuar nė ngritjen e vetėdijes kombėtare tek diaspora nė kėto anė, pastaj nė, manifestimeve tė festave kombėtare, organizimin e bashkėatdhetarėve nėpėr demostrata dhe protesta kudo nėpėr evropė, kundėr dhunės dhe terrorit qė ushtrohej mbi popullin tonė nė Kosovė, tubimin e ndihmave tė ndryshme, duke filluar nga vitet 90-ta me aksionet e ndryshme humanitare, ndihmėn nė arsimin kosovarė, ndihmėn universitetit tė Prishtinės, mė vonė edhe atijė tė Tetovės, ndėrsa me fillimin e luftės, ndihmat pėr popullatėn civile dhe ndihmat dhėnė UēK-sė. Kėto shoqata, ishin njė shembull i shkėlqyeshėm se si duhet kultivuar e ruajtur tradita, kultura, se si duhet ndihmuar atdheu kur ai gjendet nė rrezik. Me shumė rėndėsi ėshtė tė pėrmendet, qėshtja e botimit tė librave, nė kuadėr tė aktivitetit tė kėtyre shoqatave, qė tregon njė pėrkushtim serioz edhe pėr kulturėn, ruajtjen dhe kultivimin e sajė, pra ėshtė kjo njė vazhdimėsi e ndjekjes sė traditės sė shoqatave atdhetare tė kohės sė Rilindjes kombėtare. Do tė dallojmė kėtu shoqatėn "Mėmėdheu" nė St. Gallen tė Zvicrės, ku deri mė tani ka botuar mbi katėr tituj librash nė, nė kuadėr tė aktivitetit tė vetė; dy libra me poezi tė poetit Mehmet Bislimi, njė libėr me poezi tė poetit Isuf Sherifi, dhe njė monografi pėr aktivitetin e kėsaj shoqate, ndėrsa puna e kėsaj shoqate nė kėtė drejtim ende po vazhdon dhe ėshtė pėr ēdo lavdatė. Po ashtu edhe shoqata e mėrgimtarėve shqiptarė "B.Curri" nė Buchs, e patė botuar librin e akademik Rexhep Qosjes; ēėshtja shqiptare, historia dhe politika, libėr me vlera kapitale pėr kohėn. Ndėrsa kur jemi, tani te paslufta nė Kosovė,, aktiviteti i shoqatave nė diasporėn shqiptare nė Zvicėr, sikur ka rėnė, diku diku disa shoqata e kan shuar aktivitetin e tyre. Kur jemi te kjo qėshtje, njė pjesė e mėrgatės, pas mbarimit tė luftės nė Kosovė, mendoi se gjithēka pėrfundoi dhe i braktisi ato, por me kalimin e kohės, nevojat e Kosovės dhe Kosovarėve po dalin nė dritė gjithnjė e mė tepėr, ndėrsa tėrsia numerike e diasporės, jo vetėm qė nuk shėnoi rėnje, po diku edhe u rritė, siq ka filluar tė ndihet nevoja edhe e aktiviteteve tė cilat do tė qonin kah ruajtja e mėtutjeshme e traditės, kulturės, por ajo ēka ėshtė mė brengosėsja edhe e gjuhės tek gjeneratat e reja, e qė kėsaj tė fundit duhet tė i shtohet njė pėrkujdesje mė e madhe rreth mėsimit plotėsues nė gjuhėn shqipe. Ndėrsa kur jemi tek gjeneratat e reja, ato mos tė na mbeten rrugėve, si njė pasqyrė e keqe qė mundė tė i bėhet komunitetit, por tė kenė vatrat e tyre nė ngrohta, ku flitet, mendohet e veprohet shqip, e qė do tė qonte ka ruajtja e brezave tė rinjė nga shumė veprime qė do tė pasonin, por mė e rėndėsishmja, ruajtja nga asimilimi. Shikuar nga ky kėndė, shpirti i mėrgimtarit e ndien tė pa tjetėrsueshėm, organizimin breda shoqatave pėr ta zhvilluar edhe mė tej aktivitetin e vetė. Nė kėtė drejtim, pra pas njė pauze pas luftės, ka filluar njė ringjallje, prej nga edhe mė tej shoqatat nė diasporėn shqiptare kėtu nė Zvicėr, do tė jenė vatra tė ngrohta mėrgimtarėsh, prej nga do tė shtrihej aktiviteti dhe gjithė veprimtaria kulturore e atdhetare e diasporės shqiptare nė Zvicėr.