Ballina e librit:

Mendimi kritik

Vera ISTREFI

Njė lirizėm intim me bukuri rrjedhėse

Eshtė i njohur tashmė mendimi  qė e bukura ėshtė gjithnjė e thjeshtė, por jo gjithēka e thjeshtė mund te jetė e bukur. Tek poetje Vera Istrefaj, kjo bukuri rrjedh natyrshėm, thjeshtė, pa komplikacione,  pa zhurmė e kėrkime artificiale efektoze. Shpirti i saj lirik mė sė miri po dėshmohet nė librin e katėrt poetik tė saj, pas publikimit te "Shiu i fundit", "Nėnqeshje e ėmbėl" dhe "Nė akuj digjem" .

Unė e njoh prej kohėsh poezinė e saj, qyshse e kam pasur nxėnėse  dhe e kam ndjekur me vėmendje  pėrsosmėrinė e fjalės sė saj poetike, por gjithnjė me drojėn nėse do tė arrijė te e bukura, te shfaqja e plotė e saj.

Botimet ritmike nė hark kohor  mes tyre nga dy vjet, tregojnė hapa tė matur, njė ritmike bukurie qė pikon e rrjedh pėr tek lexuesi. Ndoshta kjo ėshtė arsyeja mė e fortė qė mė ka bėrė t'a  rimarr nė dorė dy-tri herė,  veēanėrisht kėtė lirikė tė fundit tė hedhur, jo nė strofa, por nė vargje monokolone, tė lira.

Universi poetik i Vera Istrefajt, nuk ka shumė hapėsirė, por unė nuk do tė zgjatem shumė, pasi poezia nuk i ka pėr qejf fjalėt e shumta, ndaj kėtė shėnim tė shkurtėr mė tepėr e bėra pėr t'i thėnė poetes para lexuesit "je bukur" dhe na gėzon ecuria e saj .

Do tė doja  t'a mbyllja me njė perifrazim  tė njė vargu tė saj "u jepem udhėve" duke i uruar udhė dhe hapėsira tė reja poetike.

Kukės, nėntor 2005                                            BAJAZIT CAHANI

 

VERA ISTREFI

*

Grimcat e kujtimeve

mė shpėrndahen

tek mbledh pluhurat

mbi orendi.

Nė ēdo lot timin

tė rrokullis

e lotėt

i mbaj nė sy.

 

*

T'u vara qerpikėve,

fundeve tė tyre.

Ishin si maja  heshtash

qė mė thernin.

Pėrse?

S' kisha qėllim tė keq

veēse

tė zhytesha

nė thellėsinė e syve tė tu.

 

*

Fletėve tė trėndafilit

vesuar mė ka gėzimi

Rrėnjėve tė tij

ujit lot-hidhėrimi.

Ndėr gjemba zvarritet

mendimi im i mjerė,

gjersa tė shpėrthejė

gonxhe nė pranverė.

Dhe prapė

fetėve tė trėndafilit

mė veson mendimi

ndėrsa ndjenja

mė zvarritet

gjembave tė tij.

 

*

Prej teje

shkėputur ėshtė

afshi i puthjes

 e pezull mbetur ka

mes meje e teje

Nė dhimbje zemre

vend ka zėnė

e s'luan.

Mbėshtjellur mė je

rreth trupit

e lėmsh i je bėrė

nė grykė

qetėsisė time.

Lermė tė qetė

nė vetminė time

tė zhurmshme!

Ti s'mundesh.

Buzėve tė tua

lodron puthja ime

e t'i pėrflak.

Kėshtu

s'mund tė mos mendoj

pėr ty.

Nė ēdo qerpik tėndin

therur kam shpirtin

 e nė sytė e tu

kam lėngatėn

Shetit puthja ime

aty

ku ti drithmat ia ndien

Dhe ti…

Ti s'e di

se larg e pranė jemi.

Njėherėsh

nė ėndėrr e realitet.

T'a marr fytyrėn,

t'a shėtis mollėzave

tė gishtave tė mi,

por..

Vetėm kur je larg.

Kur pranė jemi

unė vetėm hesht

Ndėrsa ti s'mundesh.

T'a ndiej ritmin e zėmres

e dehem

prej kėsaj ritmike.

Me ty

kam turp e dėshirė,

dhimbje e dashuri.

Oh, zot!

Ē'do t'u them nipėrve

kur gjyshe tė jem

pėr dashurinė time?

Dhimbje kam.

Hej, dreq!

S'di ē'ėshtė mirė

apo keq

para Perėndisė:

tė vras timen

apo njė zemėr tjetėr?!

 

*

Nė rrapėllime qepallash

ndeza zjarr

qė mė dritoi

qerpikėve tė gjatė

 

Kur zjarri

lotin ma thau

e kuptova se ishte ėndėrr…

ishte nate…

 

*

Mė ėshtė trishtuar

mėllagė e bukur

nė dritare.

Lulet rozė tė saj

kanė marrė arratinė

ndėrsa gjethet,

nga keqardhja pėr mua

rrinė.

 

*

Buzėn e mbrėmjes

t'a fala

pėr tė t'a prishur

qetėsinė e natės

 

 

Dhe agun e ditės

pėr tė t'i zbardhur

mendimet.

 

Sėrish

nė buzė tė mbrėmjes,

tek bliri i vjetėr,

do tė tė falem

pėr tė t'a prishur

qetėsinė e natės tjetėr.

Dhe nė ag tė ditės

pre do tė jesh

i mendimit prapė.

 

*

Si njė ēift pėllumbash

mė kanė ikur

vitet e rinisė,

dhe ėndėrrat.

Tashmė kam mbetur

si  njė kafaz,

dyert e tė cilit

era i pėrplas.

 

*

Shumė herė,

mbrėmjeve,

i bėj gėrsheta

hallet e mia,

i lėshoj mbi supe.

Nė tridhjetė vitet e mia

supet mė mbeten tė brishta

e ėndėrrat

vetėm tė trishta.

 

Vė mbi gėrsheta

fjongo tė kuqe

e prapė dukem bukur

nė jetėn me huqe.

 

I buzėqesh vetes

pėrballė pasqyrės,

jeta mė sfidon

me shenja tė fytyrės.

 

*

Rreze dielli

qė shėrove plagė tė vjetėr

e hape plagė tė re,

ti je.

 

*

Asgjė s'i bėhet pengesė

lumit tė ngashėrimit tim.

As guri mbi liqen,

as vesa mbi gjethe dushk

askush s'ma ndal,

ngashėrimin, askush.

 

E le lotin lirshėm

tė mbarojė shėtitjen

dhe zgjas vetėm dorėn

marr me vete ikjen

 

*

Shpesh

I pėrkėdhel ėndėrrat

si dy djemtė e mi

t'i vė nė qetėsi.

Ndodh

qė sapo vė nė gjumė

njė ėndėrr tė vjetėr,

tė pėrkėdhel njė tjetėr

Nė pėrkėdhelje

gishtat mė janė tretur,

ninullave

zėri mė ėshtė mekur.

E, pėrherė

njė motiv tė ri

kam pėr ėndėrrat

e pėr djemtė e mi.

 

*

S'ia kursejnė emrin

nė bisedat banale.

Ia nxijnė pėrshkrimin,

ia plandosin nė pluhur

Kur pranė tyre kalon

thonė

" ėshtė e bukur"

Nė gushė

duan t'i vėnė

varėse tė fajėsisė

Ajo s'vė asgjė

falė thjeshtėsisė.

 

*

Shumė netė

m'i shkallmon pagjumėsia.

Nė batakun e zhgėnjimit

mė ngulēon shpirti.

Mė mjergullohen mendimet

nga mundimet

e pėr ēudi

i dalloj qartė

ngjyrat e sė keqes.

 

*

S' mundem tė urrej

se ndryshe

duhet te vdes njerėz.

Veē shpirtit

nuk kam tjetėr pronė.

S' jam e marrė

tė bėj shpirtin varr.

 

*

 

Tok me gotėn

rrokulliset diēka tjetėr.

Ishte nisur pėr t'u thyer

edhe tavėll e vjetėr.

Rrokullimė,

rrokullimė,

rrokkullimė.

Hej, ku vete?

Lėrma shpirtin tim!

Tok me ciflat nė tavolinė

u mblodhėn pjesė

 nga shpirti im.

Shndrin tryeza

veē pėr pak,

me tė tilla

mbushet prapė.

 

*

Kam frikė

nga mendimet e mia

qė udhėtimin nisin

nga truri

nė zemėr.

Nėse nė njė ēast

shfaq dobėsi

mė ndjeni,

jam njeri.

Tė kundėrtėn dua,

por mė kot

S'jam robot.

 

*

T'u jepem udhėve

tė endem nė to,

shpesh dua.

Edhe tė pengohem,

tė lė gjurmė,

tė ngrihem sėrish

e tė ec

gjer nė dhimbje gjunjėsh.

Hapat e pasigurtė,

flokėt shpupurisur

i shkojnė rrugės.

T'u jepem udhėve dua,

t'a lė veten diku.

 

*

Ike

fare natyrshėm.

Embėl mė plagose

mu nė zemėr.

Njė pjesė tė zemrės

ma more,

njė pjesė tė zemrės

ma le.

Tė gjalloj e vdekur

ti mė le.

 

*

Sa vėshtirė

tė lindėsh nė rreze

e tė ndjesh

se s'jeton dot

pa aromėn e luleve

tė majės sė Gjalicės.

Pėrherė e pangopur

Vetėm sa frymoj

edhe ne stinėn e shkurtėr tė verės.

Sa pak jetoj!

Mė merr udhė

 shpirti

gurėve tė ēmendur

qė vetėm tė rrokullisen

dinė.

Nė zvarritje

mė mbeti shpirti,

gjakosur me dhimbje,

i heshtur  nė piskamė.

Sa vėshtirė

kurorėzimi nė majė

kur

veē aromėn e luleve

ke si pajė.

 

*

Shumėēka ka ndodhur.

Si gjithmonė

nė sytė e tu

diēka jo e zakontė

mė tėrheq.

S'di ē'mė ka trokitur

nė derė

e keqja

apo e mira.

Shumėēka ka ndodhur

e jo vetėm nė sytė e tu

ka mbetur

jozakonshmėria.

 

*

Kush mė kėrkon

dhe pse?

Ē'hall ke?

Tė takohemi

aty ku rrugėt ndahen?

E mė pas?

Heshtjes a britmės t'i thėrras?

S'jam e vetme nė udhėtim,

e rrugėve

s'dua tė mbjell trishtim!

 

*

Ku t'i preh sytė

mendjen time?

Po s' erdhe

njė ditė tė vdekur

kam jetuar.

Endėrra

do tė mė marrė krahė

e nė fluturim

tė gjakosur

do tė tėrheqė

mallin tim.

Ti eja!

Gjej arsye

dhe eja

qoftė pėr njė vėshtrim

se kėshtu

i vė korėz

plagės sė shpirtit tim.

 

*

Ka rėnė degė e thyer

pėrtokė.

Era e dhjetorit

e tund sa andej-kėtej.

Degė e kumbullės

qė kohė mė parė

Fryte mė fali.

Dega e thyer

rėnė ka pėrtokė

e aroma e luleve tė saj

mbetur mė ka nė kokė.

 

*

Pėr tė qenė me ty

mė duhet tė jem

ėngjėll e djall.

Tjetėr gjė ndiej

veēse mall.

Tė ndarė

s'kemi sy pėr tė parė.

Vdekja  mė bredh

gonxheve tė dashurisė.

 

*

Ē' ėshtė kjo heshtje mes nesh?

Buzėve tė varen

fjalėt e pathėna,

t'i bėjnė mė tė ėmbla.

Qerpikėve tė varen

shikimet e shmangura,

syri tė ndrit mė tepėr.

 

Ē' ėshtė kjo heshtje mes nesh?

 

*

Nė vrapin tim

drejt skajit fundor tė jetės

nė harresė lashė

dashurinė

si njė rrobe tė bukur,

por qė kurrė s'ke rast ta veshėsh.

Pluhur ka zėnė

por ende mban

aromėn e parfumit dehės.

Nė vrap e sipėr

nė kurriz mė rėndoi

humbja,

fitorja,

shpresa.

Ndonėse vrapova

mike m'u bė vonesa.

Vonė,

shumė vonė!

Edhe agimi i ditės sė sotme

ėshtė i vonė,

njėherėsh

start pėr vrapin tim.

Ēuditėrisht,

mė buzėqesh

dashuri e harruar,

por tepėr vonė.

Nė grykėtharje,

etje tė pashuar

rrėnjėzon

dashuri e harruar,

S'di

kur mė erdhi

e kur mė iku rasti

rrobėn e bukur t'a veshja,

e s'do te kishte rėndėsi

nėse mė vonė

do tė qaja

apo do tė qeshja.

 

*

Zanė

a shtojzovalle je?!

I marrė!

Harron

kush jam

e si jam?!

Flokėt

s'mi kalojne supet

e shtatin

s'e kam tė gjatė.

E tillė tė jem

veē pėr njė natė?!

Hej, unė jam kėshtu

e thjeshtė

dhe nuk mbretėroj nė bjeshkė.

 

*

Brigjeve te Komanit

bashkė me zanat

mbretėrojnė manat

Pėrfytyroj

zanan flokėgjatė

nėvendim tim

ulur ne ndajnatė.

Nė ag tė ditės

djaloshi prite

vjedh pasqyrėn dhe…

ndjell mėnxyrėn.

Zanė e bukur

mallkon

nė Drin duke u futur.

Sirena e tragetit

mė shurdhon mendimet

tutje ėndėrrimit

tutje pėrfytyrimit.

Nėn hijen e manit,

nė breg tė Komanit,

lashė

djaloshin nė pritje

zanėn nė ikje.

 

*

T'u desh

kokėn ta ulėsh

t'a kthesh pas.

Unė

vura buzėn nė gaz.

E di.

Ti s'do ta ulesh nė prehėr

Keqdashjen,

ndaj,

nuk bėn pakt me ngasjen.

Nė ikje

me sy mė pėrkėdhel,

me dėshirė,

e unė

nuk kam frikė

nga njeriu i mirė.

 

*

Tutje-tėhu

hoqa zvarre

njė pjesė tė vetes

nga toka

nė re.

Nė kristal te dėborės

me ngriu

imazhi i vetes harruar.

Hoqa zvarrė

pjesėn e mbetur

dhe veten pashė

me keqardhje

gjysmė tė gjallė

gjysmė tė vdekur.

 

*

Ndonėse katėr nė numėrim

ishim tre nė tavolinė.

Mbase ishe edhe ti

Gjysmė qėnie, gjithsesi.

S'di ku tė treti

tjetra pjesė

nė tė shara

a nė shkesė.

Ishe sot, ti, bashkė me ne

por pėr mua ishim tre.

 

*

Nė jetė

natyrshėm

krijova timin  portret.

Njė ditė,

po natyrshėm,

e gritha.

Nė cjerrje tė lėkurės,

mes dhimbjesh,

copėza kujtimesh gjalluan.

E prapė, natyrshėm,

ca ndjenja mė pushtuan.

Ne vatra tė ndryshme

Tė trurit tim

flenė shumė  ėndėrra

tė mira e tė kėqija.

Dhe unė i ndjej,

 S'mė vjen turp nga asnjėra.

He!

Mos qeshni,

as mos mė shani

se unė

s'jam perėndia.

Nė kėtė botė mėkatesh

lini pak vend

pėr mėkatet e mia.

Nė ėshtė e pamundur

mė ndjeni!

Sic ishit mė parė

pėr mua

prapė do tė jeni

 

*

Mos ik!

Hapat

mos i hidh

mbi trishtimin tim!

Dhe…

Mos eja!

Hapat

mos i hidh

mbi dhimbjen time.

Gjej, tė lutem

njė vendndodhje

mes dhimbjes dhe trishtimit,

dhe…

Eja!

Shuaja etjen buzės

e bėju udhė

drithmave tė shpirtit.

Si t'a heq

ndjesinė e kėputjes

e shenjėsinė

e rilindjes?!

 

*

Crregullisht

kokat e njerėzve nė rrugė

lėvizin drejt meje.

Nė vetvete

kam plot jetė

e nga keto levizje

gjaku mė cmendet

nė deje.

Cuditėrisht

e qetė nė ecje

njerėzve u jap

njė buzėqeshje.

 

*

Caqet e vetvetes

s'munda t'i kaloj

ndaj,

e tillė mbeta

pa famė,

e thjeshtė

si lulja nė bjeshkė

e cila

mundet tė thahet

pa e parė askush.

Njerėzit,

sidomos tė ngeshmit

rrallė preferojnė

lartėsite.