Misyoner sınıfları

Misyoner sömürgeci örgütler, işlerini düzenli bir şekilde yürütebilmek için, kendi aralarında sınıflara bölünmüşlerdir. Her sınıftaki misyonerlerin vazifeleri başka başkadır. Sıkı sıkı birbirlerine bağlı bulunan bu misyoner sınıfları Londra'daki Misyon Cemiyeti tarafından idare edilir.
«İngiliz misyonerler dört sınıftır:
1. Birinci sınıfı ve en büyükleri, mürşidlerdir; bunlara profesör denilir.
2. İkinci tabakası, misyonerler,
3. Üçüncü takımı ise misyoner muavinleri,
4. Dördüncü kısmın da gönüllü talebe cemiyeti'dir (131) Bu sınıfı «Students volunteer Missionary society» diyorlar. Bir de, ayrıca Misyoner Kadın Cemiyeti veya şirketi vardır ki bu şirket asıl İngiliz Misyon Şirketinin bir şubesidir. Her sınıfın dereceleri vardır» (132).
Yemen'de Faaliyet Gösteren Bazı İngiliz Misyonerleri
Böyle sınırlı bir araştırmada, şüphesiz bütün misyoner faaliyetlerinden ve misyonerlerden bahsetmek imkânsızdır. Bunun için sadece misâl olmak üzere, Yemen'de faaliyet gösteren bir ikisinden söz edeceğiz.
İngiltere'nin Yemen'le teması, 17. yüzyıl başlarına kadar iner. (133) Fakat İngilizlerin bu bölgeye askerî kuvvet göndermeleri, 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyılın başlarına tesadüf etmektedir (134).
1839 yılında Aden'i işgal eden İngiltere, yavaş yavaş tesir alanını genişletmeye çalıştı.Bazen askerî hareketlerle işgal ettiği topraklan genişletiyor, bazen de, çok ucuz fiyatlarla yerli Şeyhlerden toprak satın alıyordu. İngilizleri iyi karşılayan bazı şeyhlerin topraklarını onlara hediye ettiklerini bile görüyoruz. (135).
İngilizler bu amaçla, «Arap kıyafetine bürünerek, Arapça konuşarak,onları aldatıp bağımsızlıktan söz ederek; fakat her şeyden evvel, kendi adalarının çıkarlarını göz önünde tutarak çalıştılar» (136). Bu gayeleri için de, yukarıda dediğimiz gibi, asıl hüviyetlerini gizleyen, bilim adamı kılığındaki misyonerleri kullandılar.
Yemen'de faaliyet gösteren İngiliz misyonerlerinin hepsi, Londra'daki Protestan Misyoner Merkezi tarafından yönetiliyordu.
G. WAYMAN BURY (Abdullah Mansur)
İngiliz Protestan Misyoner Cemiyeti'nin, Osmanlı Devleti'ne karşı Yemenlileri isyana teşvik etmesi için Yemen'e gönderdikleri misyoner-ajanlardan birisi, G. Wayman Bury, veya Müslüman kılığına girdikten sonra aldığı isimle, Abdullah Mansur'dur.
«W. Bury, Yemen'e gittikten sonra bir muhtedi kılığına girerek, Abdullah Mansur adını almış ve Arap kabilelerinde fitne-fesada başlamıştır (137). Nitekim Bury, Menâhada bulunduğu sıralarda, geceleri bir çok mektup yazdığı, Yemen haritalarını çizdiği ve stratejik bölgeler hakkında Londra'ya bilgi gönderdiği öğrenilmiş ve oradan uzaklaştırılmıştır (138).
Mr. Bury, Yemen'den Londra'ya döndükten sonra, Arabia Infelix or the Turks in Yemen (London, 1915) adı altında bir kitap yazmış, hatıra ve faaliyetlerinin bir kısmını bu kitapta neşretmiştir.
Abdullah Mansur, adı geçen kitabında (139) Yemen Valisinin toplantılarına dahi nasıl katılmayı başardığını uzun uzadıya anlatır.
G. W. Bury'nin ifadesine göre, onun ve bütün misyo nerlerin Yemen'deki merkezleri Hudeyde idi (140). Mr. WAVELL (HACI ALİ)
Bu şekilde esrarengiz olarak Yemen'e giden ve orada Osmanlı makamlarını meşgul eden misyoner turisler-den birisi de Mr. Wavell adındaki casustur.
Mr. Wavell'ın gizli olarak Yemen'e gönderildiğini bizzat misyoner meslektaşı ve biraz önce kendisinden bahsettiğimiz, G. Wyman Bury söylemektedir. Bury, Wavell, misyoner Harris gibi kıyafeti değiştirilerek Yemen'e gönderilen ajan diye bahsetmektedir (141).
Hacı Âli takma adıyla Yemen'e giden Mr. Wavell, misyonerlerin merkezi olan Hudeyde'ye inmiştir. Durumundan şüphelenen Osmanlı makamları San'a'ya gidişini yasakladıkları halde, o gizlice San'a'ya kaçmış ve orada bazı faaliyetlerde bulunmuştur. San'a'da yakalanan Wavell, emniyet altında tekrar Hudeyde'ye yollanmak istenince, anlaşılmaz bir şekilde ortadan kaybolmuştur. Uzun araştırmalardan sonra tekrar bulunan Wavell, yerli halk gibi yüzünü boyamış, belinde bir peştemal ve elbiseleri altında bir fişeklik taşıyordu. Üzerinde yapılan aramada, iki pasaport çıkmış; bunlardan biri İngiliz Hariciyesi tarafından verilen ve Arthur Bengual'a ait pasaport, diğeri de Marsilya'daki Osmanlı Konsolosluğundan, Zengibarlı Ali b. Muhammed adına verilmiş pasaporttur (142). Wavell'ın kendi ifadesinden, İgiliz ordusunda çalışan bir subay olduğu anlaşılmış ve Hudey-de'deki İngiliz Konsolosluğuna teslim edilmiştir.